(red.) ks. Radosław Chałupniak, ks. Jerzy Kostorz, Wychowanie religijne u progu trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa

        Jan Paweł II w przemówieniu wygłoszonym w UNESCO (1980 r.) zwrócił uwagę na pojawiającą w pedagogice tendencję do "(...) jednostronnego przesunięcia w kierunku samego wykształcenia", co w następstwie manipulacji może prowadzić do "całkowitej alienacji wychowania". W tym samym wystąpieniu Papież przypomniał, iż "(...) nie ulega wątpliwości, że pierwszym i podstawowym faktem kulturalnym jest sam człowiek duchowo dojrzały - czyli człowiek w pełni wychowany, zdolny wychowywać siebie i drugich".

    Przełom wieków mobilizuje ludzi odpowiedzialnych i wrażliwych do podejmowania aktualnych wyzwań. Niewątpliwie jednym z nich jest kwestia wychowania religijnego, wychowywania w wierze dzieci, młodzieży i dorosłych.

    Przed tym problemem stanęli organizatorzy i uczestnicy sympozjum przygotowanego przez Katedrę Katechetyki, Pedagogiki i Psychologii Religii Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. Owocem dwudniowych obrad (27 i 28 kwiecień 2001 r.) jest prezentowana książka, która zachowała tytuł całego sympozjum: Wychowanie religijne u progu trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa.

    Redaktorzy omawianej publikacji nie ograniczyli się do przedrukowania wystąpień głównych prelegentów wspomnianego sympozjum, ale poszerzyli je i ubogacili o nowe elementy. Część wstępna książki, obok wprowadzenia i cennego skrótu w języku niemieckim, zawiera wykład wprowadzający Wielkiego Kanclerza Wydziału Teologicznego, ks. abpa Alfonsa Nossola pt. Wychowanie religijne jako wyzwanie dla współczesnej Europy oraz artykuł mojego autorstwa: Wychowanie po Auschwitz. W okresie głębokich przemian społeczno-kulturowych Kościół dostrzegł potrzebę przezwyciężenia dramatu głębokiego rozdźwięku między Ewangelią a kulturą, który pomniejsza znaczenie zbawczego orędzia Chrystusa i spycha je na margines. W historii "odrzucenie Boga i Jego przykazań" prowadziło do "tyranii bałwanów", do gloryfikacji rasy, klasy lub partii. Stąd na progu nowego tysiąclecia tak naglące staje się wołanie o właściwie pojętą edukację humanistyczną i religijną.

    Biskup opolski, nawiązując do dziedzictwa II Soboru Watykańskiego, wyodrębnił zasadnicze aspekty formalne i merytoryczne współczesnego wychowania religijnego: rolę dialogu w przekazie wiary, integralną wizję człowieka, entuzjazm i radość w posłudze ewangelizacyjnej i katechetycznej oraz nieodzowność wymiaru ekumenicznego i tzw. "teologii klęczącej". Centralne miejsce człowieka w procesie pedagogicznym, pojmowanie wychowania religijnego jako "prowadzenia ludzkości wzwyż" ku wartościom, otwarcie na piękno Boga będącego miłością, tajemnica służebności Kościoła, utożsamienie zbawienia z autentycznym szczęściem człowieka, wreszcie łączność z Kościołem, który nie chce "zaciemniać" Chrystusa, ale pragnie odzwierciedlać Chrystusa "światłość świata" (por. mysterium lunae - NMI 54) - to treściowe zasady chrześcijańskiego wychowania religijnego.

    Pierwsza część książki podejmuje temat Wychowania religijnego w wybranych krajach Europy. Dobrze się stało, że Redaktorzy uzupełnili teksty głównych prelegentów (skoncentrowanych na krajach Europy Zachodniej) o krótkie relacje na temat sytuacji edukacji religijnej na terenie Rosji, Białorusi i Ukrainy. Dzięki temu wyszli naprzeciw wołaniu Papieża o to, by "stary kontynent" w różnych aspektach życia "oddychał obydwoma płucami". Otrzymaliśmy dzięki temu zróżnicowany i wielowymiarowy obraz wychowania religijnego w różnych krajach naszego kontynentu. O trudnościach i sukcesach austriackiego modelu wychowania pisze ks. Wolfgang Langer, wiedeński pedagog religijny (zasadniczy tekst w jęz. niemieckim oraz polskie streszczenie). Wychowanie religijne w Niemczech ukazał ks. W. Spyra z Uniwersytetu w Opolu. Z kolei ks. K. Misiaszek z Warszawy przedstawił sytuację wychowania religijnego we Włoszech. Z doświadczeń pedagogicznych Europy Zachodniej płyną dla nas pouczające wnioski, by nie ograniczać wychowania religijnego do szkolnej nauki religii. Konieczna jest równoległa katecheza realizowana w rodzinie i w parafii. Dopiero owa komplementarność miejsc katechezy gwarantuje wierność misji ewangelizacyjnej Kościoła.

    W drugiej część podjęto próbę scharakteryzowania "polskiej" specyfiki wychowania religijnego. Ks. S. Zaręba z Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w Warszawie wskazał na Współczesne uwarunkowania wychowania religijnego w Polsce, odwołując się do najnowszych badań młodzieży polskiej, a ks. J. Gaida z Opola przygotował prelekcję na temat Istoty wychowania religijnego. Bardzo pożytecznym rozwinięciem powyższych opracowań jest tekst ks. J. Bagrowicza z Uniwersytetu w Toruniu, dotyczący Środowisk wychowania religijnego. Ostatnie dwa teksty dotyczą dwóch najnowszych polskich dokumentów katechetycznych (zatwierdzonych przez KEP w Łowiczu - 20.06.2001 r.). Ks. J. Szpet ukazał potrzebę i rolę Podstawy programowej katechezy, a ks. R. Murawski zwrócił uwagę na pierwsze tego rodzaju w Polsce Dyrektorium katechetyczne. Omawiane dokumenty będą stanowić "bazę" dla autorów nowych programów i podręczników. Powinny więc stać się nieodzowną lekturą dla wszystkich osób odpowiedzialnych za posługę katechetyczną w naszym kraju. Całość uzupełniają dwa artykuły redaktorów omawianej publikacji: Perspektywy katechezy w nowym tysiącleciu chrześcijaństwa (ks. J. Kostorz) i "Wychowanie religijne" czy "wychowanie chrześcijańskie"? (ks. R. Chałupniak).

    Opolska Biblioteka Teologiczna proponuje polskim czytnikom przede wszystkim naukowe opracowania z różnych dziedzin teologicznych, jednakże nr 44 niniejszej serii śmiało może wziąć do ręki każdy wychowawca i nauczyciel. Znajdzie tam bowiem ciekawe spektrum zagadnień współczesnej pedagogiki chrześcijańskiej.

Ks. Jan Kochel - dr katechetyki, kapłan diecezji gliwickiej, wykładowca na WT Uniwersytetu Opolskiego.