Mirosław Chmielewski CSsR, Katechetyczno-homiletyczna działalność o. Henryka Pagiewskiego CssR (1930-2000)

 

Często wydaje się, że pojedynczy człowiek nie może zrobić zbyt wiele dla społeczności, w której żyje, a jego praca i liczne wysiłki rozbijają się o niezliczone trudności, nie przynosząc w konsekwencji spodziewanych rezultatów. Panuje jednocześnie powszechne przekonanie, że duży wpływ na rzeczywistość mają jedynie potężne organizacje, dysponujące władzą i ogromnym kapitałem finansowym. Wielu ludzi wyciąga z tych przesłanek wniosek o własnej słabości, o tym, że jednostka nie jest w stanie dokonać rzeczy wielkich. Niektórzy dochodzą wręcz do przekonania, że nie warto się starać - skoro wysiłki nie przynoszą spodziewanych efektów, rozsądniej jest wcale ich nie podejmować.

Historia dowodzi jednak, że istnieją ludzie wybitni, którzy sami, bez wsparcia potężnych organizacji i ogromnego kapitału potrafią znacząco wpływać nie tylko na bezpośrednio otaczających ich ludzi i społeczności, w których żyją, ale również na całe narody czy państwa. Takim przykładem są wybitni naukowcy, filantropi wyróżnieni prestiżowymi nagrodami Nobla czy Templetona. W Kościele natomiast dla ludzi wybitnych, którzy w stopniu heroicznym praktykowali wiarę w Boga i wyznawali miłość do Niego, rezerwuje się miano świętych.

Człowiekiem wielkiej miary, którego wpływ na losy ludzkości trudno nie docenić, jest niewątpliwie papież Jan Paweł II. To jemu tak wiele zawdzięczają pojedynczy ludzie, narody, państwa, Kościół, a nawet cała ludzkość. To dzięki niemu przecież w dużej mierze upadł komunizm w Europie, a Polska odzyskała niepodległość. Konkretni ludzie, pomimo różnych doświadczeń i napotykanych trudności, mogą znacząco wpływać na zmianę rzeczywistości, pod warunkiem, że wykorzystają w stopniu heroicznym otrzymane od Boga talenty.

Każda dziedzina wiedzy ma także wielkich przedstawicieli, którym zawdzięcza swoje powstanie i rozwój. Tak samo jest z naukami teologicznymi. Wystarczy wspomnieć tutaj o wielkich katechetykach, dzięki którym ta dziedzina powstała i wciąż dynamicznie się rozwija. Wśród nich niewątpliwie ważne miejsce zajmuje ojciec Henryk Pagiewski CSsR. Kapłan ten nie tylko zasłynął jako katechetyk, ale również położył niemałe zasługi w rozwoju polskiej homiletyki. Tę jego, niejako podwójną, działalność opisał w swojej książce ojciec Mirosław Chmielewski CSsR. Przybliżył on życie o. Pagiewskiego, wskazał na uwarunkowania jego działalności, szczegółowo opisał jego aktywność na polu katechetycznym i homiletycznym oraz, co należy szczególnie podkreślić, podjął bardzo udaną próbę oceny jego wkładu w odnowę katechetyczno-homiletyczną w Polsce.

W pierwszym rozdziale książki ukazano uwarunkowania społeczno-eklezjalne działalności katechetyczno-homiletycznej H. Pagiewskiego, na które składają się: wychowanie w domu rodzinnym, formacja w środowisku zakonnym oraz specjalistyczne studia zagraniczne.

Warto w tym miejscu przypomnieć, iż ojciec Henryk Pagiewski urodził się 9 stycznia 1930 roku w Zalasowej koło Tarnowa. W 1946 roku wstąpił do Juwenatu Redemptorystów w Krakowie, a pierwsze śluby zakonne złożył w roku 1950. Studia filozoficzno-teologiczne odbył latach 1952-1958 w Wyższym Seminarium Duchownym Redemptorystów w Toruniu i w Tuchowie. Święcenia kapłańskie otrzymał 1957 roku, następnie został skierowany na studia specjalistyczne. W roku 1962 obronił pracę doktorską La predication considerée comme un temoignage. Essai ese phenomenologique sur la communication du message (Przepowiadanie słowa Bożego jako świadectwo. Fenomenologia komunikacji orędzia), napisaną pod kierownictwem o. Bernarda Häringa CSsR w Instytucie Teologii Moralnej Akademii Alfonsjańskiej w Rzymie. Po powrocie do kraju o. Pagiewski przez 30 lat prowadził wykłady z homiletyki, katechetyki i pedagogiki w Wyższym Seminarium Duchownym Redemptorystów w Tuchowie, a także przez kilka lat wykłady zlecone z zakresu homiletyki w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie 12 marca 2000 roku w Tuchowie

W rozdziale pierwszym, oprócz biografii, przedstawiono genezę, prekursorów oraz wiodące kierunki odnowy katechetycznej i homiletycznej w Polsce po Soborze Watykańskim II, a także jej praktyczną realizację, zawartą w programach katechetycznych i homiletycznych, w podręcznikach do katechezy oraz w różnych innych pomocach. Tego rodzaju szeroka prezentacja dotychczasowego stanu refleksji i praktyki katechetyczno-homiletycznej zapoznaje czytelnika z realiami ówczesnej sytuacji, stanowiąc jednocześnie materiał porównawczy do opisania działalności o. Pagiewskiego.

Rozdział drugi i trzeci to, jak pisze sam autor, swego rodzaju dyptych. Pierwszy z rozdziałów owego dystychu dotyczy działalności katechetycznej o. Pagiewskiego, drugi - homiletycznej. Każdy z nich skonstruowany jest według tego samego klucza: pisarstwo, zaangażowanie na polu dydaktyczno-organizacyjnym oraz praktyka. Szczegółowa analiza pisarstwa katechetycznego i homiletycznego o. Pagiewskiego umożliwiła określenie jego głównych zainteresowań w tych dziedzinach. W obszarze katechetycznym dotyczą one przede wszystkim odnowy kerygmatycznej oraz obecności elementów antropologicznych w katechezie, ze szczególnym uwzględnieniem problemów metodycznych, pedagogicznych i praktycznych. W zakresie homiletycznym z kolei są to zagadnienia związane z odnową homiletyczną, oscylujące wokół homiletyki fundamentalnej, formalnej i szczegółowej. Jego postulaty w tym względzie dotyczyły teologii, teologii przepowiadania oraz aspektu antropologicznego w głoszeniu słowa Bożego.

Rozdziały drugi i trzeci dokumentują wielowymiarową działalność dydaktyczno-organizacyjną o. Pagiewskiego. Analiza źródeł wykazuje jego wieloletnią posługę dla przyszłych katechetów i kaznodziejów, głównie w zgromadzeniu redemptorystów, do którego należał, ale także w wymiarze ogólnopolskim. Aktywnie uczestniczył w pracach Sekcji Homiletów Polskich, której przez 9 lat był przewodniczącym. Działalność praktyczna katechetyczno-homiletyczna o. Pagiewskiego polegała m.in. na prowadzeniu katechezy przygotowującej do sakramentu małżeństwa oraz na propagowaniu wykorzystania środków audiowizualnych w katechezach i innych formach głoszenia słowa Bożego. Nie trzeba dodawać, że - jak na owe czasy - było to bardzo nowatorskie rozwiązanie.

W czwartym rozdziale książki o. Mirosław Chmielewski dokonuje podsumowania katechetyczno-homiletycznej działalności ojca Henryka Pagiewskiego, ukazując jego wkład w polską odnowę katechetyczną i homiletyczną. Zwraca uwagę na szczególnie istotne aspekty tego wkładu: postulowanie przywrócenia katechezie i homiletyce źródeł biblijnych, położenie szczególnego nacisku na antropologiczny wymiar przepowiadania, propozycję ujęcia przepowiadania w konwencji teorii komunikacji i akcentowanie roli świadectwa, postulat większego udziału zagadnień dydaktycznych w formacji katechetów i homiletów.

Prezentowaną publikację kończy bogata bibliografia oraz rozbudowane aneksy, zawierające m. in. programy wykładów, scenariusze wybranych konferencji i katechez, wykaz prac seminaryjnych pisanych pod kierunkiem o. Pagiewskiego, a także podejmowanych przez niego prac apostolskich (rekolekcje, misje). Na uwagę zasługuje również dokumentacja fotograficzna życia i działalności o. Pagiewskiego, mająca dużą wartość historyczno-poznawczą.

Publikacja o. Mirosława Chmielewskiego, poświęcona katechetycznej i homiletycznej działalności o. Henryka Pagiewskiego, stanowi niewątpliwie wielkie osiągnięcie naukowe. Ocala od zapomnienia życie i działalność jednego z wielkich luminarzy katechetyki i homiletyki dwudziestego wieku oraz inspiruje do wykorzystania wypracowanych przez niego postulatów, wciąż aktualnych we współczesnej posłudze słowa. Pełni także niezwykle ważną rolę dla współczesnych teoretyków i praktyków przepowiadania – udowadnia, że nawet pojedynczy człowiek, z pomocą łaski Bożej, może i powinien skutecznie przyczyniać się do odnowy rzeczywistości w duchu Ewangelii.

 

Zamówienia: Wydawnictwo Homo Dei, ul. Zamojskiego 56, 30-523 Kraków, tel. (0-12) 656 29 88, fax (0-12) 259-81-21; e-mail: wydawnictwo@redemptor.pl