Błogosławione marnowanie. O Mszy świętej z Ojcem Tomaszem Kwietniem rozmawiają Jacek Borkowicz i Ireneusz Cieślik

 

„Liturgia jest tym, co Bóg czyni dla człowieka, a nie tym, co człowiek czyni dla Boga. (...) Nie Kościół stworzył liturgię, ale liturgia stworzyła Kościół”.

To nie jedyne spostrzeżenia dotyczące liturgii, jakie spotkamy w książce, będącej zapisem wywiadu dziennikarza „Więzi” Jacka Borkowicza i teologa Ireneusza Cieślika z liturgistą, dominikaninem Ojcem Tomaszem Kwietniem*. Popularna forma publicystyczna zachęca czytelnika do pochylenia się nad bogatą treścią rozmowy.

Wywiad skonstruowany jest w pięciu rozdziałach. Pierwszy próbuje odpowiedzieć na często dziś stawiane, zwłaszcza przez młodych ludzi, pytanie: „Po co chodzić do Kościoła?” Odpowiedź przeradza się w ustach Ojca Kwietnia w ciekawe rozważania nad istotą liturgii, wkładem człowieka w jej kształt, rolą architektury sakralnej, malarstwa oraz dynamiką przestrzeni sakralnej.

Rozdział drugi wskazuje na bogatą historię liturgii, dokonywane próby jej reformy na przestrzeni wieków. W dalszej części z logiczną konsekwencją podejmowana jest wnikliwa analiza liturgii Słowa i liturgii Eucharystycznej, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia poszczególnych gestów, czynności liturgicznych, modlitw, postaw. Pod koniec rozmowy wraca się w sposób spinający cały wywiad do problemu postawionego na początku, ale od innej nieco strony: „Dlaczego liturgia nie zachwyca, choć powinna?”

Ojciec Kwiecień logicznie, odważnie i z niezwykłą erudycją stawia czoło klarownym, nierzadko prowokującym, ale dotykającym sedna problemów pytaniom dziennikarzy. Czasem tylko wdaje się w skomplikowane rozważania semantyczne, mnoży „obce słówka”. Wydaje się to jednak nieuniknione ze względu na temat wywiadu. Mówiąc o liturgii, nie sposób uniknąć słów o pochodzeniu łacińskim, greckim, hebrajskim.

Język książki jest komunikatywny, niebanalny, unikający uproszczeń i sloganów, wzniosły, ale nie patetyczny. Autor po prostu żyje tym, co mówi, co nadaje wiarygodności jego wypowiedziom.

Największą wartością rozważań o liturgii jest mówienie o niej w szerokim kontekście. Kontekstem tym jest bogata liturgia Kościołów Wschodnich, liturgiczne intuicje judaizmu, katecheza mistagogiczna Ojców Kościoła. Liturgia katolicka ukazana jest w szerokim spektrum ekumenicznym: tradycji, rytów i intuicji; przez to bogatsza staje się jej teologiczna interpretacja. Problem liturgii ukazywany jest także przez pryzmat osobistych doświadczeń rozmówców.

Rozmówcy w ciekawy sposób omawiają problem godnego głoszenia Słowa Bożego. Zwracają uwagę na konieczność kształcenia lektorów w każdej parafii. Wśród przyczyn zniechęcających wiernych do udziału w liturgii o. Kwiecień wylicza: niezrozumienie gestów liturgicznych, zaniedbanie katechezy dorosłych, bylejakość celebracji w Polsce, błędy kaznodziejów. Do tych ostatnich zalicza, m. in.: nadmierne moralizatorstwo, obecność spraw politycznych, paternalistyczny stosunek do słuchaczy, słabą erudycję, patos, brak świadectwa. Wypaczeniem liturgicznym nazywa tzw. „dyżury homiletyczne”, tj. głoszenie homilii nie przez celebransa, ale przez jednego księdza na każdej Mszy świętej. Taka praktyka zaprzecza całościowej koncepcji liturgii oraz czyni ją niespójną i mniej zrozumiałą.

Wątpliwości kieruje wobec rozpowszechnionego zwyczaju rozdzielania Komunii Świętej podczas Mszy z tabernakulum, a nie z ołtarza. „Wierni mają prawo do Komunii eucharystycznej pochodzącej z tej ofiary, w której uczestniczą” - mówi o. Kwiecień. Często „(...) rezygnujemy z bogatej symboliki na rzecz prostej, funkcjonalnej czynności”. Jeśli prowadzić mamy wiernych i katechizowanych do świadomego i owocnego przeżywania liturgii, nie możemy sobie pozwolić na sprawowanie czynności liturgicznych w sposób pospieszny i niedbały. Rozmówca zwraca uwagę na znamienny fakt, że JanPaweł II w Liście o różańcu, wskazując na różnorodne formy odmawiania różańca, ani raz nie wspomniał o odmawianiu go przed wystawionym Najświętszym Sakramentem! Bardzo interesująca jest wymiana poglądówna temat sposobu udzielania Komunii Świętej: pod dwiema postaciami i „na ręce” oraz o nadzwyczajnych szafarzach Eucharystii.

„Człowiek, wraz ze swoimi słowami i czynnościami, używając rzeczy materialnych, tworzy przestrzeń, w którą wchodzi Bóg i którą przemienia poprzez działanie swego Ducha. To jest wszystko, co człowiek udostępnił Panu Bogu, aby zadziałał. Ale owa przestrzeń, ponieważ jest ludzka i krucha, jest też podatna na zaniedbania”.

Ojciec Tomasz dostrzega słabość polskich przekładów modlitw eucharystycznych, zwłaszcza przeznaczonych do celebracji z udziałem dzieci. Po lekturze „Błogosławionego marnowania” pojawia się w czytelniku głębokie pragnienie uczestniczenia w autentycznej celebracji eucharystycznej, przy zachowaniu wszystkich właściwych kanonów liturgicznych i powadze ich znaczenia. Czytelnik dostrzega z jednej strony, jak niedoskonała jest liturgia, w której uczestniczy, ale też jak bardzo jest on nieprzygotowany do uczestniczenia w niej. Piękno i głębia liturgii powinna nas porywać. Tymczasem wielu wiernych jest nią znudzona i zdegustowana. Książka ta jest przeznaczona dla nich; pomoże im w odkryciu istoty i przebogatego piękna celebracji. Uświadomi korzenie teologiczne poszczególnych gestów, postaw, modlitw.

Duszpasterze również nie będą nią znudzeni. Przeciwnie – pomoże im ona powrócić do tych podstawowych prawd i znaczeń, spojrzeć na liturgię w sposób nowy, odświeżony, daleki od rutyny. Uświadomi zapomniane może potrzeby wiernych, swoje zaniedbania, pobudzi do twórczych zmian. Katecheci odnajdą w niej bardzo pomocną w pracy katechezę o gestach i postawach liturgicznych.

Sobór Watykański II zalecił reformę liturgię. Dziś po 40 latach od jego zakończenia możemy zapytać, czy w Polsce i Kościele Powszechnym dokonała się ta reforma. Na ile rację mają ci, którzy mówią, że reforma widoczna jest tylko w niektórych zewnętrznych formach, ale w duchowości nie zmieniło się nic, Co należy zmienić w nas (wiernych świeckich i kapłanach), w naszym podejściu do liturgii, by stała się ona rzeczywiście w sposób odczuwalny „przedsmakiem liturgii niebiańskiej”. Na te i wiele innych jeszcze pytań szukajmy odpowiedzi w „Błogosławionym marnowaniu”.

 

Zamówienia: Wydawnictwo, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków, tel.(0-12) 61 99 500 lub (0-12) 61 99 502.