(red.) ks. Cyprian Rogowski, Leksykon pedagogiki religii. Podstawy - koncepcje - perspektywy

    Polska literatura katechetyczna ostatnich dziesięcioleci może poszczycić się wieloma ciekawymi, nowatorskimi i potrzebnymi opracowaniami. Jak słusznie zauważył ks. prof. dr hab. Roman Murawski, oceniając stan współczesnej polskiej katechezy na jednym z sympozjów katechetycznych, "sami nie wiemy, co posiadamy". Wystarczy policzyć publikacje zamieszczone w Bibliografii katechetycznej z lat 19452000 oraz obserwować polski rynek wydawniczy ostatnich lat, aby znaleźć uzasadnienie wypowiedzianych powyżej słów. Ilość wydawanych prac świadczy zapewne o wielkim potencjale ludzkich umysłów i o nieustannym rozwoju polskiej myśli katechetycznej. Do swego rodzaju pereł wydawniczych zaliczyć możemy wydane dotychczas nieliczne prace katechetyczne o charakterze słownikowym czy encyklopedycznym. Do grona tych wyjątkowych opracowań dołączyć należy opublikowany w ostatnim czasie Leksykon pedagogiki religii. Jest to dzieło zbiorowe, napisane pod redakcją naukową ks. prof. dr. hab. Cypriana Rogowskiego, kierownika Katedry Katechetyki i Pedagogiki Religii oraz dziekana Wydziału Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
    Leksykon pedagogiki religii zawiera 331 haseł napisanych przez 119 autorów, specjalistów niemal ze wszystkich środowisk akademickich w Polsce, a także zagranicznych, zwłaszcza wybitnych pedagogów religii z obszaru języka niemieckiego: Austrii, Niemiec, Szwajcarii, a nadto przez wybitnych znawców socjologii i socjologii religii, pedagogiki, psychologii i psychologii religii, religiologii, filozofii i teologii. W zamieszczonych hasłach rzeczowych można z łatwością dostrzec zagadnienia związane z nauczaniem i uczeniem religii, kształceniem i wychowaniem religijnym oraz dydaktyczną i pedagogiczną działalnością Kościoła. Różnorodność specjalizacji autorów sprawiła, że opracowane hasła posiadają ujęcie wielowymiarowe, zarówno od strony treściowej, jak i metodologicznej. Dzięki temu Leksykon stał się opracowaniem o charakterze interdyscyplinarnym, co należy uznać za szczególny walor tej publikacji. Charakter ten jednak, jak słusznie zauważa ks. C. Rogowski, powoduje, że dostrzec można także "(...) pewną dysproporcję, jaka zachodzi między hasłami. Jedne są obszerne, co usatysfakcjonuje zapewne Czytelnika szukającego szczegółowych danych, inne zaś zwięzłe" (s. VI). Ponadto oprócz haseł rzeczowych w Leksykonie zamieszczono także kilkadziesiąt biogramów polskich i zagranicznych uczonych, podejmujących zagadnienia pedagogiczno-religijne. Czytelnik może zapoznać się "z przebiegiem ich kariery naukowej i najważniejszymi publikacjami" (s. VI). Zapewne nie jest to lista kompletna i zauważyć można brakujące polskie i nie tylko polskie nazwiska znanych katechetyków i pedagogów. Podobnie zresztą dobór haseł nie jest ani kompletny, ani zamknięty. Świadomość taką posiada również Redaktor tej cennej pozycji, o czym wspomina w Przedmowie, i zarazem słusznie uzasadnia, że "prace redakcyjne nad encyklopediami czy leksykonami wymagają ogromnego zaangażowania, wysiłku intelektualnego i mają zawsze charakter otwarty. I ten Leksykon z pewnością doczeka się uzupełnień i kolejnych wydań" (s. VI).
    Pomimo niedoskonałości, o których napisał ks. C. Rogowski, opracowanie to należy uznać za nowatorskie i oryginalne. Posłuży ono zapewne jako pomoc zarówno katechetykom, jak i katechetom, a także religiologom, filozofom, pedagogom, psychologom, socjologom oraz przedstawicielom innych dyscyplin humanistycznych.
    Słowa uznania należy skierować przede wszystkim pod adresem ks. prof. dr. hab. Cypriana Rogowskiego, który podjął się niezwykle trudnego zadania. Poza niewątpliwym sukcesem - doprowadzeniem do końca kilkuletniej pracy nad Leksykonem, dodatkowym owocem jego inicjatywy jest podjęcie dyskursu pedagogiczno-katechetycznego. W Polsce temat ten od kilku lat zaczął pojawiać się w różnych środowiskach naukowych. O zaletach i niedoskonałościach Leksykonu wypowiadają się przedstawiciele różnych dyscyplin naukowych. Refleksje te to najlepsze świadectwo i potwierdzenie tego, że omawiane opracowanie jest dzisiaj społeczeństwu potrzebne.
    Pierwsze zwiastuny takich refleksji pojawiły się w dwóch niezwykle przychylnych recenzjach wydawniczych. Ksiądz prof. dr hab. Jerzy Bagrowicz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu napisał w recenzji, że Leksykon może stanowić "liczącą się pomoc nie tylko dla pracowników naukowych czy studentów pedagogiki ogólnej, pedagogiki religii, teologii pastoralnej i katechetyki, ale i dla praktyków, którzy na co dzień mają do czynienia z zagadnieniami pedagogicznymi i wychowaniem religijnym czy nauczaniem religii w szkole i parafii". Natomiast ks. prof. dr hab. Janusz Mariański z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego stwierdził, że jest to "dzieło na polskim rynku wydawniczym nowatorskie i bardzo potrzebne, nie mające zbyt wielu odpowiedników w literaturze światowej".
    Z pewnością Leksykon pedagogiki religii należy uznać za dzieło pionierskie i godne uwagi oraz polecić je, za pośrednictwem "Katechety", wszystkim tym, którzy nauczaniem i wychowaniem religijnym, zajmują się nie tylko ex professo. Słowa uznania należy skierować także pod adresem Wydawnictwa Księży Werbistów Verbinum, które podjęło się wydania tego cennego dzieła.

Zamówienia: Wydawnictwo Verbinum; ul. Ostrobramska 98, 04-118 Warszawa; tel. (022) 610 78 70; wydawnictwo@verbinum.pl

ks. Ryszard Czekalski - dr hab., kierownik Katedry Katechetyki Materialnej na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.