Zbigniew Marek SI, Podstawy i założenia katechetyki fundamentalnej

W ostatnich dniach w serii „Biblioteka »Horyzontów Wychowania«” ukazała się kolejna książka, podejmująca problematykę podstaw religijnej edukacji. Można by śmiało powiedzieć – „kolejny podręcznik katechetyki fundamentalnej” lub - w języku studenckim - „profesorski skrypt”, ale... nie tylko!

Wydawać by się mogło, że po przetłumaczeniu na język polski obszernego dzieła hiszpańskiego salezjanina, emerytowanego profesora rzymskiej „Salezjany”, prof. Emilio Albericha, pt. Katecheza dzisiaj. Podręcznik katechetyki fundamentalnej (Warszawa 2003), po dobrych książkach ks. Adama Orczyka (Katecheza Kościoła i jej źródła. Zarys katechetyki fundamentalnej i materialnej, Radom 2004) i pod red. ks. Józefa Stali (Historia katechezy i katechetyka fundamentalna, Tarnów 2003) czy wreszcie po ukazaniu się w zeszłym roku niemal „legendarnej” Katechetyki fundamentalnej ks. Franciszka Blachnickiego, w polskiej literaturze katechetycznej nastąpi pewien zastój, spowodowany chociażby potrzebą dogłębnej recepcji tych i innych publikacji z zakresu katechetyki fundamentalnej. Tymczasem ks. prof. Zbigniew Marek sprawił osobom zainteresowanym polską katechetyką miłą niespodziankę. Opublikował książkę, która włącza się owocnie w szereg naukowych poszukiwań dotyczących podstaw katechezy.

Właściwie ks. prof. Zbigniewa Marka nawet nie powinno się przedstawiać. Wszyscy, którzy zetknęli się ze współczesną polską katechetyką, znają tę postać. Profesor dał się poznać nie tylko jako „teoretyk” katechezy – wykładowca na Wydziale Pedagogicznym Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum”, autor książek naukowych i licznych artykułów katechetycznych, prelegent na wielu sympozjach i spotkaniach katechetów, zaangażowany w różne gremia (m.in. konsultor przy Komisji Episkopatu Polski ds. Wychowania, członek Rady Programowej „Katechety” czy Europejskiej Ekipy Katechetycznej), ale także jako odpowiedzialny twórca i redaktor podręczników katechetycznych, wydawanych przez WAM.

Nowa książka ks. Marka skierowana jest zarówno do osób, które rozpoczynają swoją formację katechetyczną, jak również do tych, którym na sercu leży dzieło katechezy, do teoretyków i praktyków katechezy.

Autor w sposób niezwykle systematyczny i uporządkowany podejmuje podstawowe zagadnienia katechetyki fundamentalnej. Praca składa się z sześciu rozdziałów. Po omówieniu interdyscyplinarnego zakresu badań współczesnej katechetyki Autor dotyka centralnego zagadnienia katechetyki materialnej: „Tajemnica Trójjedynego Boga treścią katechezy”, aby w trzecim rozdziale skoncentrować się na Kościele jako podmiocie działalności katechetycznej. Ważnym jest czwarty rozdział książki, będący wyrazem personalistycznego podejścia do katechezy i eksplikacją jednej z najważniejszych zasad religijnego wychowania: „Osoba podmiotem oddziaływań katechetycznych”. Przedostatni rozdział („Komplementarność przekazu zbawczego orędzia”) pokazuje relacje katechezy w stosunku do ewangelizacji, wtajemniczenia, wychowania i nauczania chrześcijańskiego. Szósty rozdział ukazuje założenia organizacyjne współczesnej katechezy w Polsce.

We „Wprowadzeniu” Autor przyznaje, że jego zamierzeniem nie było wyczerpujące przedstawienie wszystkich zagadnień, jakimi zajmuje się katechetyka. Nie jest to słownik katechetyczny czy też uszczegółowiony wykład i rozpracowanie najbardziej „palących” problemów katechetycznych. Książka włącza się w sposób owocny i wyważony w dyskusję nad kształtem i znaczeniem dzieła katechezy w naszym kraju. Podejmuje najistotniejsze problemy, zostawiając na boku czasami „przeteoretyzowane” spory akademickie. Autor konsekwentnie ukierunkowuje swe rozważania na ukazanie aktualności zbawienia, na proces dojrzewania wiary, wyrażony w „trwaniu przy Chrystusie” i „naśladowaniu Go”. Publikacja nie tylko wyjaśnia podstawową zasadę współczesnej katechezy („wierność Bogu i człowiekowi”), ale także w sposób przystępny charakteryzuje i uzasadnia zasady doboru treści na katechezie (chrystocentryzm, teocentryzm, eklezjocentryzm) oraz źródła katechezy (Biblię i Tradycję). Rzeczowo zostały omówione cele i zadania katechezy Kościoła. Najcenniejszy, moim zdaniem, jest rozdział, w którym Autor pochyla się nad zasadą podmiotowości w katechezie; wychodząc od wierności człowiekowi, ukazuje formy wspierania rozwoju człowieka w jego ludzkiej i religijnej dojrzałości, podkreśla znaczenie wychowania religijnego w osiąganiu dojrzałości, a także – co wydaje się być dziś tak ważne – dokładnie rozpracowuje zagadnienie motywacji, jaka wiąże się z owocnością katechezy (s. 137-148).

Całość można by nazwać swoistym komentarzem do współczesnych dokumentów katechetycznych, przede wszystkim do tzw. „nowego” Dyrektorium ogólnego o katechizacji Kongregacji ds. Duchowieństwa (Watykan 1997) oraz Dyrektorium katechetycznego Kościoła katolickiego w Polsce (Kraków 2001). Autor – jako jeden z twórców i współodpowiedzialnych za praktyczny wymiar katechezy w naszym kraju – odwołuje się także do Podstawy programowej katechezy oraz Programu nauczania religii. Ciekawym staje się spojrzenie kogoś „od wewnątrz”, który doskonale znał kulisy powstania tych dokumentów, w sposób istotny wpływając na ich kształt. Profesor w swej pracy oparł się ponadto na pozostałych katechetycznych dokumentach Kościoła powszechnego. Wśród literatury przedmiotu znalazło się kilkadziesiąt pozycji, także z obszaru języka niemieckiego. Zestawienie bibliograficzne może być jednocześnie spisem ważnych lektur, z którymi powinien zmierzyć się każdy adept katechezy.

Na okładce znalazły się fragmenty dwóch recenzji omawianej książki, autorstwa kolejnych wielkich katechetyków, ks. prof. Romana Murawskiego i ks. prof. Jerzego Bagrowicza. Obaj podkreślają przydatność i praktyczność nowego podręcznika, zwracając uwagę na sposób przedstawienia treści: syntetyczny i uporządkowany. Ksiądz Murawski celnie zauważa, że książka „uczy kochać katechezę”, a „katechetom dzisiejszym, uczącym w szkole, przeżywającym niejednokrotnie poważne trudności, które zdają się nieraz podważać ich posługi, taka zachęta i motywacja są bardzo potrzebne”.

 

 

Zamówienia: Wydawnictwo WAM, ul. Kopernika 26, 31-501 Kraków, tel. (0-12) 62 93 200; fax (0-12) 42 95 003; e-mail: handel@wydawnictwowam.pl; www.WydawnictwoWam.pl