Matka Pana w katechezie. XXXVI sympozjum katechetyczne w Międzyzakonnym Wyższym Instytucie Katechetycznym w Krakowie

    ^[ * ] Temat tegorocznego, XXXVI sympozjum katechetycznego brzmiał: Matka Pana w katechezie. W znacznej mierze był on związany z osobą Sługi Bożego Jana Pawła II, który wskazując na Jezusa, Jedynego Pana i Zbawiciela, stale zapraszał nas do szkoły Maryi - szkoły poznawania, miłowania i naśladowania Jezusa. Przy wyborze tematu ważnym argumentem dla organizatorów sympozjum był fakt, iż w katechezie osoba Maryi Matki Kościoła nie jest ukazywana zbyt często (katecheza okazjonalna - maj, październik). Chociaż temat sympozjum naukowego wydawał się mało atrakcyjny, jednak - jak się okazało - bardzo potrzebny. Zainteresowanie było duże, w sympozjum wzięło udział ponad 160 osób z różnych stron Polski, głównie katecheci.
    Sympozjum współtworzyli wykładowcy z czterech ośrodków naukowych: Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Śląskiego i z naszego rodzimego środowiska - Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.
    W przygotowaniu programu sympozjum staraliśmy się o to, by refleksję mariologiczną oparto na źródłach biblijnych, by następnie ukazać ją w kontekście teologii dogmatycznej i katechetyki. Ważnym celem, jaki został postawiony, stały się poszukiwania zmierzające do odkrycia tego, w jaki sposób prowadzić katechizowanych do naśladowania Maryi. Jako ikonę towarzyszącą obradom sympozjum wybrano mozaikę Sedes Sapientia M. Rupnika SI, która została przekazana środowiskom uniwersyteckim w roku jubileuszowym 2000 przez Jana Pawła II. Centrum sympozjum stanowiła południowa Eucharystia. Koncelebrze przewodniczył Dziekan Wydziału Teologicznego PAT w Krakowie, ks. prof. Stefan Koperek.
    Otwarcia sympozjum dokonał Rektor PAT, ks. prof. Jan M. Dyduch. Słowo wstępne wygłosił bp Józef Guzdek, delegat Metropolity Krakowskiego ds. Międzyzakonnego Wyższego Instytutu Katechetycznego.
    Na sesję przedpołudniową składały się trzy referaty i dyskusja panelowa. Jako pierwszy referat wygłosił ks. prof. J. Kudasiewicz, który podejmując temat: Maryja w historii zbawienia w świetle Biblii i Katechizmu Kościoła Katolickiego, ukazał Maryję w jej relacji do Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego. Na podstawie źródeł objawienia Maryja została pokazana jako powołana przez Boga, jako Matka Syna Najwyższego, napełniona Duchem Świętym. Wiele uwagi J. Kudasiewicz poświęcił inspiracjom katechetycznym. Wskazał także na konieczność katechezy historiozbawczej, opartej na Biblii i tradycji Kościoła. Podkreślił, że katecheza winna ukazywać rolę i miejsce Maryi w Bożym planie zbawienia w oparciu o objawienie Boże. Poprzestawanie na dewocji i prywatnych objawieniach nie prowadzi do rozwoju wiary. Katecheza jest rzeczywistością, która winna ukazywać Matkę Pana w sposób historiozbawczy.
    Ksiądz Kudasiewicz wskazał na katechetyczne walory bbioru Mszy o Najświętszej Maryi Pannie (1986 r.). Wspomniał, iż wielką pomocą w historiozbawczej katechezie mogą być ikony, w których Maryja jawi się zawsze w kontekście historiozbawczym i chrytocentrycznym; związana jest z misteriami zbawczymi Chrystusa.
    Ks. prof. H. Witczyk w swym referacie pt.: Maryja - jej udział w Krzyżu i Chwale Pana, zwrócił uwagę na "pielgrzymkę" wiary Maryi aż pod krzyż. Prelegent wskazał na cztery etapy Jej drogi: 1) przechodzi od swojego myślenia do logiki Jezusa; 2) przyjmuje nową formę życia i postępowania, tę Jezusową; 3) odkrywa swą rolę u boku Jezusa; 4) jest wierna i obecna pod Krzyżem, wraz z Kościołem oczekuje Pięćdziesiątnicy. Zasadnicza część referatu dotyczyła poszukiwania odpowiedzi na pytanie o misję Maryi stojącej pod Krzyżem Jezusa. Matka Pana staje się Matką Kościoła, rodzi Nowego Adama, nowego człowieka.
    Trzeci przedpołudniowy referat wygłosił ks. prof. W. Życiński. W swoim wystąpieniu: Matka naszego Pana wzorem życia chrześcijańskiego wskazał na to, że Maryja jest bardziej wzorem do naśladowania, niż osobą, którą trzeba podziwiać. Jej ideał przejawia się w potrójny sposób: 1) słuchać słowa i wierzyć tak, jak wierzyła Maryja; 2) słuchać słowa i wielbić tak, jak wielbiła Maryja; 3) słuchać słowa i służyć tak, jak służyła Maryja. Ksiądz Profesor podkreślił, że wierzyć jak Matka, oznacza. kochać Kościół jak Matka kocha Syna. Rodzić Chrystusa dziś to służyć Kościołowi. Naśladowanie Bożej Rodzicielki przejawia się w podejmowaniu trudu wiary w Boga i Bogu - tak jak ona wierzyła i taką wiarą, jaką ona wierzyła. Naśladować Maryję to wielbić Boga z Maryją za wielkie rzeczy, które dla nas uczynił, i wielbić Go tak, jak Ona wielbiła. Naśladować Maryję oznacza też służyć Bogu w bliźnich i czynić to tak, jak Ona to czyniła.
    Sesja popołudniowa była niezwykle bogata w treści. Składały się na nią dwa referaty, dyskusja panelowa i nabożeństwo maryjne z ikonami. Pierwszy wykład w tej sesji wygłosił o. prof. Dionizy Łukaszuk OSPPE. Temat brzmiał: Mariologia w katechezach Jana Pawła II. Przedmiotem analizy były papieskie katechezy środowe na temat osoby Najświętszej Maryi Panny i Jej udziału w tajemnicy Odkupienia. W referacie o. Łukaszuk podjął temat nauczania papieskiego dotyczącego Bożego Macierzyństwa Maryi, Dziewictwa Maryi oraz ukazał charakterystyczne cechy prezentacji tych prawd. Prelegent podkreślił biblijne osadzenie mariologii Jana Pawła II, który w śledzeniu biblijnych wątków stosował się do wymogów metody historycznokrytycznej. Drugą charakterystyczną cechą nauczania Jana Pawła II jest budowanie mariologii "od dołu", tzn. w oparciu o historyczny kształt postaci Maryi. Jan Paweł II kładł nacisk na dobór zdrowego kryterium przy określaniu miejsca Maryi, która w Kościele zajmuje miejsce po Chrystusie najwyższe, a zarazem nam najbliższe (KK 54).
    Kolejny referat w sesji popołudniowej, zaprezentowany przez ks. dr Dariusza Klejnowskiego-Różyckiego, nosił tytuł: Matka Boża w ikonografii bizantyjskiej. Na wstępie wykładu podkreślono, że w Kościele bizantyjskim ikonografia, podobnie jak i cała mariologia, są ściśle chrystocentryczne. Preleget zauważył, że istnieje kilkaset typów i podtypów ikon Bogarodzicy. Można je sprowadzić do kilku głównych: Deesis, Bogarodzica tronująca, Hodegetria, Eleusa (Umilenie), Orantka (Znak). Istnieją też specyficzne typy ikon, jak np. Matka Boska bolesna. Do oddzielnej kategorii ikon maryjnych należą sceny z życia Maryi: Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Zaśnięcie i inne. Ksiądz dr Klejnowski wskazał na katechetyczną rolę ikony, która może na każdym poziomie wtajemniczenia chrześcijańskiego służyć jako niezastąpione bogactwo przekazu orędzia chrześcijańskiego. Ikona jest zatem także miejscem uprawiania teologii wizualnej. Wykład był połączony z równoczesnym pokazem typów ikon przy pomocy projektora multimedialnego.
    Ważną częścią sesji popołudniowej była dyskusja panelowa na temat: Jak prowadzić katechizowanych do naśladowania Maryi? W panelu zaprezentowano temat w świetle czterech aspektów: 1. Maryja w katechezie Kościoła (ks. dr hab. Jan Kochel); 2. Ruch Dzieci Maryi (ks. dr Jan Morcinek); 3. Formacja maryjna w Ruchu Światło - Życie (p. mgr B. Bożek), 4. Kontemplacyjne odmawianie różańca w świetle Listu apostolskiego "Rosarium Virginis Mariae" (s. dr Anna Klich OSU).
    Zwieńczeniem sympozjum stało się nabożeństwo maryjne z ikoną, w czasie którego klerycy odśpiewali Akatyst ku czci Najświętszej Maryi Panny.
    Uczestnicy tegorocznego sympozjum katechetycznego wielokrotnie wyrażali przekonanie, że spotkanie to uwrażliwiło ich na zagadnienie udziału Maryi w zbawczej misji Chrystusa i zachęciło do przekładania tych bogatych treści teologicznych na język katechizowanych.

S. Anna Emmanuela Klich OSU - dr katechetyki, zastępca dyrektora Międzyzakonnego Wyższego Instytutu Katechetycznego WT PAT w Krakowie.

 ^*  Międzyzakonny Wyższy Instytut Katechetyczny - erygowany przez ks. kardynała Adama Sapiehę przy Klasztorze Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej w Krakowie - rozpoczął swa działalność w 1951 roku. Za zgodą św. Kongregacji Pro Instytutione Catholica w 1971 roku został przyłączony do Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie, zachowując swoją autonomię. Obecnie stanowi część Wydziału Teologicznego Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i oferuje studia dwustopniowe: 3-letnie studia licencjackie z teologii z przygotowaniem pedagogicznym; 2-letnie studia magisterskie uzupełniające. Więcej informacji na stronie internetowej: www.mwik.diecezja,krakow.pl.
    Tradycja sympozjów katechetycznych w Międzyzakonnym Wyższym Instytucie w Krakowie sięga roku 1969. Ich organizację podjęto z inicjatywy Metropolity Krakowskiego ks. kard. Karola Wojtyły i ówczesnej s. Dyrektor M. Angeli Kurpisz OSU. Przez lata nieprzerwanie starano się o to, by w ramach sympozjum podejmować tematy ważne i aktualne dla katechezy w Polsce.