ks. Tadeusz Ślipko SJ, Kara śmierci z teologicznego i fiozoficznego punktu widzenia

    W słowie wstępnym Autor wyjaśnia powody, które skłoniły go do głębszych rozważań nad moralną stroną kary śmierci. Chodzi mianowicie o to, że na tle wypowiedzi Jana Pawła II, który pod koniec 1998 oraz na początku 1999 roku apelował o zniesienie kary śmierci, doszło do nieporozumień, a nawet pomieszania pojęć. Odpowiedzialność za to ponoszą przede wszystkim środki masowego przekazu, które w różnych komentarzach prasowych i telewizyjnych interpretowały słowa Ojca Świętego w ten sposób, że Kościół zmienia dotychczasową doktrynę i występuje przeciw karze śmierci.

    Autor postawił sobie trudne i czasochłonne zadanie, które polegało na wnikliwym rozpatrzeniu kary śmierci w świetle nauczania Kościoła, od samych początków jego istnienia aż do chwili obecnej. Rozwiązanie tego zadania wymagało nie tylko dużej wiedzy teologicznej, ale także doskonałej znajomości języka łacińskiego, nie mówiąc już o języku niemieckim.

    Analiza nauki Kościoła na temat kary śmierci stanowi pierwszą część pracy ks. prof. T. Ślipki. Ponieważ nie jestem teologiem, nie mogę oceniać tej części pracy. Natomiast mogę powiedzieć tylko tyle, że jej Autor usunął wspomniane wyżej nieporozumienia oraz zamęt pojęciowy. Jeśli więc ktoś chce mieć miarodajny obraz nauczania Kościoła w sprawie kary śmierci, powinien koniecznie przeczytać - a raczej przestudiować - omawianą tu monografię ks. prof. Ślipki.

    Druga część tej monografii obejmuje rozważania, które dotyczą filozoficzno-etycznego aspektu kary śmierci. Kwintesencję tych rozważań stanowi twierdzenie o moralnej dopuszczalności kary śmierci. Dopuszczalność ta ma jednak ograniczony charakter. Autor silnie podkreśla, że moralnie usprawiedliwione jest wymierzenie kary śmierci tylko za morderstwo, które zawsze implikuje akt agresji.

    Twierdzenie o moralnej dopuszczalności kary śmierci Autor oparł w zasadzie na dwóch założeniach. Według pierwszego z nich, moralna wartość ludzkiego życia jest niezbywalna i nienaruszalna. Jednakże zakres tej wartości może być personalnie ograniczony aktem agresji. Znaczy to, że ten, kto dokonuje zamachu na życie niewinnego człowieka, stawia własne życie poza zakresem jego nienaruszalności. Według drugiego założenia, moralne prawo do życia i do jego obrony nie schodzi do grobu wraz z ofiarą morderstwa, ale trwa nadal i domaga się sprawiedliwej kary dla mordercy.

    Z tych dwóch założeń Autor wyprowadził słuszny wniosek, że państwo jako gwarant sprawiedliwości ma moralne prawo do wymierzenia kary śmierci za zbrodnię morderstwa. Korzystając z tego prawa, państwo czyni to w imieniu zamordowanej osoby, która nie była w stanie obronić własnego życia przed agresją napastnika, mimo że miała prawo go zabić.

    Należy mieć nadzieję, że dzięki książce Księdza. Profesora zwolennicy abolicjonizmu zrozumieją wreszcie, iż kara śmierci jako sankcja za morderstwo nie jest złem moralnym, ale ostatecznym środkiem karnym. Można być za karą śmierci albo przeciw niej, można nie mieć wyrobionego zdania w tej kwestii, ale nie można zwalczać kary śmierci z moralnego punktu widzenia.

    Pod koniec swoich rozważań Autor dotyka zagadnienia celowości i użyteczności kary śmierci. Moralna dopuszczalność kary śmierci otwiera drogę do jej stosowania, ale sama przez się nie przesądza tego stosowania. Za wprowadzeniem kary śmierci do kodeksu karnego i w konsekwencji do wymiaru sprawiedliwości muszą przemawiać racje społeczne. Jedne z nich nastawione są na zadośćuczynienie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, inne zaś na ochronę społeczeństwa przed najbardziej niebezpiecznymi przestępcami. Całe to zagadnienie Autor omawia skrótowo, co jest zupełnie zrozumiałe, gdyż wykracza ono poza zakres tematu pracy.

    Na zakończenie tych krótkich uwag należy z naciskiem podkreślić, że omawiana tutaj książka ks. prof. T. Ślipki stanowi głębokie studium nad problemem kary śmierci. Ten kontrowersyjny problem został wreszcie gruntownie przebadany zarówno w płaszczyźnie teologicznej, jak i filozoficznej. Takiej publikacji naukowej na temat kary śmierci dotąd w literaturze polskiej nie było.