ks. Stanisław Dziekoński, "Dydaktyka w służbie katechezy"
Prześlij
Drukuj)
Wyższa Szkoła Filozoficzno - Pedagogiczna „Ignatianum”, Wydawnictwo WAM, Kraków 2002
W serii „Studia Pedagogiczne” Wydawnictwa WAM ukazała się pozycja dedykowana ks. prof. dr hab. Władysławowi Kubikowi SI, wybitnemu polskiemu katechetykowi, autorowi wielu podręczników katechetycznych oraz opracowań z zakresu dydaktyki katechetycznej. Dlatego też, z pewnością nieprzypadkowo, Redaktor tej pozycji, ks. S. Dziekoński, zatytułował ją „Dydaktyka w służbie katechezy”. Autorami poszczególnych artykułów są zarówno uczniowie, jak i przyjaciele Księdza Profesora.
Współczesny katecheta szuka ciągle nowych metod i środków dotarcia do podmiotu katechezy. Katechizując, stara się odpowiadać na pytania o kształt katechezy - jaka ma być, by przynosiła efekty; jak przekazywać prawdy wiary; jakim językiem i jakimi metodami się posługiwać... Pytania te, choć nie zawsze postawione wprost, znajdują się we wszystkich artykułach, zebranych w zaprezentowanej pozycji. Jednocześnie Autorzy poszczególnych tekstów nie dają na nie gotowych odpowiedzi, pozostawiając pytania otwartymi, lecz wskazują kierunki pracy.
Pierwszy rozdział prezentowanej pozycji dotyczy historii katechezy. W zebranych tu artykułach jest przedstawiony rozwój katechezy od czasów apostolskich i pierwotnego Kościoła do początków XX wieku. Odpowiadając na pytanie, jak katechizować, można i należy sięgnąć do historii katechezy. Ks. R. Murawski - charakteryzując nauczanie w czasach apostolskich - wskazuje na jego istotne elementy: hierarchiczną strukturę, wierność Tradycji oraz świadectwo. Zdaniem Autora nauczanie to, mimo pewnej spontaniczności, było działaniem organizowanym pod przewodnictwem i nadzorem apostołów. Ks. J. Kochel przedstawia pierwotny sens i wartość wczesnochrześcijańskiej katechezy, a ks. M. Owoc - w dobie średniowiecza. Wypracowane u początków Kościoła cechy nauczania mają swoje miejsce także we współczesnej katechezie. Dzisiejszy katecheta, przekazując prawdy wiary, czyni to w łączności z Kościołem, a sam ma być prawdziwym świadkiem tego, co głosi. Poza zasadami ważne są także metody. Metody katechetyczne pierwszej połowy XX wieku, które służą objawieniu i nawróceniu prezentuje ks. R. Czekalski. Materiały na temat katechezy szkolnej w diecezji tarnowskiej aż do usunięcia religii ze szkół przez władze komunistyczne omawia ks. J. Stala. Opracowanie historii katechezy zamyka przedstawienie przez ks. B. Połcia sylwetki i działalności ks. Walentego Gadowskiego, wybitnego tarnowskiego katechetyka.
W drugim rozdziale omawiane są zagadnienia z zakresu dydaktyki katechetycznej ogólnej: od sposobów wykorzystania jej założeń w katechezie, przez wskazanie zadań katechety jako nauczyciela, zadań i celów katechezy ukazanych w Liście apostolskim „Novo millennio ineunte” do aspektów społecznych w teorii kształcenia wielostronnego W. Okonia. Katecheza jest zawsze osadzona w konkretnej rzeczywistości i z tą rzeczywistością nieraz musi się zmierzyć. Ks. Z. Marek wskazuje, odwołując się do „Dyrektorium ogólnego o katechizacji”, iż „(...) w przekazywaniu wiary Kościół nie posiada własnej ani też jedynej metody, lecz w świetle pedagogii Bożej wybiera metody danego czasu”. Konteksty kulturowo - edukacyjne współczesnej katechezy opisuje ks. M. Cogiel. Jest to interesujące przedstawienie szeregu zagrożeń, jakie pod wpływem przemian ustrojowych, dotarły także do nas. Wychowywanie jest już zadaniem katechety, który powinien być także nauczycielem i wychowawcą. Jego podstawowe zadania wymienia i charakteryzuje ks. S. Dziekoński, korzystając z najważniejszych dokumentów Kościoła. Wśród zadań wylicza na pierwszym miejscu nauczanie prawd wiary, gdzie ważna jest treść katechezy, język, jakim posługuje się katecheta oraz właściwa metoda nauczania. Autor mocno akcentuje rolę rodziców jako tych, których postawa modlitewna może być przykładem i podstawą właściwego kształtu modlitwy ich dziecka. Katecheza ma także wprowadzać w liturgię i czynny w niej udział. Z kolei M. Marczewski wskazuje na wyzwanie, przed którym stają chrześcijanie nowego tysiąclecia, a jednocześnie oczekiwanie świata – uczynienie z Kościoła „domu i szkoły komunii”. Ks. A. Krasiński omawia stronę społeczną, jeden z trzech elementów teorii kształcenia wielostronnego W. Okonia.
W ostatnim, trzecim rozdziale, przedstawione są zagadnienia z zakresu szczegółowej dydaktyki katechetycznej, dotyczące konkretnych problemów, z jakimi spotyka się katecheta. Najpierw ks. K. Misiaszek wskazuje na trzy kryteria występujące w tradycji pedagogicznej, które pomagają w odpowiednim doborze materiału nauczania. Chodzi tu o: całokształt dorobku ludzkości, wytwarzanie w uczniach cech społecznie pożądanych i rozwijanie zdolności poznawczych uczniów - zdolności przystosowawczych i kreacyjnych. Wskazuje także na osobę i dzieło zbawcze Jezusa Chrystusa jako podstawowe kryterium doboru i przekazu treści w nauczaniu religijnym. Ks. P. Tomasik ukazuje kryteria, jakie powinien spełniać podręcznik w edukacji religijnej młodzieży. Z kolei ks. A. Hajduk przypomina, iż w katechetycznej posłudze Słowa należy zwracać uwagę na potrzebę prezentacji dwóch specyficznych cech Ducha Świętego: siły i mocy oraz łagodności. B. Stypułkowska uważa, że nie można przygotować uczniów do samodzielnego studium biblijnego i poprawnej interpretacji tekstów Pisma św. bez wdrożenia ich do samokształcenia. Ks. K. Kantowski pisze o czterech rodzajach aktywności: emocjonalnej, intelektualnej, sensomotorycznej i werbalnej. Katecheta - według Autora - musi czuwać nad formą wypowiedzi, ich treścią, poprawnością stylistyczną i merytoryczną. E. Osewska przypomina, iż katecheza potrzebuje dobrze zaplanowanej, przemyślanej, systematycznie zastosowanej i skoncentrowanej na jasno sformułowanych celach pracy domowej. A. Zellma przedstawia rolę autoewaluacji edukacyjnej w pracy nauczyciela religii.
Autorzy tomu proponują zatem najpierw powrót do źródeł katechezy, do początków nauczania, a potem przedstawiają zagadnienia z dydaktyki katechetycznej ogólnej i dydaktyki katechetycznej szczegółowej, co pozwala czytelnikowi prześledzić rozwój katechetyki – od rozwiązań zaproponowanych w przeszłości do możliwości ich wykorzystania we współczesnej katechetyce.
Ks. K. Misiaszek w laudacji ks. prof. W. Kubika, rozpoczynającej całą pozycję, wskazuje na ogromne zaangażowanie ks. Profesora w tworzeniu dydaktyki katechetycznej w Polsce: „Dydaktyk natomiast to nauczyciel, wychowawca i katecheta wewnętrznie dojrzały, przewidujący, z taktem, mądrością, cierpliwością i empatią wspomagający rozwój ucznia; to ojciec wydobywający ze skarbca tradycji i współczesności rzeczy stare i nowe, aby nie zabrakło, jakże ważnej w wychowaniu, kontynuacji i jedności działań”. Ks. prof. W. Kubik zainicjował podstawowe kierunki dydaktyki katechetycznej, które są rozwijane i kontynuowane przez jego przyjaciół, uczniów i wychowanków. Dlatego niniejsza książka, jako skromny wyraz podziękowania, jest zarazem przedłużeniem dzieła życia ks. profesora Władysława Kubika.
ks. Józef Stala - dr teologii kapłan diecezji tarnowskiej, adiunkt i wykładowca katechetyka na Wydziale Teologicznym PAT w Krakowie.
Copyright by Drukarnia i Księgarnia Św.Wojciecha Sp. z o.o.
strony internetowe
Agencja Reklamowa
eCreo