bp Antoni Długosz, Beata Stypułkowska, Wprowadzenie do dydaktyki biblijnej

    Dyrektorium ogólne o katechizacji, mówiąc o pierwszym z zadań katechezy - rozwijaniu poznania wiary, stwierdza, iż "(...) katecheza powinna prowadzić do «stopniowego uchwycenia (zrozumienia) całej prawdy o planie Bożym», wprowadzając uczniów Jezusa Chrystusa do poznania Tradycji i Pisma Świętego, które jest «wzniosłym poznaniem Jezusa Chrystusa»" (DOK 85). Tymczasem Jan Paweł II w Liście apostolskim Tertio millennio adveniente powiedział, że "(...) aby poznać prawdziwą tożsamość Chrystusa, chrześcijanie powinni - szczególnie w tym roku (mowa o 1997) - powrócić z odnowionym zapałem do Biblii" (TMA 40). Współczesna katecheza, dla której jasne są wskazania Urzędu Nauczycielskiego Kościoła, dostrzegając małe zainteresowanie dzisiejszego człowieka tajemnicą Jezusa Chrystusa przekazaną na kartach Pisma św., poszukuje skutecznego sposobu w poprawnym wprowadzeniu w orędzie biblijne. Świadoma jest tego, że nie może być jedynie intelektualnym poznawaniem prawdy Bożej zawartej w Piśmie św. czy doświadczeniem emocjonalnym, lecz całościowym zaangażowaniem człowieka w relacji do Boga. Stosunek katechety do Pisma św. winien przypominać postawę proroków. Stąd poprawne wprowadzenie katechizowanych w orędzie biblijne podczas katechezy wymaga odpowiedniego przygotowania katechetów do posługi głoszenia słowa Bożego, a formacja musi być zaplanowana.

    Propozycję rozwiązania przynosi publikacja bp Antoniego Długosza i Beaty Stypułkowskiej: Wprowadzenie do dydaktyki biblijnej, wydana przez Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. Podejmuje ona problem przygotowania katechetów do posługi głoszenia słowa Bożego (s. 15). Potrzebę publikacji uzasadniają Autorzy brakiem podręcznika przeznaczonego do pracy samokształceniowej, wprowadzającego całościowo w świat Biblii, w jej poszczególne części, w stosowanie zasad hermeneutyki biblijnej przez proponowanie różnorodnych ćwiczeń i zadań (s. 19).

    Praca o charakterze teoretyczno-praktycznym, koncepcyjno-metodologicznym dotyczy styku biblistyki i dydaktyki. Składa się z sześciu rozdziałów poprzedzonych spisem treści, wykazem skrótów i przedmową. Zamyka ją zakończenie, bogaty zestaw bibliografii i słownik niektórych terminów.

    Rozdział pierwszy posiada charakter wprowadzający w zagadnienia dydaktyki biblijnej. Obok wstępu (odnoszącego się do całości pracy) przedstawia zakres i zadania dydaktyki biblijnej oraz cztery etapy realizacji biblijnej formacji katechetów. Dydaktyka biblijna to dydaktyka przedmiotowa, teoria zajmująca się procesem kształcenia w obrębie problematyki biblijnej, posiadająca atrybuty naukowości, jako nauka metodologicznie i merytorycznie powiązana z dydaktyką ogólną i należąca do nauk pedagogicznych (s. 19); nauka o edukacji biblijnej (s. 20). Winna się ona zająć procesem zdobywania umiejętności poprawnego odczytywania orędzia Pisma św., działalnością edukacyjną na tym polu (s. 20). W obrębie ogólnej dydaktyki biblijnej wyróżniona została szkolna dydaktyka biblijna. Do jej zadań zalicza się wdrażanie do poprawnego rozumienia tekstów Pisma św. na poziomie egzegezy podstawowej w ramach katechizacji szkolnej (s. 20).

    Rozdział drugi pracy koncentruje się na umiejętności poprawnej interpretacji Pisma św. Zwraca się w nim uwagę na różne sposoby zdobywania znajomości - studium Biblii oraz na zakres podstawowej wiedzy i umiejętności pracy z Pismem św. Uznając, iż poprawna interpretacja tekstów biblijnych wymaga ich trójpłaszczyznowej lektury, wprowadza się w zasady historyczno-literackiej interpretacji, zasady teologiczne i egzystencjalne odczytywanie tekstów.

    Rozdział trzeci podejmuje zagadnienia metodyki biblijnej. Wychodząc od przedstawienia struktury katechezy antropologiczno - kerygmatycznej i pracy nad konspektem, prezentuje katechetyczne metody biblijne, stosowane w drugim i trzecim członie struktury jednostki.

    Kolejne rozdziały poświęcone są zagadnieniom form kształcenia w biblijnej formacji katechetów. Głównymi założeniami dla biblijnej formacji katechetów jest przygotowanie do trójpłaszczyznowej lektury Pisma św. i wypracowanie nawyku kontaktu z tekstami biblijnymi. Rozdział czwarty podejmuje zagadnienie form nauczania szkoły wyższej. Wśród nich zostały wyróżnione: wykłady, ćwiczenia katechetyczne i dydaktyczne, praktyki szkolne i seminarium naukowe. Rozdział piąty przybliża formy samokształcenia kierowanego. Działanie to jest wynikiem przyjęcia odpowiedzialności za własną formację. Samokształcenie kierowane Autorzy rozumieją jako zorganizowane działanie kierującego i kierowanego oznaczone w czasie, dla osiągnięcia ściśle określonych celów dydaktycznych, z uwzględnieniem formy kontroli ich realizacji. Rozróżnia się samokształcenie kierowane: indywidualne, w małych grupach, przy pomocy materiałów pomocniczych nauczania programowanego oraz w nauczaniu korespondencyjnym. Jako najbardziej skuteczną formę widzi się podjęcie przez uczącego się różnych form samokształcenia kierowanego, których znajomość zarówno ze strony uczącego się, jak i prowadzącego winna być zdobyta w ramach studiów. Formacja biblijna katechetów powinna przebiegać trójstopniowo, a składają się na nią: studium kursoryczne, systematyczne i pragmatyczne. Rozróżnia się trzy etapy samokształcenia: zapoznanie się z tekstem Pisma św., czytanie komentarza, zapoznanie się z opracowaniami monograficznymi oraz różnymi artykułami biblijnymi (s. 141).

    Rozdział szósty zawiera projekt szczegółowego programu biblijnej formacji katechetów. Całościowa formacja biblijna katechetów wyodrębnia cztery etapy: wstępny, podstawowy, specjalistyczny i stały (s. 22-31, 171). Każdy etap winien być zaprogramowany w sposób jednostkowy dla danego stopnia formacji oraz korelatywny w odniesieniu do innych. Można mówić o jednym programie ramowym, uwzględniającym poszczególne etapy formacji. Przedstawiona propozycja przewiduje zajęcia z formie wykładów, ćwiczeń i warsztatów. Wszystkie je cechuje duży pragmatyzm, widoczny w temacie, celu i treściach. Zostały przedstawione też materiały pomocnicze, które dla studentów spełniają funkcje przewodnika.

    Krąg adresatów publikacji jest bardzo szeroki i niejednolity.

    Na uwagę zasługuje zamieszczenie na zakończenie podrozdziałów - zadań, które skłaniają czytelnika do ponownej refleksji nad poznanymi treściami, a na zakończenie publikacji - słownika wybranych terminów.

    Prezentowana publikacja winna znaleźć się zarówno w rękach katechetów, jak i osób odpowiedzialnych za ich kształcenie.