Porady organizacyjno-prawne - wstęp

WSTĘP

    Redakcja "Katechety" zwróciła się do mnie o odpowiedzenie na kilka pytań, które stawiają nauczyciele religii. Zanim na te pytania odpowiem, chciałbym przypomnieć kilka kwestii fundamentalnych, które pokażą, gdzie możemy szukać rozwiązania dla problemów, dotyczących lekcji religii w polskiej szkole.
    Podstawową kwestią jest zależność nauczania religii od Kościoła i od szkoły. Koncepcję lekcji religii ukazuje polskie Dyrektorium katechetyczne następująco: Szkolne nauczanie religii winno (...) wypełniać zarówno zadania postawione przez Kościół, jak i cele wyznaczone przez szkołę. Stosunek nauki religii wobec szkoły wyraża relacje zarówno podporządkowania, jak i autonomii. Podporządkowanie oznacza przede wszystkim włączenie nauczyciela religii w zakres odpowiedzialności za realizację planu wychowawczego i dydaktycznego szkoły. Nauka religii podlega rygorom, jakie stosuje się wobec innych przedmiotów w zakresie nadzoru pedagogicznego. Jednakże nauczanie religii cieszy się większą autonomią wobec instytucji szkoły niż pozostałe przedmioty. Autonomia ta wyraża się w fakcie, że programy nauczania i pomoce dydaktyczne nie podlegają zatwierdzeniu przez nadzór pedagogiczny, lecz winny być jedynie podane do jego wiadomości. Oznacza to, że nadzór merytoryczny nad nauczaniem religii w szkole sprawuje Kościół. On zatwierdza materiały dydaktyczne i kieruje nauczycieli religii do podjęcia pracy w szkole. On też, w ramach prac programowych, określa, które cele i zadania szkoły winny być realizowane na lekcjach religii. Tak ujęta lekcja religii umożliwia współdziałanie szkoły i Kościoła, a jednocześnie szanuje wzajemną autonomię obu tych podmiotów nauki religii. ^[ 1 ] Z tego ujęcia wynika bardzo ważny wniosek praktyczny: Kiedy pytamy o szczegółowe rozwiązania dotyczące lekcji religii (również rozwiązania prawne), to musimy sięgać zarówno do prawa państwowego, jak i kościelnego. Szerzej, w rozwiązywaniu problemów dotyczących nauczania religii w szkole, winniśmy sięgać do dokumentów kościelnych i państwowych, nie traktując obu źródeł jako przeciwstawnych, lecz dostrzegając ich komplementarność.
    Niekiedy wskazuje się na istotny problem podwójnej wierności, jaką nauczyciel religii winien jest szkole i Kościołowi. To rzeczywiście kwestia praktycznie trudna, ale możliwa do rozwiązania. Związek katechety z Kościołem, jego podległość wskazaniom kościelnym dotyczącym katechezy jest nie ograniczeniem, ale wyznacza sferę wolności, którą cieszy się on na terenie szkoły. ^[ 2 ]
    Po tym ogólnym wstępie, ukazującym źródła, z których należy czerpać, by rozwiązywać szkolne dylematy, można łatwiej odpowiedzieć na zadane przez Redakcję "Katechety" pytania.

Ks. Piotr Tomasik - dr katechetyki, adiunkt na Wydziale Teologicznym UKSW, wykładowca w WSD Diecezji Warszawsko-Praskiej, koordynator Biura Programowania Katechezy.

 ¹  Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce, 82.

 ²  O problemie wymogu podwójnej wierności nauczyciela religii zob.: K. Misiaszek, Prawne i dydaktyczno-wychowawcze problemy nauczania religii katolickiej w publicznej szkole polskiej, "Horyzonty Wiary", nr 4/2000, s. 46-50. Szerzej na temat próby rozwiązania tego dylematu zob.: P. Tomasik, Ewangelizacja - katecheza - nauczanie religii w szkole. Wyjaśnienie podstawowych terminów, w: Ewangelizować czy katechizować?, (red.) S. Dziekoński, Warszawa 2002, s. 46-51.