(red.) E. Adamiak, A. Czaja, J. Majewski, Dogmatyka, T. 1: J. Majewski, Wprowadzenie do teologii dogmatycznej; ks. G. Strzelczyk, Traktat o Jezusie Chrystusie

    Dydaktyka teologii wymaga użytecznych pomocy, jakimi są podręczniki akademickie. Na polskim rynku w okresie posoborowym ukazało się ich stosunkowo niewiele; rodzimych posiadamy jeszcze mniej. Stąd z wielką radością przyjęliśmy nową serię Dogmatyka, która jest redagowana i pisana przez młodsze pokolenie polskich teologów związanych z różnymi ośrodkami naukowymi w całym kraju. Jest to, myślę, jedno ze znamion witalności polskiej teologii i dobry znak na przyszłość.
    Pierwszy tom serii Dogmatyka "z muszelką" obejmuje dwa trakaty: Wprowadzenie do teologii dogmatycznej autorstwa Józefa Majewskego i Traktat o Jezusie Chrystusie ks. Grzegorza Strzelczyka.
    Podręczniki akademickiej teologii odpowiadają na dosyć specyficzne zapotrzebowanie, jakim jest dydaktyka. Z natury rzeczy są syntezą ukazującą podstawy treściowe, niezbędne jedynie do opanowania materiału pierwszego cyklu studiów. Podobnie rzecz wygląda i z tym podręcznikiem. Jego celem jest ukazanie Objawienia, a następnie recepcja i wyjaśnienie tych danych na przestrzeni wieków z zaznaczeniem etapów, w których Kościół dokonywał interpretacji Objawienia wiążącej dla przyszłości. W ograniczonym stopniu podręcznik dogmatyki powinien także ukazać współczesny stan systematyki w odniesieniu do zagadnień podstawowych. Dobrze jest, gdy - w miarę możliwości - obok tematyki, wobec której panuje jednomyślność, ukazuje się także bogactwo współcześnie podejmowanej dyskusji, sygnalizując dopuszczalną różnicę zdań i kwestie otwarte, które stają się zadaniem dla nowych pokoleń teologów. Pozwala to na uniknięcie wrażenia, iż w teologii wszystko zostało już powiedziane, "kwestia Pana Boga zbadana", a przyszłość polega tylko na badaniu i systematyzowaniu zebranego już bogactwa wieków.
    Pierwsza część nowego podręcznika - Wprowadzenie do teologii dogmatycznej J. Majewskiego - składa się z dwóch podstawowych grup zagadnień. Są nimi ogólnoteologiczny kontekst dogmatyki oraz materiał poświęcony samej dogmatyce. Pierwsza część stanowi praktycznie wstęp do teologii, skupiając się na specyfice teologii jako nauki w odniesieniu do istniejących modeli nauki zarówno obecnie, jak i w przeszłości. Dalsza część prezentacji dotyczy zagadnień poznania i języka teologicznego. Autor skupia się na kwestii teologii, poruszając takie zagadnienia jak relacja teologii i Magisterium, zadanie reinterpretacji w teologii czy rolę doświadczenia w teologii.
    Po krótkiej prezentacji podstawowych pojęć teologicznych następuje część poświęcona ściśle dogmatyce, rozpoczynająca się od ukazania, czym jest dogmat w katolickiej tradycji teologicznej. Dalsze rozważania poświęcone są dogmatyce jako dziedzinie teologicznej. Stosunkowo krótko opisano problem metod w dogmatyce, by następnie przejść do zagadnienia tożsamości i zmienności w teologii dogmatycznej oraz do kwestii rozwoju i interpretacji dogmatów. Cenny element stanowi interpretacja dogmatu w teologii prawosławnej i protestanckiej.
    Wprowadzenie do teologii dogmatycznej jest klasycznym zestawieniem standardowych tematów. Wartościowe są odniesienia Autora do kwestii teologii współczesnej, co staje się elementem ilustracyjnym w wielu miejscach prezentowanej pozycji.
    Druga część książki została poświęcona chrystologii dogmatycznej. Autor, ks. G. Strzelczyk, przemierzył klasyczny trakt chrystologiczny współczesnej akademickiej teologii dogmatycznej. Prezentację rozpoczyna odniesienie do źródła biblijnego. Po ogólnej charakterystyce Nowego Testamentu, analizie poddano kwestię tożsamości Jezusa, widzianej z perspektywy Jego pochodzenia, życia publicznego i wydarzeń paschalnych. Całość "biblijna" kończy się pewną syntezą, ukazującą akcenty charakterystyczne dla poszczególnych tradycji chrystologicznych Nowego Testamentu.
    Najobszerniejszą część traktatu zajmuje historyczny rozwój dogmatu chrystologicznego. Tematykę podzielono na chrystologię II i III w., następnie IV w., problematykę V i VI stulecia, chrystologię późnopatrystyczną oraz chrystologię doby średniowiecza i renesansu. Odrębnie została ujęta chrystologia nowożytna i współczesna. Cała prezentacja rozwoju dogmatu stanowi omówienie podstawowych kwestii teologicznych, jakie pojawiły się bezpośrednio po epoce nowotestamentalnej, stanowiąc przez długi czas jeden z podstawowych wątków rozwoju całej chrześcijańskiej myśli teologicznej. W sposób syntetyczny zostały w tej części omówione zarówno generalne trendy chrystologiczne panujące w poszczególnych epokach, jak i główne pola sporów oraz ich ewentualny finał doktrynalny. Na uwagę zasługuje wzmiankowanie trendów w chrystologii ostatnich lat.
    Stosunkowo krótka w odniesieniu do całości opracowania jest kolejna część, poświęcona systematycznemu ujęciu chrystologii. Autor porusza tutaj podstawowe kwestie, np. konsekwencje zjednoczenia boskości i człowieczeństwa w Chrystusie, znaczenie wydarzeń Jego życia, interpretację tożsamości Jezusa oraz sposoby podejścia do refleksji chrystologicznej. Wydaje się jednak, iż współczesna literatura i bogactwo myśli pozwoliłyby na obszerniejsze potraktowanie podjętej tutaj tematyki, która niejednokrotnie jest zdawkowym zasygnalizowaniem samych tylko tematów. W takim układzie całość wykładu chrystologicznego staje się przede wszystkim prezentacją rozwoju dogmatu, co jest bezsprzecznie konieczne na podstawowym etapie studiów, ale wydaje się, że nie może aż w takim stopniu dominować w prezentacji chrystologii.
    Podsumowując, cały podręcznik jest dobrze napisany i z pewnością przysłuży się świeckim studentom teologii i alumnom w seminariach duchownych; może stanowić też w pewnych kwestiach pozaakademicki punkt odniesienia. Dużym walorem obu części pierwszego tomu jest przejrzystość języka - niezwykle ważna dla studenta, który potrzebuje czytelnego i syntetycznego ukazania poszukiwanej treści. Pożądanym elementem, zaplanowanym przez redaktorów i stąd oczekiwanym także w kolejnych tomach Dogmatyki, są propozycje ćwiczeń i wybór tekstów źródłowych.

ks. Andrzej Dańczak    

    Zamówienia (T. 1): Wydawnictwo "Więź", ul. Trębacka 3, 00-074 Warszawa, tel. (022) 82-79-606, email: handlowy@wiez.com.pl.

ks. Andrzej Dańczak - dr teologii, wykładowca w WSD w Gdańsku, diecezjalny duszpasterz akademicki.