ks. bp Andrzej Franciszek Dziuba, Jezus nam przebacza. Przygotowanie do sakramentu pojednania

 

Przygotowanie dziecka do pierwszej spowiedzi nie jest rzeczą łatwą. Zauważają to katecheci i księża, którzy podejmują się tego odpowiedzialnego zadania. Sygnalizowane trudności są wielorakiego rodzaju i dotyczą różnych aspektów działań katechetycznych. Wciąż aktualne pozostają pytania o taki sposób przygotowania, w którym uczucie lęku i stresu przed spowiedzią ustąpi miejsca doświadczeniu miłości Boga, a spontaniczne i nieprzemyślane metody stosowane podczas spotkań formacyjnych zostaną zastąpione przez zaplanowane działania, respektujące uwarunkowania pedagogiczne i psychologiczne dziecka. W przygotowaniu do pierwszej spowiedzi warto skupić się na mądrej nauce tego co najważniejsze zamiast na wybiórczych treściach, ukazywanych często zbyt infantylnie i chaotycznie, oraz pamiętać o wychowaniu do częstego praktykowania sakramentu pojednania.

Cenną pomocą w sprostaniu tym wyzwaniom jest publikacja ks. bpa Andrzeja Franciszka Dziuby „Jezus nam przebacza. Przygotowanie do sakramentu pojednania”. Została ona wydana w 2009 roku w Warszawie przez Instytut Wydawniczy Pax. Jest to drugie wydanie książki, nieco zmodyfikowane w porównaniu z pierwszą edycją z 1993 roku. O wartości świadczy już sam fakt wznowienia tytułu. Najlepszym sprawdzianem przydatności jest przecież zawsze pozytywna weryfikacja dokonana przez użytkowników, którzy wykorzystują dane dzieło w praktyce, co w tym przypadku w pełni się potwierdza. Omawiana książka to rodzaj podręcznego katechizmu dziecka, katechizmu przeznaczonego do przygotowania się do spowiedzi. Chociaż jego adresatami są dzieci, może być on wykorzystany również przez katechetów i rodziców, którzy chcą pomóc dziecku w przygotowaniu do spowiedzi. Warto zauważyć, że wśród pomocy katechetycznych nie ma obecnie zbyt wielu pozycji poświęconych wyłącznie sakramentowi pojednania. Większa ich część łączy przygotowanie do spowiedzi z treściami Mszy i Komunii Świętej, poświęcając często więcej uwagi tym drugim zagadnieniom. Z tego też względu omawiana pomoc wydaje się być tym bardziej cenna i potrzebna.

Książka – oprawiona w sztywną i kolorową okładkę – ma 64 strony, a jej układ jest następujący: słowo wstępne Księdza Kardynała Józefa Glempa napisane bardzo prostym językiem, strona umożliwiająca odnotowanie przez dziecko daty i miejsca pierwszej spowiedzi (to sprawia, że książka staje się niejako osobistym pamiętnikiem dziecka), krótkie wprowadzenie z bardzo jasnym i zarazem zwięzłym wyszczególnieniem najważniejszych treści i zadań książki, osiem jednostek tematycznych omawiających treści związane ze spowiedzią, rachunek sumienia z pytaniami skierowanymi do dziecka i – na koniec – przypomnienie najważniejszych treści. Tekst wzbogacono licznymi kolorowymi ilustracjami autorstwa Janusza Tycnera.

Bardzo ciekawa i zarazem godna podkreślenia jest sama treść książki. Katecheta zawsze staje przed problemem złożoności i wielości zagadnień związanych ze spowiedzią. Co wybrać, aby nie zamęczyć i nie zniechęcić dziecka tematami trudnymi? Jak ułożyć treści, aby były ciekawe, logiczne i przekonujące? Autor daje dobrą podpowiedź i pomoc. Będąc ekspertem w zakresie moralności, przedstawia obraz sakramentu pojednania i skupia się na tym, co najważniejsze. Ponadto wszystko przedstawia w jasny i zrozumiały dla dziecka sposób. Treść układa się w logiczny ciąg zagadnień podzielonych na osiem rozdziałów, z których młody czytelnik dowiaduje się, że jest dzieckiem Boga (rozdz. I), odczytuje wezwanie do wybierania dobra (rozdz. II), wsłuchuje się w wezwanie do naśladowania Jezusa (rozdz. III), do przemiany serca (rozdz. IV), do wzajemnego przebaczania (rozdz. V), prosi Boga o wybaczenie (rozdz. VI), przyjmuje zaproszenie do sakramentu pokuty – spowiada się (rozdz. VII) i – na koniec – poznaje prawdę o Duchu Świętym, który w nim działa (rozdz. VIII). Wszystko to sprawia, że dziecko poznaje Boga, który jest bardzo bliski, który kocha, przebacza oraz wzywa do przemiany i uczynków miłości. Jest to szczególnie ważne, gdyż w ten sposób dziecko kształtuje w sobie piękny obraz Boga, prawdziwego Ojca. Dobrą i ciekawą rzeczą jest końcowe podkreślenie treści związanych z Duchem Świętym, owo uświadomienie dziecku potrzebnej – często zapominanej – prawdy, że spowiedź nie jest aktem, na którym wszystko się kończy. Po spowiedzi rozpoczyna się przecież misja niesienia miłości innym. Dziecko poznaje, że w tym zadaniu nie jest samo, gdyż pomaga mu Duch Święty.

W końcowej części książki Autor zamieścił rachunek sumienia, zawierający bardzo ciekawe i jasne pytania skierowane do dziecka i zredagowane w pięciu blokach tematycznych (przykazania miłości Boga, rodziców, bliźniego, siebie samego i otaczającego świata). Takie ujęcie tematu sprawia, że proponowany rachunek sumienia stanowi doskonałą pomoc do właściwego rozeznania własnych grzechów. Wydzielenie rachunku sumienia jest jak najbardziej uzasadnione, gdyż dzięki syntetycznej i odrębnej formie dziecko może go łatwiej dostrzec, odczytać i często do niego powracać, co jest ważne, gdyż dzieci mają zawsze duże trudności z dostrzeżeniem i nazwaniem własnych grzechów.

Prawdy o spowiedzi zostały omówione w ścisłym powiązaniu z wydarzeniami z Pisma Świętego, które ukazują miłość Pana Boga i wezwanie do przemiany (np. spotkanie Jezusa z Samarytanką, z bogatym młodzieńcem, z Zacheuszem, historia syna marnotrawnego). Obok treści biblijnych odnajdujemy odniesienia do wydarzeń z historii i życia Kościoła (np. życie św. Franciszka, który wybrał czynienie dobra). Wreszcie są też opisy doświadczeń i przeżyć dziecka związane z jego codziennym życiem (np. konieczność decydowania o różnych sprawach, doświadczanie zła od innych, nieposłuszeństwo wobec innych). Takie rozwiązanie świadczy o zastosowaniu katechetycznej zasady korelacji pomiędzy Objawieniem Bożym a doświadczeniem człowieka. Cała treść książki to jeden wielki dialog pomiędzy doświadczeniem człowieka w Biblii, doświadczeniem ludzkim w tradycji i historii Kościoła a doświadczeniami życia codziennego. Dzięki temu książka jest bardzo bliska życiu i – co najważniejsze – umiejętnie przekazuje prawdy, zgodnie z zasadą korelacji. Tę cechę należy mocno podkreślić, gdyż nie we wszystkich pomocach katechetycznych prawdy wiary są tak jasno przedstawione.

Rozwiązania metodologiczne sprawiają, że książka jest przede wszystkim łatwa i ciekawa. Autor używa bardzo prostego i jasnego języka, harmonizującego z myśleniem i zdolnościami dziecka na tym etapie rozwoju. Jest to język z przewagą zdań krótkich i konkretnych; każdą naukę wyjaśniono bez żadnych zawiłości i zbędnych treści. Autor posługuje się w tym celu różnymi rozwiązaniami dydaktycznymi. Często formułuje pytania i kieruje je do dziecka, aby pomóc mu lepiej zrozumieć i przyswoić tekst (np. s. 14, 30, 34), zachęca do przemyśleń, graficznie i przez pogrubienia wyodrębnia ważne treści, w podobny sposób przytacza krótkie cytaty biblijne, wzbogaca treści trafnymi i kolorowymi ilustracjami. Dowodem tej szczególnej troski o bycie zrozumiałym jest chociażby fakt, że przywołując wydarzenia i treści biblijne, Autor nie ucieka się do ich kopiowania i umieszczania w formie długich cytatów, ale w bardzo przejrzysty i barwny sposób opowiada je własnym językiem, bliskim światu i przeżyciom dziecka. Innym przykładem jest poświęcenie miejsca na bardzo dokładny i jasny opis samego momentu spowiedzi. Jest to ważne, gdyż dziecko nie zawsze pamięta o wskazówkach katechety, a dzięki takiemu rozwiązaniu może zawsze powrócić do wyjaśnień i opisów. Taką funkcję pełni również jasno opracowany rachunek sumienia, omówiony już wcześniej.

Wreszcie na szczególną uwagę zasługuje synteza i podsumowanie treści. Dziecko może jeszcze raz wrócić po poznanych treści i powtórzyć je sobie. Powtórkę zredagowano w formie pytań i odpowiedzi. To stara katechizmowa tradycja Kościoła, która ułatwia naukę. Dziecko otrzymuje jasno postawione pytanie i zaraz potem znajduje na nie równie jasną odpowiedź. Tego typu podsumowanie jest jak najbardziej potrzebne i cenne, gdyż często zdarzają się sytuacje, w których przekazuje się wiele treści, ale bez syntezy tego, co najważniejsze. Dziecko ma trudności z nauką, gdyż nie potrafi samo wybrać rzeczy istotnych, a zapamiętanie wszystkiego jest oczywiście niemożliwe.

Również ciekawy jest sam podział książki na osiem jednostek tematycznych. Taki układ pozwala wykorzystać książkę w przygotowaniu dziecka do spowiedzi w ciągu całego roku szkolnego. Katecheta czy ksiądz może odwoływać się do proponowanych tematów, omawiać je i zachęcać do pogłębienia czy osobistej lektury w domu. Jest to okazja, aby w przygotowanie do spowiedzi włączyć również rodziców. Książka jest zapewne cenną pomocą dla samych katechetów w ich pracy z dziećmi na lekcji religii, gdyż trafnie poszerza i uzupełnia omawiane zagadnienia związane z przygotowaniem do spowiedzi. Praktyka pokazuje, że dobre materiały są zawsze poszukiwane.

„Jezus nam przebacza. Przygotowanie do sakramentu pojednania” to pomoc i prezent dla dziecka, które staje przed Bożym przebaczeniem i pragnie, jak najlepiej przygotować się do przyjęcia tego daru. To ciekawa i wartościowa pomoc katechetyczna, napisana prostym językiem. Autor doskonale wczuwa się w świat dziecka i chce mu być bliski. Z pewnością warto wykorzystać tę pomoc w katechezie, aby dziecko mogło jak najskuteczniej odkryć piękno spowiedzi i zawsze bez lęku do niej powracać.

 

 

Zamówienia: Instytut Wydawniczy PAX, ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 21a, 00-390 Warszawa; e-mail: iwpax@inco-veritas.pl; księgarnia internetowa: www.iwpax.pl.