Sofia Cavalletti, "Potencjał duchowy dziecka"

 

Oficyna Wydawnicza WAM przybliża polskiemu czytelnikowi dzieło włoskiej autorki, pedagoga i katechetki, specjalistki w dziedzinie teorii i praktyki wychowania religijnego, chrześcijańskiego, Sofii Cavalletti, wydane w Rzymie w latach 1979 i 1996. Autorka twórczo nawiązuje do dzieła pedagogicznego Marii Montessori (1870-1952), włoskiego pedagoga i lekarki, twórczyni systemu wychowawczego. Owa metoda, która wyrosła na gruncie wielkiego prądu pedagogicznego Nowego Wychowania, znajduje do dziś uznanie, także w polskiej praktyce wychowawczej. Metoda Montessori stworzona na podstawie założeń naturalizmu pedagogicznego (wychowawczego), związana jest z przyjęciem strategii postępowania wychowawczego wobec dzieci, w którym oddaje się pierwszeństwo swobodnemu, spontanicznemu rozwojowi aktywności wychowanków.

Gdyby zredukować modele pracy wychowawczej do dwóch najbardziej wyrazistych, to można by wyróżnić:

- wychowanie przez „urabianie”, „kształtowanie zewnętrzne”, w którym ceni się wpływ wychowawcy na wychowanków;

- wychowanie przez „wspomaganie rozwoju”, w którym ceni się aktywność własną wychowanków, ich samokształtowanie.

Metoda Montessori związana jest z tym drugim modelem, w ślad za tym Sofia Cavalletti również opiera swoje teoretyczne założenia wychowawcze na tym drugim modelu. Autorka przyjmuje kluczowe dla swojej koncepcji teoretycznej i całości postępowania wychowawczego założenie, że dziecko posiada potencjał duchowy, a zadaniem wychowawców jest jego wyzwalanie. Pisze ona w że „Niniejsza książka ma być przede wszystkim świadectwem o duchowych i religijnych zdolnościach dziecka” (s. 21). Przyjęcie takiego założenia wpisuje dzieło S. Cavalletti w dokonania nowoczesnej teorii wychowania i kształcenia, w której ważną rolę przypisuje się wspomaganiu rozwoju wychowanków i uczniów, przedmiotowemu ich traktowaniu, dialogowi, ekspresji twórczej dzieci i młodzieży, podejściu humanistycznemu.

Przedstawione w obu tomach założenia i rozwiązania praktyczne odnoszą się do dzieci w wieku przedszkolnym (tom I), dzieci w wieku wczesnoszkolnym oraz młodzieży w początkowej fazie dorastania (tom II). Te etapy rozwojowe mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania człowieka w okresie dorosłości. Uzyskanie w toku wychowania pożądanej funkcji intelektualnej i duchowej dzieci i młodzieży procentuje przez całe życie. To podnosi rangę recenzowanych dzieł ze względu na wagę wychowawczą i praktyczną, znaczenie dla wychowania, kształcenia i samokształcenia człowieka w ciągu całego życia, co - według mego stanowiska - wchodzi w skład dziedziny poznania pedagogicznego.

Sofia Cavalletti skupia się w książkach na praktycznych aspektach wychowania i kształcenia religijnego dzieci, na wychowaniu i kształceniu w toku katechezy. Bardzo liczne przykłady rozwiązań metodycznych, opisy reakcji dzieci stwarzają możliwości zarówno poznawania rozwoju „duchowości dziecka”, jak i zapoznawania się z praktycznymi rozwiązaniami, możliwymi w dziele „twórczej katechezy”. Autorka daje liczne świadectwa tego, że treści religijne, biblijne bardzo trudne poznawczo nawet dla dorosłych, mogą stać się źródłem przeżyć uczuciowych, duchowych doświadczeń intelektualnych dla dzieci, odpowiednio wychowawczo i kształcąco inspirowanych, pobudzanych, wzmacnianych. Bardzo bogata warstwa metodyczna obu książek, prostota opisu, wyjaśnienia i interpretowanie faktów, zjawisk i procesów wychowania i kształcenia dają świadectwo tego, że możliwe jest efektywne wiązanie teorii z praktyką pedagogiczną. Z książek S. Cavalletti tchnie tak potrzebny w praktyce optymizm pedagogiczny i wychowawczy, który mącony bywa współcześnie przez pedagogów ulegających ideologiom postmodernizmu.

Obie książki Sofii Cavalletti mogą być użyteczne przede wszystkim dla osób prowadzących katechezę w Polsce - osób duchownych i świeckich, kobiet i mężczyzn. Polskie doświadczenia praktyczne w dziele realizacji katechezy poddawane są coraz częściej krytyce, szczególnie odnośnie do katechezy szkolnej. Książki Sofii Cavalletti dają świetny materiał teoretyczny i metodyczny, który katecheci mogą twórczo przetwarzać i rozwijać w swoim postępowaniu w pracy z dziećmi i młodzieżą, czyniąc z „nauki religii” przedmiot, który pociąga poznawczo i emocjonalnie wychowanków i uczniów. Można te książki upowszechnić wśród osób uprawiających katechezę w sposób profesjonalny, a także wśród osób wychowujących dzieci i młodzież w duchu chrześcijańskim, przede wszystkim rodziców.