Awans po zmianach

    W dniu 30 czerwca 2002 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 maja 2002 roku, zmieniające rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. ^[ 1 ] Głównym celem tego artykułu jest omówienie tych nowości, które są istotne dla nauczycieli religii. Najpierw trzeba jednak wypunktować najważniejsze zmiany dotyczące awansu zawodowego nauczycieli, wprowadzone ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, przepisów wprowadzających reformę ustroju szkolnego, ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw. ^[ 2 ] Oto one:

• rozpoczęcie stażu następuje z początkiem roku szkolnego, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć; ^[ 3 ] czytany w tym kontekście ustęp 3 artykułu 9c ustawy - Karta Nauczyciela pozwala przyjąć ten sam termin dla przedłożenia dyrektorowi placówki planu rozwoju zawodowego;
  
• z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, ^[ 4 ] za wyjątkiem specyficznej sytuacji, wynikającej z organizacji nauczania lub zatrudnienia w zastępstwie nieobecnego nauczyciela - wtedy można zatrudnić na czas określony wynikający z tej sytuacji; ^[ 5 ]
  
• jeżeli nauczyciel kontraktowy w ciągu 4 lat nie uzyska stopnia nauczyciela mianowanego, stosunek pracy wygasa z końcem roku szkolnego; ^[ 6 ]
  
• w sytuacji, gdy nauczyciel zatrudniony jest na czas określony (zastępstwo, organizacja nauczania) i posiada wymagane kwalifikacje może złożyć wniosek do dyrektora szkoły o odstąpienie od odbywania stażu, ^[ 7 ] a jeżeli nauczyciel w omawianej sytuacji nie posiada wymaganych kwalifikacji, to nie odbywa stażu; ^[ 8 ]
  
• nauczycielom przebywającym w okresie odbywania stażu na urlopie macierzyńskim przedłuża się staż o czas trwania tego urlopu; ^[ 9 ]
  
• zezwala się nauczycielom mianowanym ubiegającym się o stopień nauczyciela dyplomowanego na korzystanie z całego dorobku zawodowego, ale ze szczególnym uwzględnieniem okresu od dnia uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego; ^[ 10 ]
  
• w akcie nadania stopnia awansu zamiast typów i rodzajów szkół, w których nauczyciel może być zatrudniony, podaje się informację o poziomie wykształcenia nauczyciela ^[ 11 ] i w związku z tym akt ten wymienia się tylko wtedy, gdy nauczyciel uzyskał wyższy poziom wykształcenia, ^[ 12 ] a nie wtedy, gdy ukończył studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny.
  

    Zmiany dokonane w rozporządzeniu o awansie zawodowym nauczycieli dotyczą następujących obszarów:

• wymagań kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych,
  
• gromadzonej i przedkładanej dokumentacji,
  
• procedur (terminy, zadania dyrektora, organów powołujących komisje kwalifikacyjne i egzaminacyjne i tychże komisji).
  

Wymagania kwalifikacyjne i egzaminacyjne

    W paragrafie 3, 4 i 5 ZRA ustęp 2 zaczyna się słowami: "Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego/mianowanego/dyplomowanego obejmują...". Takie sformułowanie nakazuje nauczycielowi dokładnie i bez braków spełniać wyliczone wymagania, jest więc wzmocnieniem starszej wersji.
    Nauczyciel stażysta ma obowiązek w okresie odbywania stażu nie tylko prowadzić zajęcia w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły, lecz także omawiać je z osobą, która te zajęcia obserwowała. ^[ 13 ] Naturalną konsekwencją tego zapisu jest dokumentowanie tych działań, na przykład w formie uwag do konspektu i przebiegu lekcji, propozycji innych rozwiązań.
    Stając przed komisją kwalifikacyjną, nauczyciel stażysta musi wykazać się umiejętnością "prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w której odbywał staż", ^[ 14 ] znajomością "środowiska uczniów, ich problemów oraz umiejętnością współpracy ze środowiskiem uczniów". ^[ 15 ] Dokonana zmiana kładzie nacisk na konkretne "sprawności" nauczyciela nabyte w okresie stażu (potrafi prowadzić zajęcia, zna środowisko uczniów).
    Nauczyciel kontraktowy ma znać zagadnienia "z psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz ogólnych problemów oświatowych, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich, w zakresie specyfiki zadań realizowanych przez nauczyciela". ^[ 16 ] Zmiana wyrażenia "wiedza z wybranych zagadnień" ucina dyskusje o tym, kto ma dokonywać wyboru zagadnień i pozwala nauczycielowi skoncentrować się na tym, co ważne dla niego i jego uczniów.
    Nauczyciel mianowany ma w okresie stażu "samodzielnie lub przez udział w różnych formach doskonalenia, pogłębiać wiedzę i umiejętności służące własnemu rozwojowi oraz podniesieniu poziomu pracy szkoły, w której jest zatrudniony". ^[ 17 ] Poprzednia wersja stawiała w tym punkcie na pierwszym miejscu uczestnictwo w formach doskonalenia zawodowego; teraz nauczyciel ma w wybrany przez siebie sposób doskonalić siebie i swoją szkołę. Doprecyzowano także zapis dotyczący publikacji, wyliczając sposoby "upublicznienia" własnych opracowań (opublikowanie, wygłoszenie, popularyzacja w innej formie). ^[ 18 ] Dodano następujące wymaganie: "umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony". ^[ 19 ]

Dokumentacja

    Zadanie wymienione na zakończenie poprzedniego punktu ma być udokumentowane w postaci "opisu i analizy co najmniej dwóch przypadków rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony". ^[ 20 ] W ten sposób wracają jako obowiązkowe tzw. "przypadki", przy czym trzeba podkreślić, że problem, który nauczyciel zamierza rozpoznać i rozwiązać może być zaczerpnięty z bardzo różnych "miejsc", odpowiadających jego zawodowej aktywności.
    Aktualne rozporządzenie szczegółowo opisuje formę, w jakiej nauczyciel dyplomowany ma przedstawić spełnienie wymagań kwalifikacyjnych. Prawodawca wymaga, aby forma była dopasowana do realizowanych wymagań. Nie może więc nauczyciel wybrać takiego sposobu dokumentowania, który najbardziej mu odpowiada, lecz musi trzymać się ściśle wymagań stawianych w par. 7, ust. 4 ZRA. Zainteresowanych odsyłam do uważnej lektury tego fragmentu.
    Wspomnieć też wypada o możliwościach zwrotu nauczycielowi tej dokumentacji. Dzieje się tak, gdy nauczyciel wystąpi z wnioskiem o zwrot lub po uprawomocnieniu się decyzji o nadaniu stopnia awansu zawodowego. ^[ 21 ]
    Bardzo ciekawą zmianą jest zrezygnowanie z wymogu przedkładania komisji przez nauczyciela stażystę i kontraktowego dokumentacji potwierdzającej spełnienie wymagań określonych (odpowiednio) w par. 3 i 4 ust. 2 ZRA. ^[ 22 ] Do wniosku o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego nauczyciele ci dołączają tylko dokumentację formalną (dokumenty potwierdzające kwalifikacje, akt nadania stopnia awansu, ^[ 23 ] zaświadczenie o wymiarze zatrudnienia, zatwierdzony plan rozwoju zawodowego i sprawozdanie z jego realizacji, ocena dorobku zawodowego). Zmiana ta podnosi wyraźnie rangę sprawozdania (wraz z solidną "obudową"). Wskazane też będzie skorzystanie z punktu 3 w paragrafie 7, który zezwala na załączenie innej dokumentacji świadczącej o osiągnięciach zawodowych. Dzięki tym działaniom łatwiej będzie wykazać przed komisją, iż spełnia się wszystkie wymagania.

Procedury

    Ustalono, iż "plan rozwoju zawodowego nauczyciela zatwierdza dyrektor szkoły w ciągu 30 dni od dnia rozpoczęcia zajęć". ^[ 24 ] Natomiast "sprawozdanie z realizacji planu rozwoju zawodowego nauczyciel składa dyrektorowi szkoły w terminie do 30 dni od dnia zakończenia stażu". ^[ 25 ]
    Zniesiono zapis wyznaczający czas 14 dni od daty wpływu wniosku dany odpowiedniej komisji na rozpoczęcie procedury kwalifikacyjnej bądź egzaminacyjnej, stwierdzając jedynie, że wnioski rozpatrywane są w kolejności ich wpływu. ^[ 26 ]
    W związku z omówionym już powyżej innym układem wymaganej dokumentacji, jej przeglądu pod kątem poprawności formalnej dokonuje (odpowiednio) dyrektor szkoły lub właściwy organ nadający stopień awansu zawodowego, on też wskazuje ewentualne braki i wyznacza termin ich uzupełnienia. ^[ 27 ] Tym samym ograniczono rolę komisji kwalifikacyjnej dla nauczyciela stażysty do przeprowadzenia rozmowy kwalifikacyjnej, ^[ 28 ] a komisji egzaminacyjnej dla nauczyciela kontraktowego do przeprowadzenia egzaminu. ^[ 29 ] Jednocześnie rozmowa kwalifikacyjna czy egzamin nabrały jeszcze większego znaczenia niż do tej pory, gdyż to właśnie w ich trakcie nauczyciel musi wykazać, że spełnia niezbędne wymagania. Z kolei komisji kwalifikacyjnej dla nauczyciela mianowanego nakazano analizować (zamiast badać i oceniać) przedstawioną dokumentację. ^[ 30 ]
    Zmieniono także liczbę punktów, którymi dysponuje każdy z członków komisji. Teraz może przyznać od 0 do 10 punktów. ^[ 31 ]
    Wzmocniono rolę dyrektora szkoły w okresie odbywania stażu przez podlegającego mu nauczyciela. Ma on zbierać "informacje o realizacji przez nauczyciela zadań wynikających z jego planu rozwoju zawodowego oraz efektach prowadzonych przez nauczyciela zajęć". ^[ 32 ]
    Tak przedstawiają się istotne zmiany w systemie awansu zawodowego nauczycieli. Wszystkim awansującym katechetom życzę powodzenia.

Leszek Dembski - katecheta w Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu, doradca metodyczny w Kujawsko-Pomorskim Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy, ekspert komisji kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy, edukator Nowej Szkoły.

 ¹  Dziennik Ustaw Nr 82 z dnia 22 czerwca 2002 r., pozycja 744; dalej jako ZRA.

 ²  Dalej jako UZ.

 ³  Art. 3, ust. 13 a UZ.

 ⁴  Art. 3, ust. 13 b UZ.

 ⁵  Art. 3, ust. 13d UZ.

 ⁶  Art. 3, ust. 13 f UZ.

 ⁷  Art. 3, ust. 13 f UZ.

 ⁸  Tamże.

 ⁹  Art. 3, ust. 8 d UZ.

 ¹⁰  Art. 3, ust. 7 UZ.

 ¹¹  Art. 3, ust. 6 b UZ.

 ¹²  Art. 3, ust. 10 UZ; w art. 24 UZ prawodawca ustala, że "akty nadania stopnia awansu zawodowego nauczycieli, wydane przed dniem wejścia w życie ustawy, nie podlegają wymianie".

 ¹³  Par. 3, ust. 1, pkt 3 ZRA.

 ¹⁴  Par 3, ust. 2, pkt 1 ZRA.

 ¹⁵  Par. 3, ust. 2, pkt 2 ZRA.

 ¹⁶  Par. 4, ust. 2, pkt 5 ZRA.

 ¹⁷  Par. 5, ust. 1, pkt 3 ZRA.

 ¹⁸  Par. 5, ust. 2, pkt 3b ZRA.

 ¹⁹  Par. 5, ust. 2, pkt 4 ZRA.

 ²⁰  Par. 7, ust. 4, pkt 3 ZRA.

 ²¹  Par 12, ust. 2a ZRA.

 ²²  Zob. par. 7, ust. 1, pkt 5 ZRA.

 ²³  Tylko nauczyciel kontraktowy i mianowany - to też jest zmiana w stosunku do poprzedniej wersji rozporządzenia, choć w praktyce ten dokument był dołączany, por par. 7, ust. 1, pkt 1 ZRA.

 ²⁴  Par. 6, ust. 5 ZRA.

 ²⁵  Par. 6, ust. 4 ZRA.

 ²⁶  Par. 8, ust. 1 ZRA. Przy czym zachowano nie zmienione ust. 2 i 3, mówiące o zależności terminu rozpatrzenia wniosku w sesji letniej lub zimowej od daty jego wpływu.

 ²⁷  Par. 8, ust. 6 ZRA.

 ²⁸  Zob. par. 9, ust. 1 ZRA.

 ²⁹  Zob. par. 9, ust. 2 ZRA.

 ³⁰  Par. 9, ust. 3 ZRA.

 ³¹  Par. 11, ust. 2 ZRA.

 ³²  Par. 6, ust. 3 ZRA.