Katecheta 9/2008 » RECENZJE »

ks. Stanisław Łabendowicz, Katecheza dorosłych Kościoła posoborowego w świetle dokumentów i literatury katechetycznej

Drukuj
Katecheza dorosłych Kościoła posoborowego w świetle dokumentów i literatury katechetycznej
 
Wydawnictwo Diecezjalne, Sandomierz 2007
 
Znaczenie katechezy dorosłych i wszelkich form religijnego kształcenia, obejmującego całe życie człowieka, zrozumiano w Kościele katolickim także w Polsce, szczególnie w drugiej połowie XX wieku. Na taki stan rzeczy wpłynęły przemiany mentalności współczesnego pokolenia dorosłych, uwarunkowania społeczno-polityczne, narastająca obojętność religijna, laicyzacja współczesnych społeczeństw. Powrót do katechezy dorosłych jest powrotem do tradycji pierwotnego chrześcijaństwa, kiedy nauczanie było skierowane do ludzi dorosłych. Powraca zrozumienie wagi katechumenatu społecznego dla rozwoju wiary dzieci, młodzieży i dorosłych. Pojawiły się propozycje katechizmów i podręczników wiary dla dorosłych; katecheza dorosłych staje się coraz częściej przedmiotem naukowej i pastoralnej refleksji.
Do autorów, którzy w sposób systematyczny i naukowy podchodzą do tego zagadnienia, należy ks. dr hab. Stanisław Łabendowicz. Najpełniej dał on temu wyraz w pracy Katecheza dorosłych Kościoła posoborowego w świetle dokumentów i literatury katechetycznej (Wydawnictwo Diecezjalne w Sandomierzu, Radom 2007, 548 s.).
Praca składa się z: wprowadzenia, trzech rozdziałów, zakończenia, zestawu bibliografii oraz streszczenia w języku niemieckim.
We Wstępie (por. s.17) Autor jasno określa problem pracy. Czyni to w formie pytania: Jaka jest koncepcja katechezy dorosłych Kościoła posoborowego w świetle dokumentów i literatury katechetycznej? Autor stwierdza, że po ponad czterdzieści latach od zakończenia Soboru Watykańskiego II istnieje uzasadniona potrzeba syntetycznego spojrzenia na katechezę dorosłych w Kościele. Dotychczasowe opracowania jedynie częściowo bądź niewystarczająco podejmowały analizę katechezy dorosłych. Na problem katechezy dorosłych należy spojrzeć z integralnego punktu widzenia, uwzględniając treści: psychologiczne, socjologiczne, kulturowe i teologiczno-duszpasterskie. Wieloaspektowe naświetlenie problemu pozwoli poznać realne warunki, etapy rozwoju, kryzysy i trudności właściwe dla człowieka, dając w ten sposób ważne wskazówki do pracy z dorosłymi. Człowiek dorosły potrzebuje bowiem katechezy na każdym etapie rozwoju psychofizycznego oraz duchowego.
Książkę ks. Łabendowicza można zaliczyć do prac, w których wykorzystano metodę dedukcji teologicznej, gdyż Autor na podstawie dokumentów nauki Kościoła ukazuje podstawowe założenia, według których powinna być prowadzona katecheza i szerzej – edukacja religijna. Także do wskazania sposobu praktycznej realizacji tych założeń.
Zastanawiając się nad motywami katechezy dorosłych, Autor w rozdziale pierwszym wymienia następujące: płynące z przemian soborowych, z uwarunkowań społeczno-kulturowych oraz z zagrożeń dla rozwoju wiary.
Ksiądz Łabendowicz chciał w tym rozdziale przede wszystkim wskazać na współczesne uwarunkowania katechezy dorosłych. W paragrafie pierwszym, który mówi o motywach płynących z przemian soborowych, Autor streszcza eklezjalne uwarunkowania katechezy dorosłych. Pisze o dowartościowaniu świeckich w Kościele, daje historyczną wizję tego zagadnienia (por. s. 36-45). Ciekawym fragmentem pracy jest podrozdział traktujący o uwarunkowaniach społeczno-kulturowych katechezy dorosłych, na przykład o demokratyzacji życia społecznego, o zasadach, którymi powinno kierować się państwo demokratyczne. Stanowi to okazję do ukazania roli świeckich katolików w życiu społeczno-politycznym. Autor podaje dość szeroko zasady katolickiej nauki społecznej odnoszące się do funkcjonowania tzw. społeczeństwa otwartego, a mianowicie: solidarności, pomocniczości i dobra ogólnego. Wśród działań Kościoła na rzecz człowieka ważne miejsca – jak pokazuje ks. Łabendowicz - zajmuje katecheza, zwłaszcza katecheza dorosłych, ponieważ „ona uzdalnia chrześcijanina do życia we wspólnocie i do czynnego uczestnictwa w życiu i posłaniu Kościoła” (DOK 86).
W podrozdziale zatytułowanym Motywy wynikające z zagrożeń dla rozwoju wiary Autor omawia zjawiska i przemiany społeczno-kulturowe, których przejawem jest sekularyzacja i dechrystianizacja życia społecznego oraz indywidualnego. Ciekawy wydaje się problem tzw. postmodernistycznej prowokacji pod adresem Kościoła. Autor bardzo gruntownie i szeroko opisuje wspomniane zjawiska, ich konsekwencje dla życia wiary. Jego zdaniem, rezultatem tych przemian i zjawisk jest pewna mobilizacja Kościoła, który dąży do tego, aby „na nowo określić swoje miejsce w świecie i wypracować nowe struktury (por. s. 126-127). Na tym tle Autor ukazuje potrzebę katechezy dorosłych. Jej zadaniem jest zapobieganie niewłaściwym wpływom współczesnego świata.
Drugi rozdział tej pracy stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o naturę katechezy dorosłych. Została ona ukazana w czterech aspektach: jako teologiczne kształcenie dorosłych; reewangelizacja, czyli nowa ewangelizacja; religijna edukacja dorosłych oraz formacja do apostolstwa i ewangelizacji. Ważny jest podrozdział zatytułowany Teologiczno-eklezjalny charakter katechezy dorosłych. Autor omawia w nim rolę katechezy dorosłych w wychowaniu wiary dojrzałej, w dojrzewaniu do wiary. Aby uzmysłowić sobie istotę problemu, charakteryzuje życie wiary człowieka na wszystkich etapach jego osobniczego i osobowego rozwoju. Podkreśla katechumenalny wymiar katechezy dorosłych, wskazuje, w jaki sposób elementy formacji w katechumenacie mogą stanowić pewien model dla katechezy dorosłych: tu także kładzie nacisk na nawrócenie i usytuowanie katechezy we wspólnocie (por. s. 244 n.).
Rozdział trzeci nosi tytuł: Środowiska i dydaktyka katechezy dorosłych. Autor nie tylko wskazuje na rodzinę czy parafię, ale prowadzi pogłębione rozważania na temat modeli tej katechezy w wymienionych środowiskach. Książka przedstawia formy katechezy dorosłych w rodzinie (por. s. 334-335), w parafii (344-345). Bardzo istotne są te fragmenty pracy, które ukazują katechezę dorosłych w jej relacji do grup, ruchów i wspólnot religijnych. Autor omawia uwarunkowania eklezjalności tych grup i wspólnot oraz szanse płynące z ich działalności dla rozwoju katechezy dorosłych. W grupach tych czy wspólnotach owocniej bowiem realizuje się katechumenalny i wspólnotowy wymiar katechezy dorosłych. Ważne z punktu widzenia katechezy i nauczania religijnego w szkole wydają się te fragmenty, w których Autor zastanawia się, jakie warunki powinny być spełnione, aby grupa katechetyczna stawała się wspólnotą (por. s. 358n.).
Z zainteresowaniem przeczytałem podrozdział opisujący poszukiwanie właściwej dydaktyki dla katechezy dorosłych (por. s. 376-412). Autor zdaje sobie dobrze sprawę z tego, że katecheza dorosłych ma swoją specyfikę; wynika ona z natury odbiorcy, ma nieco inne cele niż katecheza dzieci i młodzieży (po. s. 387-388). Tu autor jeszcze raz wraca do zagadnienia potrzeby i roli katechezy dorosłych w życiu Kościoła i poszczególnych wierzących. Po nakreśleniu uwarunkowań dydaktyki dla tej katechezy i udziału dorosłych w programowaniu katechezy, autor skupia się na wskazaniu cech charakterystycznych dla dydaktyki i metodyki katechezy dorosłych. Czerpiąc z danych dydaktyki ogólnej wskazuje na metody i formy przydatne w tej katechezie, na stosowane środki przekazu, także i te współczesne, np. media elektroniczne.
Lektura całości pracy przekonuje, że mamy do czynienia z opracowaniem niezwykle bogatym w treść. Autor dokonał ogromnego trudu przedstawienia i przybliżenia szeroko pojętej problematyki katechezy dorosłych w świetle współczesnych dokumentów nauki Kościoła i literatury przedmiotu. Jest to potrzebne nie tylko czytelnikom, którzy z różnych racji i w różnym stopniu angażują się w refleksję naukową nad tym zagadnieniem, ale i tym, którzy są włączeni w praktykę katechezy dorosłych. Autor przyjął bardzo zobowiązujący styl i sposób prezentacji bogatego przecież materiału poznawczego. Każde zagadnienie katechezy dorosłych jest zaprezentowane w bardzo szerokim aspekcie: od wyjaśnienia pojęć, poprzez genezę współczesnego stanu, do wskazania wszystkich możliwych warstw treściowych przedstawianej problematyki. Wiele miejsca zajęło Autorowi pokazanie tej części przedstawianej problematyki, w której starał się wprowadzić w historię zagadnienia, wyjaśnić pojęcia, oświetlić przedpola.
Wydaje się, że warto byłoby nieco odważniej i krytyczniej powiedzieć o straconych szansach tej katechezy, także po Vaticanum II, choćby na przykładzie doświadczeń Kościoła katolickiego w Polsce. Istnieją bowiem takie pola kontaktów z dorosłymi, na przykład z rodzicami dzieci pierwszokomunijnych, które w wielu środowiskach pozostają całkiem zaniedbane. Tymczasem stanowią one wspaniałą okazję do budzenia odpowiedzialności rodziców oraz reinterpretacji ich religijnej świadomości, niekiedy wręcz inicjacji w podstawowe elementy chrześcijaństwa.
Może warto także przy tej okazji przypomnieć, że Kościół ma dziś możliwości prowadzenia dialogu w sprawach, które nurtują współczesne społeczeństwo. Może stać się to przedmiotem nie tylko religijnego kształcenia dorosłych, ale także okazją do zaangażowania się Kościoła w różnorodne obszary i treści edukacji dorosłych. Przykłady takich inicjatyw obserwujemy na Zachodzie. Konfesyjne instytucje kształcenia dorosłych prowadzą nie tylko kształcenie religijne, ale również kursy z zakresu edukacji zawodowej, ogólnej czy obywatelskiej. Umożliwiają one społecznościom lokalnym zdobycie nowych kwalifikacji zawodowych i społecznych czy też doskonalenie kwalifikacji już zdobytych. Dzięki takiej działalności mieszkańcy wielu regionów mają ułatwiony dostęp do wiedzy i znacznie większą szansę na sprostanie wymogom rynku pracy i codziennego życia.
Praca ks. Łabendowicza o katechezie dorosłych jest niezwykle cennym i solidnym studium zagadnienia, pierwszym na naszym terenie tak szerokim i gruntownym zaprezentowaniem tej problematyki, uwzględniającej nauczanie Kościoła i współczesną literaturę.
Jednym z istotnych walorów recenzowanej pozycji jest widoczna kompetencja Autora - wytrawnego katechetyka, ze swobodą poruszającego się nie tylko po polu refleksji ściśle katechetycznej, ale i teologiczno-pastoralnej. Na uwagę i podkreślenie zasługuje także kontekstualność refleksji, wpisanej w uwarunkowania sytuacji współczesnej katechezy dorosłych: kontekst społeczny i pedagogiczny został w tej pracy omówiony bardzo szczegółowo.
Lektura książki przekonuje, że należy ją uznać za ważny przyczynek wzbogacający pedagogiczno-katechetyczną refleksję. Jest to studium – owoc bardzo uszczegółowionego namysłu nad katechezą dorosłych. To ważna praca i pomoc dla tych wszystkich, którzy będą szukali pedagogiczno-katechetycznej informacji i materiału do refleksji nad kierunkiem rozwoju katechezy dorosłych w konkretnych uwarunkowaniach Kościołów lokalnych.
 
Zamówienia:Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, ul. Żeromskiego 4, 27-600 Sandomierz, tel. (0-15) 64 40 400, fax. (0-15) 832 77 87; www.wds.pl.
 
 
ks. Jerzy Bagrowicz - prof. dr hab., kierownik Zakładu Katechetyki i Pedagogiki Religii Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor czasopisma „Pedagogia Christiana”.
 

Copyright by Drukarnia i Księgarnia Św.Wojciecha Sp. z o.o.

strony internetowe Strony internetowe Poznań, Agencja Reklamowa Poznań, Systemy Zarządzania Treścią Agencja Reklamowa eCreo