ks. Bronisław Twardzicki, Katechetyka formalna w służbie wiary

    Na rynku wydawniczym na przełomie sierpnia i września pojawiła się książka Katechetyka formalna w służbie wiary (s. 560). Autorem jest zasłużony dla Archidiecezji Przemyskiej ks. prałat dr Bronisław Twardzicki, który od 1970 roku wykłada katechetykę w Wyższym Seminarium Duchownym w Przemyślu. Przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora Wydziału Nauki Katolickiej Kurii Metropolitalnej w Przemyślu, a do tej pory corocznie kształci i formuje wielu katechetów duchownych i świeckich, systematycznie wizytuje i sprawdza w terenie owoce swego nauczania. Przez dwadzieścia pięć lat pracował w ogólnopolskim zespole kierowanym przez ks. prof. J. Charytańskiego, który opracowywał podręczniki metodyczne dla katechetów i podręczniki dla uczniów. Jest znanym i cenionym specjalistą katechetyki wśród wizytatorów i katechetyków polskich.

    Książka Katechetyka formalna w służbie wiary jest opublikowaną pracą doktorską Autora, obronioną z wyróżnieniem na KUL, ale różni się od tego rodzaju rozpraw tym, że jest podręcznikiem, po który warto sięgnąć, aby posiąść wiedzę bogatą w praktyczne zastosowania, które są nieodzowne w codziennej pracy katechetycznej.

    Ksiądz profesor Twardzicki postawił sobie trudne i czasochłonne zadanie przedstawienia kompendium z zakresu katechetyki formalnej, "(...) mianowicie starał się odpowiedzieć na kluczowe dla katechetyki pytania, tj.: jak realizować zajęcia katechetyczne, aby za ich pomocą skutecznie prowadzić dzieci i młodzież do Boga? Co czynić, aby katecheza nie stała się jednym z przedmiotów nauczania? Co stanowi specyfikę katechezy? Co można wykorzystać z dydaktyki ogólnej do tworzenia zrębów katechetyki formalnej? Jak widać są to pytania bardzo istotne, zarówno z merytorycznego, jak i metodycznego punktu widzenia. Ale równocześnie próba odpowiedzi na nie pozwala ocenić oryginalność, innowacyjność i twórczość Autora (...), praca zasługuje na wysoką ocenę" (z recenzji prof. M. Śnieżyńskiego).

    Czytelnicy znajdą w książce zagadnienia związane z katechezą jako jednostką metodyczną: planowanie katechezy (ustalenie tematu, celów, zakresu treści) w kontekście rozkładu materiału, opracowanie katechezy i opracowanie konspektu, szczegółowe omówienie etapów katechezy, ukazanie wzajemnych relacji między orędziem zbawczym, a wiedzą religijną, znaczenie powtórek i oceny ucznia w katechezie.

    Następnie Autor ukazał kiedy, gdzie, i jak można stosować ogólne zasady nauczania w katechezie. Dokonał nie tylko adaptacji tychże zasad, lecz również pewnej modyfikacji i podał ilustracje, jak należy je realizować, aby katecheza pozostawała w służbie wychowywania wiary i komunii z Chrystusem. W tym kontekście Ks. Profesor omawia problem aktywności uczniów i katechety w procesie katechetycznym.

    W rozdziale III zostały zawarte różne formy organizacji katechezy. Autor konfrontuje formy proponowane w dydaktyce ogólnej z dokumentami Kościoła oraz uświadamia, które z nich, kiedy i w jaki sposób można wykorzystać w katechezie.

    W dalszej części zostały przedstawione różne strategie (toki) dydaktyczne i różne struktury jednostek. Konfrontacja z naturą i celem katechezy uświadamia jak, kiedy i gdzie można wykorzystać to bogactwo możliwości w katechezie.

    W kolejnym rozdziale ks. Twardzicki stwierdza, że dokumenty Kościoła (DOK, CT) nie tylko dopuszczają, ale postulują wykorzystanie bogactwa metod dydaktycznych w katechezie, aby dzięki nim mobilizować uczniów do aktywnego w niej udziału oraz do samodzielnego zgłębiania orędzia zbawczego i do coraz bardziej świadomego dawania odpowiedzi na Boże wezwanie. Autor przypomina, że ich stosowanie jest oznaką żywotności Kościoła.

    Rozdział VI prezentuje bogactwo środków dydaktycznych, które mogą i powinny być wykorzystane w katechezie, aby sposób przekazu orędzia zbawczego odpowiadał zarówno katechezie jako głoszeniu orędzia zbawczego, jak też możliwościom uczniów. Wskazano także na praktyczne zastosowanie tychże środków, aby pozostawały w służbie dialogu zbawczego.

    Reasumując należy podkreślić, że książka ks. Twardzickiego pomaga odkryć i ustalić na ile dydaktyka ogólna może być wykorzystana w katechezie, która jest głoszeniem orędzia zbawczego w konkretnych warunkach życia oraz dostarcza ilustracji, jak te przemyślenia praktycznie realizować w jednostkach katechetycznych.

    Autor w swoisty sposób ukazuje dialogiczną strukturę katechezy z podkreśleniem wymiaru personalistycznego i omawia relację, w jakiej pozostaje przekaz wiedzy religijnej do orędzia zbawczego. Na podkreślenie zasługuje również omówiony program nauczania w klasach łączonych. Nowatorskie jest również ujęcie metod i form nauczania. Niektóre z zaprezentowanych zagadnień i rozwiązań mogą wydawać się kontrowersyjne, ale z pewnością przyczynią się do twórczej dyskusji.

    Całość opiera się na dokumentach Kościoła poświęconych katechizacji, szerokiej literaturze katechetycznej i dydaktyczno-pedagogicznej. Książka stanowi głębokie profesjonalne studium nad zagadnieniami katechetycznymi. Zazwyczaj skrypty i książki akademickie po zdanym egzaminie są odstawiane na półkę biblioteczki. Jestem przekonany, że tym razem będzie inaczej.

    Katechetyka formalna w służbie wiary jest adresowana do studentów teologii przygotowujących się do katechizacji, młodych księży i pracujących już katechetów. Ma szansę stać się dla wielu podstawowym podręcznikiem, od którego powinni rozpoczynać studium nauczania, pracę katechetyczną i do niego często powracać. Dużą zaletą tej książki jest praktyka, na którą katecheci zawsze oczekują, bowiem Autor przelał na papier swoje przeszło czterdziestoletnie doświadczenie katechety, wizytatora i wykładowcy katechetyki. Książka ta powinna się znaleźć w bibliotece uniwersyteckiej, seminaryjnej i parafialnej, w biblioteczce każdego katechety.

Ks.  Waldemar  Janiga - dr katechetyki, metodyk nauki religii w WOM w Krośnie, katecheta w szkole średniej.