(red.) ks.Ryszard Czekalski, ks.Zbigniew Marek SI, ks.Roman Murawski, "Słownik katechetyków polskich XX wieku"

Nam - współczesnym przypadło żyć w niezwykle ciekawych czasach; żyjemy, nie tylko na przełomie wieków, ale nawet tysiącleci. Takie czasy domagają się od nas zastanowienia, refleksji, pewnych podsumowań, wyciągania wniosków i swoistego rodzaju rachunku sumienia w różnych dziedzinach życia. Trudno jest podsumowywać tysiąclecia, ale można próbować je ocenić. Czynią to różne grupy społeczne i zawodowe. Czynią to również ludzie odpowiedzialni za stan, rozwój i jakość katechezy w Polsce.

We wrześniu 2000 roku odbyło się w Częstochowie sympozjum sekcji Wykładowców Katechetyki na Uniwersytetach i w Wyższych Seminariach Duchownych w Polsce, którego tematem było: „Sto lat polskiej katechezy. Wkład wybitnych polskich katechetyków w odnowę i rozwój polskiej katechezy”. Podczas sympozjum ograniczono się jedynie do przedstawienia sylwetek siedmiu najwybitniejszych katechetyków ubiegłego stulecia: ks. Walentego Gadowskiego, ks. Zygmunta Bielawskiego, ks. Józefa Wojtukiewicza, ks. Mariana Finke, ks. Franciszka Blachnickiego, ks. Mieczysława Majewskiego i ks. Jana Charytańskiego[1]. Jest rzeczą zrozumiałą, że te osoby, aczkolwiek wybitne i niezwykle zasłużone dla katechezy w Polsce, nie wyczerpują całego dorobku katechetycznego w minionym stuleciu. Dlatego już podczas sympozjum, zrodziła się myśl stworzenia swoistego kompendium wiedzy, który w formie słownika przedstawiałby sylwetki twórców wybitnych dla świata polskiej katechezy.

Tego trudnego i żmudnego zadania podjął się ks. dr Ryszard Czekalski, wspomagany przez ks. prof. dr hab. Romana Murawskiego i ks. prof. dr hab. Zbigniewa Marka SI. Kilka tygodni temu ukazała się bardzo ciekawa i potrzebna pozycja: „Słownik katechetyków polskich XX wieku”. Składa się ona z 269 krótszych lub dłuższych życiorysów osób zasłużonych dla katechezy wraz z ich dorobkiem naukowym w postaci publikacji książkowych i artykułów w periodykach polskich i zagranicznych. Życiorysy opracowywało 92 autorów z różnych zakątków Polski.

Trudno jest powiedzieć, czy wszyscy zasłużeni dla katechezy w Polsce w XX wieku znaleźli się w Słowniku, ale jest rzeczą pewną, że intencją redaktorów było, by nikogo nie pominąć. Rodzi się podstawowe pytanie związane z recenzją Słownika. Jaka jest jego wartość dla katechezy oraz jaka jest jego przydatność dla ludzi uprawiających katechezę dzisiaj czy w przyszłości? Postaram się odpowiedzieć w kilku punktach.

1. Objętość i zawartość treściowa poszczególnych życiorysów jest różna; zależy od stopnia znajomości i dostępu do źródeł, od pisemnego wkładu naukowego opracowywanych osób. Niektórzy z opisywanych, szczególnie katechetów, byli bardzo czynni i skuteczni w praktyce katechetycznej, ale nie zostawili większego dorobku swojej pracy na piśmie i dlatego, siłą rzeczy, mniej jest wiadomo o ich wkładzie do dorobku naukowego w Polsce, w zakresie katechezy. Wszystkie życiorysy są jednak wiarygodne, gdyż oparte na osobistej znajomości autorów lub dobrze udokumentowanych źródłach i dlatego mają wartość historyczną

2. „Słownik katechetyków polskich XX wieku” jest niezbędnym kompendium dla tych, którzy zajmują się katechetyką jako nauką, a więc dla licznych rzesz wykładowców katechetyki na uniwersytetach i w wyższych seminariach duchownych oraz dla studentów teologii, a w szczególności katechetyki. Tego rodzaju dzieło było potrzebne już od dawna i z pewnością uzupełniło niewątpliwą lukę w dotychczasowej bibliografii katechetycznej. Osoby, których biografie opracowano w Słowniku stanowią przeszłość naszej katechezy w Polsce, która borykała się z nie lada trudnościami w okresie dwóch wrogich człowiekowi i religii totalitaryzmów, bądź też aktualność katechezy, w której są zanurzone po dzień dzisiejszy. Szkoda byłoby gdyby niektóre, mniej znane postaci, zaginęły w mroku niepamięci. Słownik daje im szansę zaistnienia nie tylko w diecezjalnym Kościele, ale w Kościele i katechezie ogólnopolskiej.

3. Cenną wartością recenzowanej pozycji jest bogaty i wyczerpujący wykaz publikacji przy poszczególnych nazwiskach. Jest on ważny zarówno dla katechetyki jako nauki, jak i dla praktyki katechetycznej w Polsce. Ten bogaty materiał źródłowy może być wykorzystany w opracowaniach naukowych rozwijających różne dziedziny katechetyki jako nauki, jak również w codziennej praktyce katechetycznej. Z pewnością często będą korzystali z omawianej pozycji prowadzący prace licencjackie, magisterskie i doktorskie i piszący je, zwłaszcza studenci katechetyki i teologii duszpasterskiej.

4. Redaktorzy i autorzy omawianego Słownika katechetyków polskich XX wieku z pewnością nie sądzą, że jest to dzieło doskonałe, tak pod względem komplementarności wybranych i opracowanych postaci katechetycznych, jak i pod względem treści zawartej w poszczególnych opisach oraz metod zastosowanych podczas pracy. Być może, wielu katechetyków o poważnym dorobku naukowym zostało pominiętych z takiej czy innej racji. Być może, znajdą się czytelnicy, którzy stwierdzą, że poszczególne opisy osób lub ich dorobek naukowy nie jest pełny i należy go uzupełnić. Stąd nowa jeszcze wartość książki jako dzieła inspirującego do nowych wyzwań i nowych opracowań tego rodzaju.

Jest z pewnością wiele innych racji dla których każdy wykładowca katechetyki, a nawet każdy katecheta, powinien tę książkę posiadać w swojej bibliotece i do niej często zaglądać. Ograniczę się do racji wyżej podanych, gdyż uważam, że są one dostatecznie przekonujące i zachęcające do wyciągnięcia ręki po Słownik katechetyków polskich przez wszystkich, którym droga i bliska jest katecheza w Polsce.

 

 

---

[1] Wszystkie referaty wygłoszone podczas sympozjum zostały opublikowane w książce „Sto lat polskiej katechezy. Wkład wybitnych polskich katechetyków w odnowę i rozwój polskiej katechezy” pod redakcją R. Czekalskiego, Kraków 2001.