"Współczesna katecheza i edukacja religijna w wybranych krajach Europy". Sprawozdanie z IV Międzynarodowej Konferencji Katechetycznej - Tarnów, 25 maja 2010 r.

 

Dzięki współpracy pracowników naukowych z kilku krajów Europy przygotowano międzynarodową konferencję katechetyczną „Współczesna katecheza i edukacja religijna w wybranych krajach Europy”. Konferencja naukowa – zorganizowana przez Katedrę Nauk Pedagogiczno-Katechetycznych Wydziału Teologicznego w Tarnowie, UPJPII w Krakowie oraz Katedrę Teologii Pastoralnej Małżeństwa i Rodziny ISNaR w Łomiankach (Wydział Teologiczny UKSW) – odbyła się 25 maja 2010 roku w Tarnowie. W konferencji uczestniczyło około 200 osób, zarówno studentów WTST, jak i zaproszonych gości.

Konferencję rozpoczął dziekan WTST, ks. dr hab. Antoni Żurek, podkreślając ważność podejmowanej problematyki oraz jej międzynarodowy charakter (Portugalia, Słowenia, Czechy, Polska). Pierwszy wykład: „Katecheza i edukacja religijna w Polsce” wygłosił ks. dr hab. Józef Stala, prof. UPJPII (WTST Tarnów), który zaprezentował kontekst społeczny, polityczny, kulturowy, edukacyjny i religijny katechezy i edukacji religijnej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem przemian edukacyjnych, dokonujących się od 2009 roku. Następnie, opierając się na dokumentach Kościoła powszechnego i Kościoła w Polsce, zwłaszcza na znowelizowanej „Podstawie programowej katechezy” oraz „Programie nauczania religii”, ukazał założenia edukacji religijnej i katechezy w Polsce. W podsumowaniu przedstawił aktualne wyzwania i propozycje, które stanowiły interesujące odniesienie do kolejnych wystąpień.

Przedstawiciel Portugalii, ks. dr Paulo Malícia (dyrektor Wydziału Katechetycznego w Lizbonie, Portugalia), wygłosił wykład: „Catechesis and Religious Education in Portugal”, w którym ukazał współczesną sytuację, stan aktualny, wyzwania, zagrożenia i perspektywy katechezy i edukacji religijnej w Portugalii. Portugalia, mimo iż jest krajem, w którym 87% ludności deklaruje „katolicyzm”, to jedynie 14% uczęszcza na niedzielne Msze Święte. O ile przejawy religijności ludowej są wyraźnie dostrzegane w małych miejscowościach, o tyle mieszkańcy miast ulegli sekularyzacji. Stąd ogromna potrzeba nowej ewangelizacji. Mocna struktura Kościoła katolickiego (21 diecezji, 4380 parafii i 2878 ośrodków duszpasterskich, 52 biskupów, 3797 kapłanów, 212 diakonów stałych) oraz tradycja chrześcijańska nie znajdują odzwierciedlenia w edukacji religijnej. Nauczanie religii w szkole ma charakter nie tyle formacyjny, ile kulturowy, podkreślający znaczenie chrześcijaństwa w rozwoju cywilizacji europejskiej. Uczestniczy w nim 40% dzieci i młodzieży. Dodatkowo, ze względu na słabnącą katechezę w rodzinie, istnieje potrzeba wzmocnienia katechezy parafialnej, która obejmowałaby zarówno dzieci przedszkolne, szkolne – przygotowujące się do przyjęcia sakramentu Eucharystii oraz pokuty i pojednania, młodzież przed przyjęciem sakramentu bierzmowania, jak i dorosłych. Przed współczesną katechezą i edukacją religijną w Portugalii stoi wiele wyzwań, bowiem dokonująca się przemiana tradycyjnego modelu katechezy, wymusza poszukiwanie nowych form katechezy, szczególnie dorosłych, konieczność zainteresowania rzeczywistością chrześcijańską zwłaszcza ludzi młodych oraz wzmocnienie funkcji ewangelizacyjnej katechezy.

Następnie ks. mgr lic. Ryszard Biernat (doktorant WTST, Tarnów), który 13 lat pracował i studiował we Francji, zaprezentował wykład: „Katecheza i edukacja religijna we Francji”. Po ukazaniu rysu historycznego nauczania religii we Francji, wskazał na istniejący obecnie kryzys nauczania religii i katechezy, będący następstwem kryzysu wiary Francuzów, zauważalny zwłaszcza od czasu Soboru Watykańskiego II. Obecnie katecheza jest prowadzona w parafiach i szkołach katolickich, lecz – m.in. z powodu braku dobrze przygotowanej kadry katechetów – znajduje się na niskim poziomie. Proboszczowie starają się prowadzić indywidualne katechezy, ale raczej tylko przy okazji przygotowywania do przyjęcia sakramentów. Powoli daje się zauważyć nowe formy katechezy młodzieży i dorosłych (kurs Alfa, Parafialne Komórki Ewangelizacyjne).

Pani dr hab. Elżbieta Osewska (UKSW, Warszawa), m.in. ze względu na znajomość tematu i przygotowaną rozprawę habilitacyjną, zatytułowaną „Edukacja religijna w szkole katolickiej w Anglii i Walii w świetle Living and Sharing Our Faith. A National Project of Catechesis and Religious Education”, zaprezentowała wykład: „Katecheza i edukacja religijna w Wielkiej Brytanii”. Ukazała w nim uwarunkowania historyczne oraz społeczno-religijne katechezy i edukacji religijnej w Wielkiej Brytanii. Krótko omówiła system edukacji i wskazała na różnice zachodzące pomiędzy szkołą wyznaniową i niewyznaniową. Ukazała również specyfikę szkoły katolickiej z jej trzema głównymi filarami: Jezus Chrystus będący centrum edukacji, integralność w rozwoju wychowanka oraz wspólnotowość. Przedstawiła naturę, cele i środowiska katechezy oraz edukacji religijnej, podkreślając znaczenie szkoły katolickiej, w której edukacja religijna zachowuje charakter katechezy sprzyjającej rozwojowi wiary ucznia.

Dwa następne wykłady dotyczyły katechezy i edukacji religijnej w Słowenii. Najpierw prof. dr hab. Janez Vodičar SDB (salezjanin, Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Ljubljanie, Słowenia) w wystąpieniu: „Catechesis in Slovenia” zaprezentował sytuację katechezy w Słowenii począwszy od II wojny światowej, podkreślając trudności związane z dominacją ideologii komunistycznej: ograniczenia i represje wobec prowadzących katechezę, brak odpowiednich programów, podręczników. Okres przemian społeczno-politycznych otworzył nowe możliwości katechezy parafialnej dzieci, młodzieży, rodziców i dorosłych. Wykładowca zaprezentował także – wydawane współcześnie przez katechetów – czasopismo dla dzieci „Mavrica” (Tęcza), w którym zachęca się najmłodszych do czytania literatury religijnej, a rodzicom daje wskazówki dotyczące katechezy w rodzinie. Podobną funkcję spełnia, przeznaczony dla młodzieży, miesięcznik „Ognjišče” (Ognisko). Katechezę w Słowenii organizuje i koordynuje Urząd do Spraw Katechetycznych, który kształci słoweńskich katechetów, przygotowuje podręczniki i materiały katechetyczne.

Kolejna referentka, s. prof. dr hab. Erika Prijatelj OSU (urszulanka, Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Ljubljanie, Słowenia), w trakcie wystąpienia: „Religious Education in Slovenia” scharakteryzowała nauczanie religii w szkole. Podkreśliła, iż w roku 1991 rozdzielono Kościół od państwa, co spowodowało znaczące konsekwencje społeczne i religijne, jak np. usunięcie wszelkich znaków religijnych z przedszkoli, szkół państwowych i prywatnych. Nauczanie religii pozostało jedynie w kilkunastu szkołach katolickich.

Ksiądz mgr lic. Mariusz Kuźniar (przygotowujący się do obrony doktoratu z katechetyki na UPS w Rzymie i wykładowca na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Karola w Pradze, Czechy) w zaprezentowanym wykładzie: „Katecheza i edukacja religijna w Czechach” szeroko opisał sytuację w Republice Czeskiej: kontekst społeczny, polityczny i religijny (na około 10 mln ludności tylko około 27% stanowią katolicy, zarejestrowano 1793 księży, 520 księży zakonnych, 3137 parafii, 2123 siostry zakonne). Przybliżył ważne wydarzenia począwszy od 1918 roku, czyli powstanie Czechosłowacji, poprzez II wojnę światową i okres komunizmu (tzw. „twarde” lata 50., wydarzenia roku 1968, lata 70. i 80.), aż po czasy współczesne. Prelegent wykazał, że słabość katolicyzmu w Czechach ma swoje źródło m.in. w powyższych uwarunkowaniach. Obecnie nauczanie religii w szkołach stanowi przedmiot nieobowiązkowy. Stopniowo są tłumaczone na język czeski katechetyczne dokumenty Kościoła oraz przygotowywane lokalne dokumenty, podręczniki i materiały katechetyczne.

Zaprezentowana problematyka wzbudziła duże zainteresowanie uczestników konferencji, co wyraziło się m.in. w stawianiu prelegentom pytań w języku polskim i angielskim. Powstałą dyskusję prowadził i podsumowania całej konferencji dokonał ks. J. Stala. W zamierzeniu organizatorów powyższe spotkanie naukowe miało nawiązywać do wcześniejszych konferencji, które odbyły się w Tarnowie, ale również zainicjowało pogłębioną refleksję nad sytuacją oraz stanem katechezy i edukacji religijnej w Europie. Co więcej, pojawiła się możliwość bezpośredniego kontaktu, zadawania pytań i pogłębienia wiedzy, co było istotne w przypadku niektórych krajów, na temat których dostępne są w języku polskim jedynie krótkie wzmianki. Było to interesujące doświadczenie, umożliwiało porównanie sytuacji, stanu, kondycji oraz wyzwań katechezy i edukacji religijnej w Polsce z tymi samymi problemami w innych krajach Europy.