Katarzyna Olbrycht, Zarys systemu wychowania Urszuli Ledóchowskiej

    Autorka, prof. dr hab. Katarzyna Olbrycht, związana z Wydziałem Pedagogiczno-Artystycznym Uniwersytetu Śląskiego, prowadząc poszukiwania naukowe na pograniczu teorii wychowania i filozofii wychowania, sięgnęła po tematy związane z wychowaniem do wartości, a zwłaszcza wychowaniem estetycznym, moralnym, religijnym.
    Dlaczego zainteresowała się systemem wychowawczym bł. Urszuli Ledóchowskiej (1865-1939), założycielki Zgromadzenia Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego, tłumaczy czytelnikowi w przedmowie:
    "Kształcąc przyszłych pedagogów, szuka się programów i doświadczeń możliwie wiarygodnych, sprawdzonych, które mogą stać się - jeśli nie przykładem - przynajmniej materiałem do rzetelnej analizy. Matka Urszula zaproponowała taki program i sprawdziła go własnym życiem". "Z czasem coraz ostrzej dostrzegam jej niezwykłą przenikliwość wychowawczą i uderzające zjawisko wzrastania aktualności jej programu". "Druga przyczyna jest bardziej osobista. Sprowadza się do fascynacji tajemnicą skuteczności oddziaływania wielkich pedagogów i do przekonania, że w wychowaniu najważniejsi są mistrzowie, z którymi się zetkniemy, a także podejmowana pod ich wpływem bezkompromisowa praca nad sobą, która niepostrzeżenie zmienia nas - w mistrzów dla innych. Matka Urszula, choć «minęłyśmy się» w czasie, stała się dla mnie jednym z takich mistrzów. Chciałabym podzielić się tym odkryciem z innymi".
    Autorka próbuje zrekonstruować system wychowawczy bł. Urszuli Ledóchowskiej (założenia i cele wychowania, zasady, metody i techniki, czynniki warunkujące efektywność), opierając się na bogatym materiale badawczym, jaki stanowią teksty, m. in. Urszuli oraz wspomnienia jej wychowanków, współpracownic i świadków. Czyni to w przekonaniu, że propozycje wychowawcze Matki Urszuli Ledóchowskiej mogą być ważne "(...) dla całej współczesnej pedagogiki, która szuka dróg przeciwdziałania coraz powszechniej stwierdzanemu kryzysowi wychowania". Widzi przy tym uderzającą "(...) zbieżność jej myślenia z nauczaniem Jana Pawła II", zwłaszcza z papieskim programem na nowe stulecie i tysiąclecie, wytyczonym w liście Novo millennio ineunte.
    W czym widzi szczególną aktualność tego systemu wychowawczego u progu trzeciego tysiąclecia? Dostrzega założone w nim "myślenie o człowieku jako osobie", szansę przygotowywania dzieci i młodzieży "do życia i zgodnej współpracy z ludźmi wyraźnie odmiennymi, określanymi dziś krótko - innymi", "przygotowywanie człowieka do podejmowania dialogu z drugim człowiekiem", wychowanie "do życia w społeczeństwach wielokulturowych, do kontaktów wielokulturowych", "elastyczne dostosowywanie form do potrzeb". W związku z potrzebą przygotowania młodego pokolenia do życia w Unii Europejskiej widzi w działaniach wychowawczych Matki Urszuli lekcję, "(...) iż obecność Polski w Europie powinna umacniać się przez zapoznawanie z jej kulturą i historią". Wysuwany przez bł. Urszulę postulat "tworzenia wychowankom atmosfery szczęścia", nie rezygnując ze stawiania im wymagań, uważa za realizację współczesnego postulatu tworzenia placówek wychowawczych "przyjaznych" dziecku - takich placówek, "(...) w których odchodzi się od formalizmu, schematyzmu, bezosobowego charakteru metod, form i kontaktów międzyludzkich".
    Założenia te wydają się trudne, czy wręcz niemożliwe do zrealizowania bez troski o przygotowanie odpowiednich wychowawców. Stąd zainteresowanie, z jakim autorka przygląda się i temu aspektowi zabiegów wychowawczych Urszuli Ledochowskiej, notując z uznaniem jej troskę o dojrzałość osobowościową, religijną i wychowawczą współpracowników: "Pozostawiała im wiele swobody w doborze metod i dopracowywaniu form. Akceptowała wśród nich wielką różnorodność osobowości i temperamentów. Nie egzekwowała żadnego sztywnego modelu wychowawczyni, nie niszcząc tym samym silnych indywidualności, a przeciwnie - wykorzystując ich talenty, zachęcając do poszukiwania własnych dróg w pracy z wychowankami. Miała do nich ogromne zaufanie (...). Wymagała jednak stałej pracy nad sobą we wszystkich zasadniczych wymiarach rozwoju osobowego doskonalenia charakteru, umiejętności mądrego kochania innych, pogłębiania wiary i miłości do Chrystusa. Nieustannie zachęcała do wysiłku w tej pracy, podkreślając, że jest to warunek powodzenia w pracy z innymi i dla nich".
    Za godny podkreślenia autorka uznaje również pomysł Matki Urszuli Ledóchowskiej, by do współpracy w tworzonych placówkach oświatowych i opiekuńczo-wychowawczych zaprosić młode dziewczęta, proponując im, aby zechciały poświęcić rok czy dwa na bezinteresowną pracę dla społeczeństwa, zwłaszcza dla najbardziej potrzebujących. Autorka widzi w tej idei "rozwiązanie wyprzedzające tamten czas" i stwierdza: "Matka Urszula może być z pewnością uznana za prekursorkę polskiego wolontariatu, związanego z działaniami społecznymi".
    Książka Katarzyny Olbrycht może stać się cennym głosem w dyskusji na temat kształtu wychowania młodego pokolenia Polaków. Mogą do niej sięgnąć zarówno pedagodzy, m.in. katecheci i duszpasterze, jak i rodzice.