(red.) Małgorzata Almerska, ks. Janusz Mółka SJ, Za rękę z Jezusem

 

Podstawa programowa katechezy osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym stawia sobie za cel rozwijanie zdolności poprzez wzrost w świętości, wprowadzenie do funkcjonowania we wspólnocie wierzących, rozumienie i wypełnianie przykazania miłości Boga i bliźniego, postrzeganie siebie jako dziecka Bożego oraz uczestnictwo w życiu sakramentalnym[1]. Komplementarność przekazu wiary, doprowadzenie do (w miarę jak najpełniejszego) uczestniczenia w życiu Kościoła wytycza – zgodne z postawionymi celami – konkretne zadania, które modyfikowane i stymulowane pod względem formy przekazu treści, muszą uwzględniać integralność przepowiadania, co z kolei jest związane z wiarą, liturgią, moralnością, modlitwą, życiem wspólnotowym, apostolstwem.

Osiągnięcie zakładanych celów dokonuje się w korelacji założeń edukacyjno-wychowawczych (w tym dydaktycznych) z możliwościami ucznia. Przyjęcie takiego imperatywu działaniowego nakłada na katechetę bądź środowiska oddziaływania katechetycznego konieczność zapoznania się z konkretnymi narzędziami pracy dydaktycznej, poznania profilu psychopedagogicznego niepełnosprawności ucznia oraz wgłębienia się w diagnozę i zalecenia rewalidacyjno-edukacyjne adresata katechezy. Powyższe uwagi, zalecenia, wskazania stanowią poważne wyzwanie dla współczesnej katechezy, katechetyki oraz rynku wydawniczego, zainteresowanego pedagogią wiary osób szczególnej troski czy – bardziej precyzyjnie rzecz ujmując – osób ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi.

Staraniem Wydawnictwa WAM ukazały się materiały pomocnicze do katechezy uczniów z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności intelektualnej, zatytułowane Za rękę z Jezusem, pod redakcją Małgorzaty Alberskiej i ks. Janusza Mółki SJ (WAM 2011). Autorzy podręcznika zaznaczają, iż adresatami materiałów katechetycznych są przede wszystkim „katecheci, ale też duszpasterze i rodzice osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym” (tamże, s. 7).

Z pewnością do niekwestionowanych walorów prezentowanych materiałów należy zaliczyć: układ treści katechetycznego przekazu, wskazania o charakterze praktycznych uwag dydaktyczno-wychowawczych, karty pracy wraz z płytą CD.

Już we wprowadzeniu katecheta zostaje poinformowany o priorytetowych zasadach katechetycznego oddziaływania, do których należy zaliczyć: odpowiednio przygotowane środowisko; odpowiedni klimat spotkania; mobilizację uwagi katechizowanego; podtrzymywanie aktywności katechizowanego; porządkowanie sytuacji zdarzeń; integrację informacji (wiedzy); ekspresję przeżyć; uwagi odnoszące się do operowania symbolami. Przywołane wskazania wydają się zasadne, gdyż stanowią formę „pouczenia” dla osób katechizujących, które nie posiadają stosownej wiedzy z zakresu ortodydaktyki, a pragną oddziaływać religijnie na niepełnosprawnych członków wspólnoty rodzinnej (rodzice) czy parafialnej (duszpasterze). Dodatkową wartością prezentowanego podręcznika jest również umieszczenie w nim informacji zaczerpniętej z Podstawy programowej katechezy Kościoła katolickiego, odwołującej się bezpośrednio do katechezy specjalnej. Należy wnioskować, iż w zamyśle autorów ma ona pełnić rolę „drogowskazu” – pouczenia, zapoznania się z profilem psychopedagogicznym uczniów z niepełnosprawnością umiarkowaną i znaczną oraz „wytyczyć szlak” katechetycznego nauczania (wskazanie problematyki katechezy). Zaprezentowana w podręczniku elementarna wiedza teoretyczna z zakresu katechezy specjalnej (bazująca na dyscyplinach nauk pedagogicznych i psychologicznych, a w szczególności na oligofrenopedagogice) stanowi podstawę – podejmowanego przez różne środowiska – oddziaływania katechetycznego.

Układ treści programowych (Żyję dla Boga; Moja i Boża rodzina; Jestem Dzieckiem Bożym; Posłany od Boga; Spotkanie z Jezusem) wpisuje się w założenia Podstawy programowej katechezy osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, ale przede wszystkim prowadzi stopniowo do rozumienia i przeżywania (w wymiarze wspólnotowym) sakramentu Eucharystii. Bazując na przeżywaniu miłości Boga, tworzeniu i życiu wspólnoty domu rodzinnego, uczeń przygotowuje się do rozumienia Eucharystii jako obecności Jezusa w sakramentalnym znaku oraz pokarmu na drodze do wieczności (do nieba). Warto podkreślić, iż każdy temat jest opatrzony różnymi pomocami dydaktycznymi, propozycją katechezy z uwzględnieniem elementu przeżyciowego i aktywizującego. Autorzy zadbali o aktywizację ucznia poprzez zabawę, naśladownictwo, tworzenie i odgrywanie ról, śpiew; wprowadzając go tym samym w szeroko rozumianą arteterapię. Sugerowane działania pełnią więc rolę nie tylko edukacyjną, ale również terapeutyczną. W podsumowaniu tematów znajdują się dodatkowe propozycje utrwalenia wiadomości (treści katechezy), które przybierają charakter praktycznych czynności (np. manualnych), zgadywanek (słownych i obrazkowych), piosenek.

 

Wnikliwa analiza prezentowanych materiałów pozwala dostrzec, iż podręcznik może i powinien zaktywizować całą rodzinę do przekazywania wiary i życia nią. Staje się doskonałą „domową szkołą wiary” dla wszystkich członków rodzinnego grona. Sugerowane zadania i prezentowane treści pozwalają spojrzeć na wiarę nie z perspektywy gotowych schematów czy dogmatów przyjmowanych niekiedy bez zastanowienia. Każdy sięgający po ten podręcznik stanie się odkrywcą własnych korzeni i więzi z Bogiem w celu ich pogłębienia, ugruntowania, a może i nawet ponownego zaszczepienia, dzięki doświadczeniu i błogosławieństwu życia oraz wzrastania w cieniu niepełnosprawnego dziecka, które radośnie i szczerze przeżywa swoją relację z Chrystusem.

W gruncie rzeczy, to propozycja prostego, dziecięcego poszukiwania Boga z drogowskazami, które wskazują, a nie jedynie nakazują; gdzie towarzyszem jest sam Jezus i nasz spontaniczny towarzysz, niepełnosprawny brat czy siostra, z którym odbywamy podróż po drogach wiary i ponownego zawierzenia Bogu naszej codzienności.

Zamówienia: Wydawnictwo WAM, Księgarnia Wysyłkowa, ul. Kopernika 26, 31-501 Kraków, e.wydawnictwowam.pl, zamowienia@wydawnictwowam.pl, tel. 12 62 93 260-261, 12 62 93 447, fax 12 62 93 261.

 

---