Katecheta 5/2011 » RECENZJE »

Lekcje religii, płyta DVD + scenariusze lekcji

Drukuj
 
Lekcja religii
Płyta DVD + scenariusze lekcji
 
Święty Wojciech Wydawnictwo, Poznań 2010
 
 
 
O projekcie multimedialnym Lekcja religii
 
Na rynku wydawniczym dostępny jest cały szereg pomocy dydaktycznych do nauczania religii. W tej różnorodności brakuje pomocy multimedialnych, które mogłyby zainspirować uczniów do dyskusji, pobudzić do wewnętrznej refleksji, rozbudzić kreatywne poszukiwania, podprowadzić do przemiany życia oraz w atrakcyjny i mądry sposób przekazać wiedzę. Dostępne w sprzedaży filmy fabularne i dokumentalne wymagają od nauczyciela dużej kreatywności podczas przygotowania zajęć. Dobry film, aby spełniał funkcję dydaktyczną, powinien zainteresować swoją aktualnością i tematyką. Patrząc oczami nauczyciela, powinien być krótki, aby nie zastępował osoby prowadzącej lekcję. Takie kryteria były wyznacznikami poszukiwań nowych tytułów do serii „Biblioteka »Katechety«”; efektem tych starań jest projekt multimedialny Lekcja religii.
Omawiana koncepcja projektu multimedialnego zrodziła się po obejrzeniu w niedzielne przedpołudnia kilkunastu odcinków filmów dokumentalnych pt. Lekcja religii. Od pomysłu do realizacji minęło kilka miesięcy. Wśród emitowanych odcinków znalazły się filmy bardziej lub mniej ciekawe. Kiedy zapadła w Wydawnictwie decyzja o opracowaniu i wydaniu scenariuszy lekcji do wyemitowanych w telewizji filmów, wybrano tytuły, których tematyka pokrywa się z treściami nauczania, zawartymi w nowym Programie nauczania religii, lub je uzupełnia. Wśród wybranych tytułów znalazły się również te, które wykraczają poza program nauczania. Mogą okazać się pomocą w realizacji zajęć na tzw. „godzinach karcianych”.
Pierwszą pozycją, która ukazała się na rynku, był tom pt. Sakramenty. Tytuł znalazł uznanie wśród katechetów, co cieszy i zachęca do pracy nad kolejnymi częściami. Projekt multimedialny, czyli filmy – wyprodukowane przez kanał Religia.tv i scenariusze lekcji – opracowane i wydane przez Wydawnictwo Święty Wojciech, zostały zauważone i nagrodzone przez Stowarzyszenie Wydawców Katolickich podczas Targów Książki Katolickiej, które odbywały się w Warszawie w dniach od 8 do 10 kwietnia 2011roku. Feniks został przyznany w kategorii multimedia. W uzasadnieniu kardynał Kazimierz Nycz napisał: „To projekt katechetyczny, który ukazuje wieloaspektowy fenomenem rzeczywistości życia duchowego we współczesnym świecie. Jednocześnie nowocześnie i z rozmachem przygotowuje pokolenie wierne nauce Kościoła, otwiera je na dialog z kulturą współczesną i wyznawcami innych religii”.
Wcześniej, bo w październiku 2010 roku, omawiane filmy były nominowane do nagrody TOTUS. Nagroda ta jest przyznawana corocznie w przeddzień Dnia Papieskiego. W regulaminie czytamy: „dla docenienia dorobku i skutecznego promowania osób oraz instytucji, których działalność w sposób wybitny przyczynia się do podkreślenia wartości człowieka”.[1] Nominowany do omawianej nagrody był wówczas kanał Religia.tv za filmy dokumentalne pt. Lekcja religii. Jest to kanał tematyczny o profilu religijnym, należący do Grupy ITI, uruchomiony 15 października roku. Stacja jest najchętniej oglądana przez widzów w wieku 30-55 lat. Obecnie swym zasięgiem dociera do 4,9 mln widzów. Ponad połowa widzów stacji (52%) to mężczyźni; 40% odbiorców należy do osób z wyższym wykształceniem. Stację najchętniej odbierają widzowie w grupie 50+ (32%), 29% oglądających to osoby w wieku od 20 do 34 lat, kolejne 22% stanowią osoby w przedziale wiekowym 35-49, 16% – dzieci i młodzież w wieku od 4 do 19 lat. W grudniu 2010 kanał Religia.tv włączono do oferty satelitarnej DISH Network, dzięki czemu stacja jest dostępna w USA. 2007 przez Fundację „Dzieło Nowego Tysiąclecia”
Wydawnictwo Święty Wojciech w swojej ofercie poleca książki religijne, Pismo Święte, modlitewniki, książki naukowe i popularnonaukowe; jest liderem na rynku wydawnictw katechetycznych, tj. podręczników na wszystkie poziomy nauczania oraz pomocy katechetycznych, proponuje literaturę pedagogiczną i psychologiczną. Ofertę uzupełnia bardzo bogata literatura dla małych dzieci i rodzin.
Współpraca Wydawnictwa Święty Wojciech z kanałem telewizyjnym Religia.tv zaowocowała wydaniem scenariuszy lekcji z płytą DVD pt. Lekcja religii. Jest to cykl dokumentalny, prezentujący spojrzenie różnych religii i wyznań chrześcijańskich na zagadnienia teologiczne, filozoficzne, etyczne i społeczne. Omawiana seria docelowo będzie się składać z następujących części (co nie znaczy, że w przyszłości nie będzie ich więcej): 1) Sakramenty, 2) Eschatologia, 3) Seksualność, 4) Dialog międzyreligijny, 5) Księgi Święte, 6) Post, 7) Maryja, 8) Okres wielkanocny, 9) Święta żydowskie, 10) Ekumenizm. Każdy zestaw składa się z płyty DVD i książki, zawierającej opracowane scenariusze lekcji, oparte na dołączonych filmach, co dodatkowo wzmacnia wartość dydaktyczną recenzowanych pomocy. Autorem wszystkich filmów jest Mikołaj Foks. Do kwietnia 2011 opracowano scenariusze lekcji i wydano – wraz z płytami – 5 części.
 
Część 1: Sakramenty
Autorzy scenariuszy lekcji: Aleksandra Bałoniak, dr hab. Anna Zellma, prof. UWM.
Tytuły filmów: Inicjacja religijna, Chrzest, Komunia, Bierzmowanie, Spowiedź, Namaszczenie chorych, Sakramenty w różnych wyznaniach.
 
Część 2: Eschatologia
Autorzy scenariuszy lekcji: ks. Marek Jański, ks. dr Mirosław Tykfer.
Tytuły filmów: Dusza, Życie po śmierci, Obcowanie Świętych, Piekło i potępienie, Czyściec, Niebo/Nirwana, Paruzja/Sąd Ostateczny.
 
Część 5: Księgi Święte
Autorzy scenariuszy lekcji: Aleksandra Bałoniak, dr hab. Anna Zellma, prof. UWM; konsultacja naukowa: ks. dr hab. Wojciech Pikor.
Tytuły filmów: Księgi Święte, Talmud, Koran, Biblia, Apokryfy, Pismo Święte czy Tradycja?
 
Część 6: Post
Autorzy scenariuszy lekcji: Łukasz Łukasiak, Marta Mikanowicz.
Tytuły filmów: Nabożeństwa pasyjne, Wielki Post, Środa Popielcowa, Jałmużna, Pokuta, Wielki Tydzień, Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Posty.
 
Część 8: Okres wielkanocny
Autorzy scenariuszy lekcji: Justyna Bartoszyńska, Grażyna Piskorz.
Tytuły filmów: Wielkanoc, Boże Miłosierdzie, Wniebowstąpienie, Zielone Świątki, Ruch charyzmatyczny.
 
Cel wydania serii Lekcja religii
Głównym narzędziem ekumenizmu jest dialog i wspólna modlitwa, które nie mają na celu pochopnego zacierania różnic, lecz odkrycie jedności opartej na prawdzie i miłości Chrystusa. W ekumeniczne cele wpisuje się seria Lekcja religii. Filmy poszerzają horyzonty myślowe, uczą dialogu, otwartości na osoby będące członkami innych kościołów i religii. Każda lekcja akcentuje nauczanie Kościoła rzymskokatolickiego. Celem tak skonstruowanego scenariusza jest jasne określenie stanowiska Kościoła, aby uniknąć wszelkich niejasności, że pozostawiamy uczniom wolny wybór wyznania albo że proponujemy lekcje religioznawcze.
 
Struktura scenariusza
Na potrzeby projektu został stworzony nowy zapis scenariusza zajęć: wprowadzenie (I), po emisji filmu (II), nauczanie Kościoła rzymskokatolickiego (III). Do niektórych scenariuszy dołączono załączniki, które spełniają funkcję pomocniczą i są adresowane do katechety. Poszerzają one wiedzę, którą należy przekazać podczas procesu dydaktycznego. Atutem filmów jest czas ich trwania, średnio jest to kilka minut. Dlatego film jest materiałem źródłowym, wprowadzającym w temat lekcji, który opracowują uczniowie pod okiem nauczyciela, odwołując się do emitowanego filmu. W tej części lekcji chodzi o uporządkowanie wiedzy w taki sposób, aby uczeń kształtował w sobie postawę szacunku dla wyznawców innych religii i myślenia członków innych kościołów chrześcijańskich. Przedstawienie nauczania Kościoła rzymskokatolickiego w trzeciej części lekcji stanowi element porządkujący posiadaną wiedzę na dany temat.
 
Adresat
Projekt multimedialny został przygotowany z myślą o uczniach szkół ponadgimnazjalnych, którzy potrafią samodzielnie myśleć i oceniać otaczającą rzeczywistość. Przekazana wiedza ma porządkować ich sposób rozumienia świata oraz ludzi inaczej myślących i wierzących. Materiały te mogą wykorzystywać także katecheci w gimnazjach – jeśli nauczyciel uzna, że uczniowie posiadają wystarczającą wiedzę, aby nie pogubić się w różnicach między wyznaniami i religiami – oraz uczestniczący w katechezie parafialnej i katechezie dorosłych.
Niech słowa kardynała Kazimierza Nycza z uzasadnienia nagrody, jeszcze raz przytoczone, staną się właściwą rekomendacją nowych pomocy do nauczania religii, które przez najbliższe miesiące znajdą się w ofercie naszego Wydawnictwa: ten projekt katechetyczny „nowocześnie i z rozmachem przygotowuje pokolenie wierne nauce Kościoła, otwiera je na dialog z kulturą współczesną i wyznawcami innych religii”.
 
Aleksandra Bałoniak
 
Autorka recenzji zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Katecheta”, nauczycielka religii w liceum ogólnokształcącym w Poznaniu, redaktor serii „Biblioteka »Katechety«”.
 
 
 
 
 
 
Analiza projektu pod kątem metodycznym
 
Nowa seria płyt DVD wraz z propozycjami scenariuszy lekcji, zainicjowana pod koniec roku 2010 i sukcesywnie kontynuowana przez Wydawnictwo Święty Wojciech i kanał telewizyjny Religia.tv, powstała głównie z myślą o nauczycielach religii pracujących w szkołach ponadgimnazjalnych, zwłaszcza w liceum. Ze zróżnicowanych pod względem treści materiałów mogą również korzystać – po odpowiedniej modyfikacji autorskich propozycji, dotyczących prowadzenia lekcji – nauczyciele religii w gimnazjum oraz katecheci i duszpasterze w parafii. Tak więc filmy stanowią doskonałą pomoc w przeprowadzeniu zarówno lekcji religii w szkole, jak i spotkań katechetycznych czy duszpasterskich w parafii.
Na uwagę zasługuje fakt, że nowa seria filmów edukacyjnych i opracowane do niej scenariusze lekcji religii są zgodne ze znowelizowaną w 2010 roku Podstawą programową katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, w której zwraca się uwagę na kwestie ekumeniczne oraz zakłada ukazywanie młodzieży podstaw myśli ekumenicznej i przedstawianie problematyki dialogu międzyreligijnego[2]. Poziom prezentowanych treści oraz proponowane rozwiązania metodyczne wspierają uczestników w dostrzeganiu przez nich różnic i podobieństw doktrynalnych między katolicyzmem a głównymi wyznaniami chrześcijańskimi, sprzyjają w kształtowaniu postawy dialogu i rozwijaniu umiejętności prowadzenia rozmów z wyznawcami różnych wspólnot chrześcijańskich. Wskazują też na granice ekumenizmu i perspektywy dialogu międzyreligijnego. Jednocześnie w proponowanych filmach i scenariuszach bardzo wyraźnie zaznaczono nauczanie Kościoła rzymskokatolickiego. W ten sposób autorzy pragną uniknąć jedynie omówienia podobieństw i różnic między poszczególnymi wyznaniami chrześcijańskimi w kwestiach doktrynalnych, np. dotyczących sakramentów, postu, zagadnień eschatologicznych. Co więcej, wyraźne – często pogłębione o teksty Pisma Świętego – dokumenty Kościoła i wypowiedzi teologów katolickich oraz nawiązanie do doktryny Kościoła rzymskokatolickiego spełniają funkcje katechetyczne. Służą bowiem nauczaniu i wychowaniu młodzieży w wierze katolickiej. Jednocześnie wprowadzają w rozumienie ekumenizmu. Dzięki temu przekaz nauczania Kościoła rzymskokatolickiego zyskał szeroki kontekst kulturowy i historyczny, co ułatwia zrozumienie treści wiary katolickiej.
Materiały mają przejrzystą, logiczną strukturę, dostosowaną do wymagań metodycznych, które obowiązują w szkole. Zaprezentowano w nich zapis celów katechetycznych – wymagań ogólnych oraz treści nauczania – wymagań szczegółowych, opisanych w kategoriach wiedzy i umiejętności, zgodnych ze znowelizowaną w 2010 roku Podstawą programową katechezy Kościoła katolickiego w Polsce[3] i dostosowanych do nowych wytycznych w zakresie nadzoru pedagogicznego w szkole. Zamieszczono również wiele interesujących, wielostronnie aktywizujących uczestników, propozycji form organizacji zajęć oraz metod i środków dydaktycznych. W schemacie zajęć uwzględniono czynności, które katecheta powinien podjąć we wprowadzeniu (przed emisją filmu), po emisji filmu i w trakcie ukazywania nauki Kościoła rzymskokatolickiego. Zapisano również notatkę. Wiele jednostek tematycznych wzbogacono o załączniki wspomagające nauczycieli religii i duszpasterzy w prezentacji podobieństw oraz różnic między poszczególnymi wyznaniami chrześcijańskimi, a także w ukazywaniu doktryny katolickiej. Zawarty w nich materiał treściowy w wielu miejscach został bardzo trafnie dobrany. Ma on wyraźne nachylenie katechetyczne, służy bowiem integralnej formacji chrześcijańskiej. Również modlitwy na początku i na końcu zajęć, proponowane przez Autorów scenariuszy lekcji, świadczą o katechetycznym charakterze lekcji religii, prowadzonych z wykorzystaniem płyt DVD. Materiały potwierdzają, że przekaz treści o charakterze ekumenicznym to proces integralnie powiązany z kształtowaniem postaw modlitewnych.
Zaletą prezentowanych materiałów jest przejrzysty, a zarazem kompleksowy dobór tematyki filmów, który obejmuje tematykę obecną nie tylko w znowelizowanej Podstawie programowej katechezy, ale także w nowym, zatwierdzonym w 2010 roku, Programie nauczania religii[4]. Atrakcyjna forma filmów i propozycji metodycznych aktywizujących uczniów sprawia, że płyty DVD i scenariusze lekcji religii stanowią doskonałą pomoc na lekcjach religii i budzą zainteresowanie uczniów tematyką nie tylko ekumeniczną, ale również nauczaniem Kościoła rzymskokatolickiego. Propozycje metodyczne zostały tak dobrane, aby służyły stymulacji aktywności własnej uczestników. Dzięki nim katechizowani zyskują rzetelną wiedzę dotyczącą prawd wiary, jakie przekazuje Kościół rzymskokatolicki, dostrzegają specyfikę katolicyzmu w kontekście innych wyznań chrześcijańskich oraz rozwijają umiejętność dialogu z wyznawcami innych wspólnot chrześcijańskich. Korzystając z proponowanych materiałów, nauczyciel religii sam powinien zadecydować, kiedy (w jakim czasie) – zgodnie z rocznym planem pracy dydaktycznej – może wykorzystać konkretny film wraz z propozycją autorów. Innymi słowy, w praktyce katechetycznej nie tylko można, ale należy korzystać z pomocy dydaktycznych w sposób selektywny, wybierając te jednostki tematyczne, które uznaje się za istotne, pomocne, możliwe do efektywnego wykorzystania w danej grupie uczniów. Poza tym trzeba pamiętać, że liczne propozycje sposobów organizacji lekcji i aktywizacji uczniów z zastosowaniem danego filmu DVD zostały sprawdzone wybiórczo przez katechizowanych uczniów, co podnosi wartość edukacyjną materiałów. Każdy scenariusz lekcji należy potraktować jako jedną z wielu propozycji, wymagającą od katechety twórczej postawy. Z uwagi na zróżnicowanie uczestników i zmieniającą się rzeczywistość edukacyjną trudno bowiem opracować propozycje, które miałyby charakter tzw. „recepty” na dobre przeprowadzenie lekcji. Kreatywny nauczyciel religii i duszpasterz sam powinien zadecydować, z których propozycji skorzysta w praktyce, a z których zrezygnuje. Katecheta może również zaplanować pracę uczniów po emisji filmu, a jeśli okaże się ona interesująca i skuteczna w praktyce nauczania religii, to warto udostępnić ją innym, np. publikując scenariusze takiej lekcji w miesięczniku „Katecheta”. Tak więc zadaniem nauczyciela religii jest umiejętne, twórcze, inspirowane osobistym doświadczeniem korzystanie z pomocy dydaktycznych – tak, by katechizowani mogli odkrywać podobieństwa i różnice doktrynalne między poszczególnymi wyznaniami chrześcijańskimi, a jednocześnie pogłębiać rozumienie nauczania Kościoła rzymskokatolickiego i kształtować w sobie postawę dialogu. Niewątpliwie wymaga to od katechety zarówno refleksji nad tym, jak zaplanować i zrealizować zajęcia, jak również zastanowienia po zakończeniu zajęć. W założeniach autorów serii płyt DVD i scenariuszy lekcji każdy film powinien zainspirować katechetów do poszukiwania alternatywnych, nieschematycznych sposobów organizacji zajęć, ukierunkowanych na nauczanie i wychowanie katechizowanych w wierze Kościoła rzymskokatolickiego.
 
Anna Zellma
 
Autorka recenzji – dr hab. nauk teologicznych w zakresie katechetyki, profesor nadzwyczajny w Katedrze Katechetyki i Pedagogiki na Wydziale Teologii UWM w Olsztynie.
 
 
 
Recenzja projektu multimedialnego Lekcja religii
 
Wykorzystywanie pomocy multimedialnych na katechezie ma bardzo duże znaczenie. Dzięki temu lekcja religii staje się bardziej atrakcyjna i ciekawa. Dlatego za pozytywny fakt należy uznać – przygotowaną przez Wydawnictwo Święty Wojciech i kanał telewizyjny Religia.tv – nową, pionierską serię pomocy naukowych, w których ciekawie zaprezentowano ujęcie zagadnień doktrynalnych, typowych dla wspólnot religii chrześcijańskiej. Istotnym walorem tej nowatorskiej serii jest pokazanie – oprócz nauczania Kościoła rzymskokatolickiego – stanowisk innych Kościołów i wspólnot chrześcijańskich. Doskonale wpisuje się to w dzisiejsze realia, konieczność prowadzenia dialogu ekumenicznego i międzyreligijnego, dzięki którym katechizowani mogą poznać i zrozumieć wyznawców innych wspólnot chrześcijańskich, jak również w szerszym stopniu docenić własną tożsamość religijną i kulturową. Arcybiskup Kazimierz Nycz we wprowadzeniu podkreśla walory nowych pomocy katechetycznych. Zauważa, że seria Lekcja religii zawiera otwartą prezentację wizji człowieka i świata, życia duchowego i najważniejszych wyznawanych wartości, dzięki którym katechizowani poznają źródła własnej tożsamości. Atutem jest również ukierunkowanie ekumeniczne zarówno ad intra, jak i ad extra, czyli sięgające do innych Kościołów i religii. Ekumeniczny wymiar tych pomocy sprzyja kształtowaniu postawy otwartej na inaczej wierzących. Warto podkreślić również, że Autorzy części filmowej zaangażowali jako ekspertów nie tylko wybitnych współczesnych teologów i filozofów, ale także duszpasterzy oraz liderów największych wspólnot chrześcijańskich i religijnych, obecnych na terenie Polski.
Omawiana seria nowych pomocy katechetycznych docelowo będzie obejmować dziesięć części: 1) Sakramenty, 2) Eschatologia, 3) Seksualność, 4) Dialog międzyreligijny, 5) Księgi Święte, 6) Post, 7) Maryja, 8) Okres wielkanocny, 9) Święta żydowskie, 10) Ekumenizm. Każdy zestaw składa się z płyty DVD i książki, zawierającej opracowane scenariusze lekcji oparte na dołączonych filmach, co dodatkowo wzmacnia wartość dydaktyczną recenzowanych pomocy. Autorem wszystkich filmów jest Mikołaj Foks. Dotąd ukazały się trzy części filmów edukacyjnych, do których opracowano scenariusze lekcji.
Pierwsza część, zatytułowana Sakramenty, jest podzielona na siedem następujących jednostek: Inicjacja religijna, Chrzest, Komunia, Bierzmowanie, Spowiedź, Namaszczenie chorych, Sakramenty w różnych wyznaniach. Filmy rzetelnie prezentują nauczanie Kościoła rzymskokatolickiego oraz ukazują stanowisko innych Kościołów i wspólnot chrześcijańskich, co przedstawia doktrynę katolicką w szerszym kontekście kulturowym i historycznym, a ponadto stanowi pomoc w zrozumieniu treści nauczania. Do każdego filmu został opracowany scenariusz lekcji, których autorami są mgr lic. Aleksandra Bałoniak i dr hab. Anna Zellma, prof. UWM. Scenariusze zawierają precyzyjnie opisane – zgodne z nowymi wymaganiami programowymi i metodycznymi, obowiązujące w nauczaniu religii w szkole – wymagania ogólne (cele katechetyczne) oraz cele szczegółowe (treści nauczania). Ponadto scenariusze opisują formę organizacji zajęć (indywidualna, zbiorowa, grupowa) oraz metody i środki dydaktyczne, potrzebne do przeprowadzenia katechezy. Wielkim walorem przygotowanych scenariuszy jest bogactwo metod dydaktycznych, począwszy od tych podstawowych jak rozmowa kierowana, miniwykład, po okienko informacyjne, skojarzenia, „za i przeciw”, wędrujące plakaty, medytację z towarzyszeniem muzyki, pracę z Biblią, sondaż czy prace plastyczne. W dalszej kolejności scenariusze przedstawiają schemat zajęć. Dodatkowo do każdego konspektu dołączono załączniki, potrzebne do przeprowadzenia pracy indywidualnej bądź grupowej; są nimi najczęściej teksty z Pisma Świętego i Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz notatka. Każdy z tematów został ukierunkowany ekumenicznie. Celem przygotowanych jednostek lekcyjnych jest rozwijanie zainteresowania katechizowanych różnymi religiami świata i wyznaniami chrześcijańskimi (np. judaizmem, islamem, prawosławiem, wspólnotą chrześcijan babtystów). Przedstawienie sakramentów Autorki rozpoczęły od ukazania tematu inicjacji religijnej, co ma na celu rozwijanie umiejętności dyskutowania na tematy dotyczące dialogu międzyreligijnego i ekumenizmu, związane z podobieństwami i różnicami dotyczącymi postrzegania wtajemniczenia religijnego w głównych religiach świata i wyznaniach chrześcijańskich. Następne jednostki lekcyjne ukazują kolejne sakramenty: chrzest, komunię, bierzmowanie, spowiedź, namaszczenie chorych – zarówno w ujęciu Kościoła katolickiego, jak i w ujęciu innych wyznań. Głównym ich celem katechetycznym jest kształtowanie postawy otwartości i dialogu na wyznawców innych Kościołów. Przygotowane katechezy mają pomóc uczniowi nabyć umiejętność oceny wartości i znaczenia wyżej wymienionych sakramentów w jego życiu, a dołączone filmy wskazują na istniejące różnice i podobieństwa między wyznawcami różnych Kościołów. Część pierwszą materiałów kończy podsumowujący scenariusz, który ma na celu kształtowanie postawy otwartości na członków innych wyznań oraz rozwijanie umiejętności dyskutowania na tematy ekumeniczne.
Eschatologia to tytuł drugiej części multimedialnych pomocy do katechezy, która – podobnie jak pierwsza – została podzielona na siedem jednostek: Dusza, Życie po śmierci, Obcowanie Świętych, Piekło i potępienie, Czyściec, Niebo/Nirwana, Paruzja/Sąd Ostateczny. Scenariusze do filmów poglądowych opracował również Mikołaj Foks, natomiast konspekty do tematów lekcyjnych – ks. Marek Jański i ks. dr Mirosław Tykfer. Autorzy w perspektywie wielowyznaniowej ukazują stanowisko Kościoła katolickiego na temat duszy, życia po śmierci, obcowania świętych, rzeczywistości piekła i czyśćca, nieba oraz Sądu Ostatecznego. Szósta część serii (istniejąca na rynku) zatytułowana została Post. Scenariusze dotyczące tej tematyki opracowane zostały przez Łukasza Łukasiaka i Martę Mikanowicz. Autorzy proponują, aby rozważania na temat postu rozpocząć od wyjaśnienia, czym jest nabożeństwo pasyjne. Scenariusz został oparty na krótkim filmie, w którym wybitni współcześni teologowie, duszpasterze oraz liderzy największych wyznań w Polsce, wyjaśniają, w jak różny liturgicznie sposób chrześcijanie przeżywają okres Wielkiego Postu. Kolejno opisano okres Wielkiego Postu w Kościołach: rzymskokatolickim, prawosławnym i ewangelicko-augsburskim. W jednostce zatytułowanej Środa Popielcowa Autorzy zaprezentowali, w jaki sposób okres ten rozpoczynają chrześcijanie innych wyznań. Tematy Jałmużna, Pokuta i Post – oprócz porównania Kościoła katolickiego z innymi wyznaniami chrześcijańskimi – zostały rozszerzone o przedstawienie tych praktyk w innych religiach. Kolejne scenariusze dotyczą liturgii Wielkiego Tygodnia, a szczegółowo Wielkiego Czwartku i Wielkiego Piątku.
Powyższa seria pomocy katechetycznych, dzieło współpracy Wydawnictwa Święty Wojciech i kanału telewizyjnego Religia.tv,jest zgodna z wytycznymi znowelizowanej Podstawy programowej katechezy Kościoła katolickiego w Polsce. Dostępny zestaw, składający się z płyty DVD i książki, stanowi doskonałą pomoc do katechezy zarówno szkolnej, jak i parafialnej. Poziom prezentowanych w nich treści jest odpowiedni nie tylko dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych, gimnazjum, ale również dla osób dorosłych. W przygotowanych materiałach wyakcentowano dialog ekumeniczny i międzyreligijny, co daje możliwość poznania innych wyznań i religii, a przede wszystkim umożliwia lepsze zrozumienie wartości własnej tradycji i wiary. Dołączone filmy i scenariusze zajęć kształtują postawę otwartości na członków innych wyznań chrześcijańskich czy innych religii. Tak przygotowane materiały stanowią doskonałą pomoc w szkolnej i parafialnej katechezie, która powinna być ukierunkowana ekumenicznie, gdyż uzdalnia uczestników do dialogu międzywyznaniowego i międzyreligijnego. Pomoce odpowiadają też na potrzeby i oczekiwania nauczycieli religii oraz duszpasterzy. Bardzo często w rozmowach z katechetami na temat podręczników i materiałów katechetycznych padają zarzuty dotyczące ich przeteoretyzowania i przeteologizowania. Praktycy dość zgodnie twierdzą, iż w tego typu materiałach pomocniczych brakuje im „pomysłu na katechezę”. Jak mówią, studia teologiczne dają solidną wiedzę dotyczącą tego, co ma być treścią katechezy, natomiast od autorów podręczników i materiałów katechetycznych oczekują owego „jak”, tego w jaki sposób atrakcyjnie nauczać i wychowywać w wierze. W dobie kultury opartej na komunikacji medialnej, tego rodzaju pomoce dydaktyczne mają dużą wartość, bowiem korzystanie z nich niewątpliwie uatrakcyjnia lekcje religii. Wykorzystane obrazy, filmy dają niezwykłą możliwość poznania nowych wyznań i świadectw życia ich wyznawców, co w dużym stopniu może zainteresować katechizowanych, a tym samym zmienić ich stosunek do lekcji religii. Przygotowane pomoce pełnią nie tylko rolę ilustracyjną nowego zakresu wiedzy, ale spełniają również funkcję dydaktyczną, która polega na wywołaniu pozytywnych motywów uczenia się, aktywizowaniu uczniów, ułatwianiu procesu poznawania rzeczywistości, weryfikowaniu poznania teoretycznego oraz wywołaniu przeżyć w oddziaływaniu wychowawczym.
Zajmując się dydaktyką katechezy, staram się na bieżąco śledzić nowości wydawnicze w tym zakresie. Kiedy w „Katechecie” w zeszłym roku przeczytałem informację o ukazaniu się pierwszych tomów niniejszej serii materiałów do katechezy, niemalże natychmiast zakupiłem kilka kompletów, by przekazać je do przetestowania znajomym katechetom, uczącym w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych. Cały czas otrzymuję zdecydowanie pozytywne recenzje. Katecheci podkreślają nie tylko profesjonalizm w przygotowaniu materiałów, ich dobrą jakość, ale także, co najważniejsze, ich atrakcyjność. Dzięki temu uczniowie chętnie uczestniczą w lekcjach przygotowywanych z wykorzystaniem tych pomocy, a także bardzo aktywnie angażują się w dialog i dyskusje związane z przedstawianym zagadnieniem. Katechizowani bardzo pozytywnie oceniają pomysł prezentowania zagadnień z punktu widzenia innych Kościołów i religii. Takie ustawienie zagadnień z pewnością sprzyja realizacji postulatów związanych z katechezą ekumeniczną w jej szerokim rozumieniu. Zdaniem praktyków, powyższe materiały wymagają jednak twórczego zaangażowania, tak aby dopasować treści do poziomu odbiorcy. Trudnością, choć coraz to mniejszą, jest ciągle jeszcze brak odpowiedniego sprzętu w szkołach, który umożliwiłby swobodne wykorzystanie tego typu audiowizualnych pomocy.
Powodowany nie tylko osobistą oceną, ale przede wszystkim doświadczeniem i „głosem” praktyków, niniejsze – nowatorskie, a zarazem pionierskie – materiały katechetyczne gorąco polecam.
 
ks. Jerzy Kostorz
 
 
Autor recenzji – dr hab., adiunkt na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Opolskiego.
 
 
Capax Dei
Recenzja serii Lekcja religii
 
Seria Lekcja religii to nowość wśród pomocy multimedialnych do katechezy. Publikację tę wyróżniają dwa względy poznawcze.
Po pierwsze, płytom DVD towarzyszą scenariusze lekcji, które łączą materiał filmowy z celami lekcji. Charakter multireligijny treści zachęca do realizacji celów nauczania zarówno na poziomie zapamiętywania wiadomości, jak i ich zrozumienia. Co więcej, taki charakter omawianej Lekcji religii umożliwia wykorzystanie tych wiadomości w sytuacjach typowych i problemowych. Pisał o tym we wstępie kard. Kazimierz Nycz, który podkreślił, że „procesy związane z migracją ludności i pojawieniem się także nowych prądów kulturowych, nie muszą osłabiać naszej tradycji i tożsamości religijnej, ale mogą i powinny prowadzić do pogłębienia własnego życia religijnego w dialogu tak ekumenicznym, jak i międzyreligijnym”. Recenzowana seria może być pomocna również w formułowaniu celów kształcenia i wychowania. Katechizowani, rozwijając zainteresowanie różnym postrzeganiem prawd wiary w głównych religiach świata i wyznaniach chrześcijańskich, mogą kształtować postawę otwartości i gotowości do dialogu z osobami innych wyznań lub religii.
Drugim elementem, który wyróżnia serię Lekcja religii, jest możliwość pracy na źródłach, a nie jedynie na opracowaniach. W krótkich filmach zawarto świadectwa wiary ludzi różnych wyznań i religii. Taka forma pracy pobudza do myślenia. Ciekawe poznawczo jest ukazanie powszechności inicjacji religijnej. Z pewnością wiele pytań wzbudzi obrzęd obrzezania czy szeptania modlitwy do ucha nowemu muzułmaninowi; to może prowadzić do pogłębienia własnej świadomości chrztu. Walorem jest obecność tematów ważnych, dotyczących fundamentalnych prawd wiary i sposobów jej wyznawania. Takie opracowanie podkreśla katechizmową prawdę, że „(…) pragnienie Boga jest wpisane w serce człowieka, ponieważ został on stworzony przez Boga i dla Boga. Bóg nie przestaje przyciągać człowieka do siebie i tylko w Bogu człowiek znajdzie prawdę i szczęście, których nieustannie szuka” (KKK 27). Dzięki tym pomocom katechizowani zrozumieją, że w dziejach społeczeństw od czasów dawnych aż po dzień dzisiejszy ludzie w rozmaity sposób wyrażali i wyrażają swoje poszukiwanie Boga.
Z pewnością istnieje jeszcze wiele innych walorów recenzowanej serii i pewnie kilka słabszych punktów. Nie zmienia to jednak faktu, że to narzędzie katechetyczne jest pożyteczne i udane.
 
 
ks. Andrzej Kiciński dr hab. nauk teologicznych w zakresie katechetyki, profesor nadzwyczajny, kierownik Katedry Katechetyki Szczegółowej KUL.
 
 
 


[1] Z regulaminu nagrody TOTUS: „Par. 1. TOTUS jest nagrodą Fundacji Episkopatu Polski »Dzieło Nowego Tysiąclecia«, przyznawaną zgodnie z art. 7 Statutu Fundacji. Nagroda ma za cel docenienie dorobku i skuteczne promowanie osób oraz instytucji, których działalność w sposób wybitny przyczynia się do podkreślenia wartości wpisanych w człowieka, będących istotną treścią nauczania Ojca Świętego Jana Pawła II”. Zob. Regulamin nagrody TOTUS[online], [dostęp: 18 kwietnia 2010], Dostępny w Internecie: http://www.dzielo.pl/pl/info/28/regulamin-nagrody-totus.html.
[2] Por. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2010, s. 57, 78.
[3] Por. tamże.
[4] Por. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i szkołach, Kraków 2010, s. np. 115, 123, 124-125, 133, 146, 152, 192, 211.

Copyright by Drukarnia i Księgarnia Św.Wojciecha Sp. z o.o.

strony internetowe Strony internetowe Poznań, Agencja Reklamowa Poznań, Systemy Zarządzania Treścią Agencja Reklamowa eCreo