Nowe Katechizmy Wydawnictwa WAM Księży Jezuitów!

W domu i rodzinie Jezusa.
W drodze do wieczernika.

    Recenzowany podręcznik całkowicie uwzględnia założenia programowe katechezy przedstawione przez Komisję Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski w Programie nauczania religii (nr AZ-1-01/1). Jest wierny wszystkim wskazaniom i wymaganiom zawartym w programie. Widać to wyraźnie nie tylko w samych tytułach i kolejności bloków tematycznych, lecz także w poszczególnych jednostkach lekcyjnych, które rozwijają cele, treści i zadania katechetyczne podawane przez Program. Równocześnie zauważa się, że Autorzy podręcznika rozszerzają niektóre kwestie dodając kilka tematów, które wprowadzają dziecko w główne uroczystości roku liturgicznego. Posunięcie to należy uznać za bardzo właściwe tym bardziej, że jednostki tematyczne wprowadzające w główne uroczystości roku kościelnego są bardzo dobrze zintegrowane z całością opracowania oraz realizują coraz mocniej podnoszony postulat większego uwzględnienia w katechezie wymiaru inicjacyjnego.
    Podręcznik zawiera sześć głównych bloków tematycznych. Pierwszy z nich, zatytułowany Witajcie w szkole i w domu Bożym, inicjuje w życie zespołu klasowego i wspólnotę Kościoła, zapoznaje z pozdrowieniami świeckimi i chrześcijańskimi, kształtuje postawę szacunku wobec znaku krzyża, świątyni i osób wprowadzających katechizowanych we wspólnotę Kościoła. Podawane są również treści, które przybliżają tajemnicę zwiastowania akcentując pozdrowienie, jakie Bóg kieruje do Maryi przez anioła. Zwraca się także uwagę, na pozdrowienie, które kieruje do nas Jezus Chrystus oraz Jego obecność wśród nas.
    Blok II koncentruje się wokół kwestii: Rodzina Jezusa słucha słów Boga. Zwraca uwagę na konieczność wyciszenia się, by lepiej słyszeć Boga, który przemawia do człowieka na różne sposoby: przez słowa zawarte w Biblii, przez ludzi, Swego Syna, także przez świat. Pewną kontynuację katechezy dotykającej tematu: "Bóg mówi do nas przez świat" jest ostatnia w tym bloku katecheza ukazująca osobę św. Franciszka w aspekcie jego miłości do Boga i stworzenia. Jest to propozycja godna uwagi, która świadczy, że Autorzy podręcznika uwzględniają w katechezie bardzo cenną w każdym rodzaju wychowania metodę polegającą na ukazywaniu wychowankowi - katechizowanemu wzorów osobowych.
    Trzeci blok tematyczny podejmuje kwestię rodziny Jezusa, która prosi Boga za nami: o chrzest, zjednoczenie z Jezusem, dobre słuchanie Boga, udział w Jego uczcie, o dar miłowania, świętości. W tym najobszerniejszym bloku tematycznym omawia się też święto zmarłych. Pewnym rozszerzeniem tematycznym względem Programu nauczaniu są tutaj zagadnienia bezpośrednio wprowadzające w niektóre okresy roku liturgicznego: adwentu i Bożego Narodzenia oraz przypadające w tym czasie ważniejsze uroczystości: Objawienia Pańskiego, Świętej Rodziny oraz Ofiarowania Pańskiego.
    Rodzina Jezusa chwali Boga to tytuł IV bloku tematycznego. Autorzy podręcznika dążą do ukształtowania w dziecku postawy wdzięczności wobec Boga i ludzi. Wskazują na gesty i słowa wyrażające wdzięczność. Wprowadzają w modlitwę czci i uwielbienia Boga Ojca, Jezusa Chrystusa oraz Ducha Świętego. Czynią to w oparciu o wybrane formuły sakramentu chrztu wprowadzając równocześnie w symbolikę wody i chrzcielnicy.
    Piąty blok podejmuje temat: Jezus przedstawia nam Ojca. Również tutaj bardzo dokładnie realizuje się wskazania Programu nauczania religii. Tematy znacznej części występujących tu jednostek katechetycznych zostały oparte na poszczególnych wersetach modlitwy Pańskiej. Pewną nowością w stosunku do Programu nauczania religii są te jednostki katechetyczne, które wprowadzają w okres Wielkiego Postu oraz Wielkanocy (Katecheza 37: Wielki Post - Środa Popielcowa; Katecheza 44: Niedziela Palmowa; Katecheza 45: Wielki Piątek; Katecheza 46: Wielkanoc). Katechezy te są jednak bardzo dobrze "zsynchronizowane" z pozostałymi tematami omawianego bloku i należy je postrzegać jako niezbędne uzupełnienie.
    Ostatni, szósty blok tematyczny jest zatytułowany: Czekamy na spotkanie z Jezusem. W poszczególnych jednostkach katechetycznych wskazuje się różne formy wyrażające oczekiwanie na spełnienie obietnicy w relacjach ludzi z Bogiem. Ukazuje się wiele sposobów obecności Jezusa zmartwychwstałego w życiu ludzi ochrzczonych oraz dąży się do ukształtowania w dziecku postaw religijno - moralnych służących owocnemu spotkaniu się z Chrystusem w sakramentach i wspólnocie Kościoła. Wiele uwagi poświęca się także możliwości odczytania treści znaków i gestów stosowanych w obrzędach chrztu świętego, sakramencie pokuty i pojednania oraz Eucharystii. Podobnie jak w poprzednich blokach tematycznych Autorzy podręcznika realizują bardzo dokładnie podstawowe cele katechetyczne prezentowane w Programie nauczania religii oraz wskazywane przez Program treści i zadania. Ponadto na uznanie zasługuje fakt, że również w tym ostatnim bloku tematycznym niektóre jednostki katechetyczne zostają bezpośrednio odniesione do roku kościelnego, ważniejszych świąt i uroczystości. Szczególnie uwidacznia się to w tematach: "Jezus zmartwychwstały jest z nami - Wniebowstąpienie Pańskie" (Katecheza 47); "Przyjmujemy Ducha Świętego - Zesłanie Ducha Świętego" (Katecheza 51); "Jezus obecny wśród nas w Najświętszym Sakramencie - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa - Boże Ciało" (Katecheza 54).
    Recenzowany podręcznik jest ciekawą propozycją. Spełnia wymagania Programu nauczania religii w zakresie stawianych celów i zakreślonych treści ubogacając równocześnie ten program kilkoma jednostkami tematycznymi wprowadzającymi dziecko w niektóre okresy i główne uroczystości roku kościelnego. Jeszcze raz należy podkreślić, iż ten "dodatek" jest bardzo cenny, szczególnie z punku widzenia inicjacji chrześcijańskiej - liturgicznej, która od wejścia religii do szkół w wielu miejscach - parafiach, nie jest należycie realizowana.
    Podręcznik jest poprawny teologicznie, katechetycznie i metodycznie. Proponowane metody rozwijają w dziecku zaufanie, uczą ofiarności, prośby, wprowadzają w życie wspólnoty klasowej i szkolnej, pogłębiają świadomość uczestnictwa we wspólnocie rodzinnej i Kościoła. Autorzy posługują się opowiadaniami prostymi w swej formie a równocześnie podającymi bogatą treść. Wykorzystują bardzo lubiane i śpiewane przez dzieci piosenki i zabawy. Ukazują dzieciom w sposób przystępny wzory osobowe i wprowadzają do udziału w nabożeństwach. Na wyróżnienie zasługuje też bogata propozycją ilustracji, które ukonkretniają treść zapisaną słowami. Rysunki poprzez różnorodną kolorystykę, w której przebijają kolory ciepłe, przyciągają wzrok dziecka i budzą zainteresowanie. Wielkie uznanie należy się Autorom podręcznika za to, że w rysunkach odwołują się do realnych sytuacji, z którymi spotyka się dziecko, miejsc szczególnie związanych z polską religijnością (np. w katechezie pt. Z Maryją kochamy Jezusa, jest prezentowany obraz Matki Bożej Częstochowskiej z Dzieciątkiem). Na podkreślenie zasługuje również fakt, że prezentowane rysunki pomagają zrozumieć dziecku, że Ewangelia jest słowem żywym i Chrystus kieruje je także do mnie - np. temat: Jak słuchamy ludzi i Boga, rysunek przedstawiający fragment Ewangelii wg św. Łukasza 6, 17 - 18 i towarzyszące mu polecenie, aby dziecko wśród ludzi słuchających Jezusa dorysowało również siebie i bliską mu osobę (s. 41). Oprócz "gotowych" już rysunków pojawiają się propozycje do pokolorowania. Jest ich wiele i spełniają wielorakie zadania: aktywizują dziecko, utrwalają wiadomości, kształtują postawę życia chrześcijańskiego, zachęcają do włączenia się w procesy inicjacyjne.
    Układ treści podręcznika, stosowane słownictwo uwzględnia możliwości rozwojowe dziecka pierwszej klasy szkoły podstawowej. Na podkreślenie zasługuje również to, że Autorzy podręcznika angażują rodziców w katechezę swych dzieci. Przy niektórych katechezach, gdzie podane są trudniejsze teksty - opatrzone tytułem: Przeczytajmy razem, obecność rodziców jest nawet niezbędna.
    Podsumowując należy stwierdzić, że podręcznik charakteryzuje się dużym bogactwem treści i jest wspaniale przygotowany od strony metodycznej. Dostrzega się wyraźnie, że Autorzy tworząc poszczególne jednostki tematyczne uwzględniali wszystkie funkcje, jakie ma pełnić katecheza (nauczanie, wychowanie, inicjacja, a nawet ewangelizacja). Treść rysunków przedstawiających z jednej strony symbolikę chrześcijańską i wydarzenia z życia Kościoła, z drugiej zaś środowisko społeczno - przyrodnicze, znakomicie uwzględnia cele stawiane nauczaniu religii przez Kościół jak i szkołę. Autorzy odnieśli się równocześnie w sposób perfekcyjny do założeń psychologiczno - pedagogicznych dotyczących pracy dydaktyczno - wychowawczej z dziećmi klasy pierwszej szkoły podstawowej oraz do współpracy, jaka winna występować pomiędzy poszczególnymi instytucjami i środowiskami, w których dokonuje się katecheza: szkołą, rodziną i parafią. Ze względu na walory podręcznika, które zostały tu przedstawione jedynie w syntetycznym ujęciu, jest on godny szczególnego polecenia w katechezie dzieci.

Ks. Stanisław Dziekoński - dr katechetyki, adiunkt i wykładowca na Wydziale Teologicznym UKSW w W-wie, wykładowca w WSD w Łomży, dyrektor wydziału katechetycznego w Łomży.

*   *   *

Zaproszeni  przez  Boga

    Jeszcze przed wakacjami, w Wydawnictwie Apostolstwa Modlitwy w Krakowie, ukazał się podręcznik do religii dla klas IV szkoły podstawowej, pt. Zaproszeni przez Boga. Podręcznik został przygotowany przez zespół autorów pochodzących z różnych diecezji i rejonów Polski, pod kierunkiem ks. prof. Zbigniewa Marka SJ. Jak stwierdza w słowie wstępnym Przewodniczący zespołu redakcyjnego, recenzowany podręcznik otwiera serię "Drogi Przymierza", która będzie towarzyszyć uczniowi nie tylko w czwartej klasie, lecz także w kolejnych latach nauki (s. 9). Pierwsze spojrzenie na recenzowane dzieło pozwala dostrzec wielość pracy, jaka została włożona w jego przygotowanie, dużą pomysłowość Autorów oraz ich profesjonalizm.
    Podręcznik uwzględnia założenia Programu nauczania religii, zatwierdzonego przez Konferencję Episkopatu Polski w 2001 r. Dostrzega się to przede wszystkim w rozkładzie i tytułach poszczególnych bloków tematycznych, zakładanych celach i środkach nauczania oraz prezentowanej treści, która zostaje przedstawiona w sposób dostosowany do poziomu rozwoju czwartoklasisty. Ta kwestia wymaga szczególnego podkreślenia. Podręcznik posiada ciekawą szatę graficzną. Następuje tutaj bardzo dobre połączenie obrazów świata dziecięcego, które w swej formie są bliskie uczniowi chociażby z komiksów, z obrazami rzeczywistymi - zdjęciami. W ten sposób zostają spełnione dwa warunki: odwołanie się do tego, co jest dla dziecka atrakcyjne, łatwe i przyjemne w odbiorze oraz odniesienie się do wiary w kontekście toczącego się aktualnie życia. Ilustracje są bardzo dobrze dobrane do danego tematu. Przykładem może być choćby projekt okładki, która znakomicie odzwierciedla idę przymierza, wspólnoty, szczęścia, które przewijają się przez całość opracowania. Poza tym poszczególne strony są kolorowane, co stwarza pewien klimat ciepła, zachęca do wzięcia książki do rąk i przeglądania.
    Niewątpliwie podręcznik spełnia funkcję motywacyjną. W przedstawianiu zagadnień unika się monotonii, chociaż występują elementy stale powtarzające się. Do nich należą: tekst z Biblii, oznaczony zawsze znakiem otwartej księgi oraz pytania, przy których występuje znak zamyślonego chłopca. Każde opracowanie tematu kończy się modlitwą, zapisaną na wydzielonym graficznie fragmencie strony. Interesująco wygląda również wyjaśnienie nowych pojęć, co ma miejsce w niektórych jednostkach. Czyni się to przy pomocy krótkich, prostych definicji, które dzięki graficznemu wyodrębnieniu zatrzymują uwagę ucznia.
    Podręcznik, przyjemny w odbiorze ze względu na grafikę, ilustracje, jest bogaty treściowo. Wprowadza w historię zabawienia, ukazuje przymierze Boga z ludźmi, działanie Boga w historii świata i człowieka. Warto jednak zaznaczyć, że treści te są odpowiednio dobrane i dostosowane do możliwości percepcyjnych ucznia, dzięki czemu pomagają też w odnajdywaniu obecności Boga we współczesnym świecie, uczą odkrywania w Bożym objawieniu wezwania skierowanego do ludzi i udzielania właściwej odpowiedzi. Dostrzega się w tym wszystkim egzystencjalne ukierunkowanie, co zgodnie z założeniami Programu nauczania religii "ułatwia katechizowanym nabywanie umiejętności religijnego wyjaśniania w świetle słowa Bożego spraw własnego życia" (Program nauczania religii, Kraków 2001 s. 40).
    Przedstawiona opinia zwraca uwagę tylko na niektóre, wydaje się najbardziej dostrzegalne elementy charakteryzujące omawiany podręcznik. Więcej szczegółów, pozytywnie zaskakujących, pojawia się przy głębszej jego analizie, która prowadzi do następującego wniosku: Zaproszeni przez Boga. Podręcznik do religii dla klasy IV, pod redakcją ks. prof. Zbigniewa Marka, jest ciekawą propozycją, spełniającą wszelkie wymagania: programowe, teologiczne, katechetyczne i pedagogiczne. Podręcznik spełnia wszelkie warunki, aby stać się prawdziwym "towarzyszem" katechizowanego na drodze rozwoju wiary oraz nawiązywania i umacniania osobowej więzi z Chrystusem.

Ks. Stanisław Dziekoński - dr katechetyki, adiunkt i wykładowca na Wydziale Teologicznym UKSW w W-wie, wykładowca w WSD w Łomży, dyrektor wydziału katechetycznego w Łomży.

*   *   *

Zaproszeni  przez  Boga

    Podręcznik metodyczny: Zaproszeni przez Boga, został przygotowany przez zespół Autorów pod kierownictwem ks. prof. Zbigniewa Marka SJ. Podobnie jak podręcznik dla ucznia, otwiera on serię "Drogi Przymierza", przeznaczoną do prowadzenia katechezy w klasach IV-VI szkoły podstawowej i realizuje założenia Programu nauczania religii nr: AZ-2-01/1.
    Oceniając podręcznik od strony teologicznej, należy najpierw zauważyć, że stanowi on dla katechety znakomitą pomoc, m. in. we właściwym wprowadzeniu uczniów w lekturę perykop biblijnych Starego i Nowego Testamentu. Biblia zostaje ukazana jako źródło głoszonej wiary. Osiąga się to głównie poprzez podkreślenie obecności Boga w przytaczanych opowiadaniach biblijnych, Jego działania na rzecz człowieka. Ten element jest szczególnie mocno uwypuklony we wprowadzeniach lub komentarzach do perykop biblijnych. W celu pełniejszego przedstawienia prawdy o spełnieniu się Bożych obietnic, wyrażanych w opowiadaniach o działaniu Boga, podręcznik nawiązuje do tajemnicy Chrystusa oraz Kościoła, uobecniającego zbawienie w swoich sakramentach.
    Unika się zatem deformacji sprowadzającej Pismo Św. do funkcji służebnej. Podręcznik pomaga we właściwym odczytaniu i przedstawieniu orędzia zbawienia, przez co spełnia podnoszony w katechetycznych dokumentach Kościoła postulat wierności Bogu. Równocześnie bardzo szeroko uwzględnia postulat wierności człowiekowi. Zwraca się uwagę, aby prawda o zbawieniu była przekazana katechizowanemu w kontekście jego egzystencji, z dostrzeżeniem jego poziomu rozwojowego, możliwości percepcyjnych. U podstaw znajduje się również założenie, że katecheza ma wspierać dziecko w udzieleniu odpowiedzi na ważne dla niego pytania. Uczeń traktowany jest jako podmiot katechezy, który dzięki wsparciu katechety ma osobiście włączyć się w odkrywanie religijnej prawdy w opowiadaniach biblijnych i w oparciu o nią kształtować własne życie.
    Podmiotowość katechizowanego zostaje wyzwolona między innymi dzięki zastosowaniu najnowszych osiągnięć pedagogiczno-metodycznych. Katecheta otrzymuje szeroki wachlarz różnego rodzaju propozycji, które znacząco ożywiają katechezę czwartoklasistów. Problem: co zrobić, aby zainteresować ucznia tematem, tak często podnoszony przez uczących katechezy, praktycznie zostaje wykluczony. Ważne jest przy tym, że nie następuje tzw. przerost formy nad treścią, tzn. proponowane metody są podporządkowane zakładanym celom i treści. Przy tak wielkim bogactwie proponowanych form pozostawia się katechecie możliwość wyboru, co wręcz zachęca do poszukiwania nowych możliwości jak najpełniejszego przekazu orędzia zbawienia. Niezwykle cennym może okazać się wykorzystanie osiągnięć i sposobów pracy nauczycieli innych przedmiotów, odwoływanie się do tematów, treści, które tam występują.
    Nie sposób przedstawić w krótkiej recenzji wszystkich zalet omawianego podręcznika. Do wskazanych już - wiodących kwestii, ułatwiających katechecie prowadzenie poszczególnych spotkań z dziećmi, należy jeszcze dodać, że poradnik metodyczny, który został podzielony na części, przez co zyskuje bardzo na praktyczności, zawiera tzw. zeszyt "O". Stanowi on dla katechety znakomitą pomoc w spełnieniu jego obowiązków, związanych bezpośrednio z funkcją nauczyciela w szkole. Zostały również dołączone materiały ułatwiające działalność katechetyczną pozalekcyjną. Są to konferencje dla rodziców, które wprowadzają ich w treści poszczególnych grup tematycznych oraz propozycje nabożeństw liturgicznych do wykorzystania w katechezie parafialnej.
    Podsumowując, należy stwierdzić, że podręcznik prezentuje dużą wartość. Wyróżnia się spośród dotychczas proponowanych materiałów, stwarzając katechecie szerokie możliwości działania nie tylko na terenie szkoły, ale - co ważne z punktu widzenia katechezy - także w środowisku parafii i rodziny. Dlatego też należy ocenić go bardzo wysoko i zachęcić jak najszerszą grupę katechetów do jego wykorzystania.

Ks. Stanisław Dziekoński - dr katechetyki, adiunkt i wykładowca na Wydziale Teologicznym UKSW w W-wie, wykładowca w WSD w Łomży, dyrektor wydziału katechetycznego w Łomży.