Refleksja katechetyczna i pastoralna Kościoła ostatnich lat odnotowuje silne zainteresowanie problemem wtajemniczenia chrześcijańskiego. Chociaż temat inicjacji chrześcijańskiej od zawsze był obecny w duszpasterstwie Kościoła, niemniej jednak w ostatnim czasie w wielu krajach Europy zyskuje on szczególne miejsce. Okazuje się, że sytuacja powszechnie narastających zjawisk kryzysu wiary czy wręcz jej porzucania prowadzi do coraz częstszych przekonań, że dzisiaj mamy do czynienia z kryzysem samego procesu wtajemniczenia chrześcijańskiego. Wobec tak zaistniałej sytuacji rodzą się liczne głosy mówiące o potrzebie katechezy, która podejmie się zadania odnowy i pogłębienia procesu inicjacji chrześcijańskiej.

Chcąc mówić o pedagogii Jezusa, należy odpowiedzieć na pytanie, w jakiej relacji pozostają względem siebie pedagogia i pedagogika. W polskiej literaturze pedagogicznej funkcjonują oba omawiane pojęcia: pedagogia i pedagogika; stosuje się je na określenie przestrzeni edukacyjno-pedagogicznej. Ich relacje streszcza S. Kunowski stwierdzeniem, że „pedagogika jest nauką, której przedmiot stanowi sprawa praktycznej pedagogii wszelkiego rodzaju (sztuki i techniki wychowania), czyli wychowawczego prowadzenia dzieci, młodzieży oraz oddziaływania na rozwój ludzi dorosłych”[1]. Nawiązując do jego stanowiska S. Palka, podaje swoją definicję pedagogii i określa ją jako „obiekt penetracji poznawczej zarówno pedagoga teoretycznie zorientowanego, jak i pedagoga praktycznie zorientowanego, przy czym tylko ten drugi ma intencję służenia pedagogii i jej formowania”[2]. Pojęcie pedagogii w swoich rozważaniach przejmuję właśnie za S. Palką.

Intensywne przemiany, jakie obecnie można zaobserwować nie tylko w edukacji ogólnej, ale także w katechizacji, wynikają z nowych koncepcji nauczania i wychowania, zakładających orientację podmiotową, kreatywność i wszechstronny rozwój uczestników procesów edukacyjnych. Zdają się koncentrować wokół wielości i różnorodności ujęć kwestii związanych z planowaniem i realizacją zajęć lekcyjnych. Niektóre z nowych teorii nauczania i wychowania budzą liczne kontrowersje zarówno wśród katechetyków, jak i nauczycieli religii. Są też takie nowości metodyczne, które rodzą opór przed ich zaakceptowaniem, inne zdziwienie lub pełen akceptacji zachwyt. Zwykle jednak praktycy w spotkaniu z teoretykami próbują przeformułować swoje dotychczasowe myślenie. Czerpiąc z nauki inspirację, wypracowują własny styl kreowania teorii i praktyki katechetycznej, który rozwija twórczą aktywność uczniów.

Potrzeba katechezy biblijnej uwzględniającej właściwą hermeneutykę biblijną, podkreślana przez wszystkie dokumenty Kościoła polskiego poświęcone katechezie, jest wyrażana również przez polskich katechetyków. Nie sposób wymienić nazwiska wszystkich osób, które w swoich publikacjach podejmowały zagadnienie katechezy biblijnej. Mając na uwadze wykorzystanie tych materiałów w formowaniu katechetów, w drugim artykule z serii poświęconej zagadnieniom hermeneutyki biblijnej w katechezie[1] skupię się na przedstawieniu elementu biblijnego w wybranych polskich podręcznikach do katechetyki. Szczególnie poddam ocenie rozumienie hermeneutyki biblijnej, która w świetle polskich dokumentów katechetycznych jest fundamentalna dla właściwej interpretacji Biblii. Omówienie rozpocznę od całościowych podręczników do katechetyki (J. Szpet, R. Sarek), by następnie zatrzymać się nad pracami poświęconymi wyłącznie katechezie biblijnej (Z. Marek oraz A. Długosz i B. Stypułkowska).

Czym jest chrześcijaństwo dla współczesnego świata? Mino że pytanie to wydaje się być „typowo akademickim”, posiada ono jednak, zwłaszcza dla młodego człowieka, pokaźny ciężar gatunkowy. Musi on bowiem ostatecznie odpowiedzieć sobie, czy chrześcijaństwo jest tylko jakąś propozycją intelektualną? Czy może zbiorem idei naznaczonych romantyzmem, dzięki którym przeżywa się chwile krótkich wzruszeń? Testamentem dawno przygasłej nadziei na nowy, lepszy, piękniejszy i sprawiedliwszy świat? A może jednak jest słowem Boga, które pozwala wydobywać coś ważnego z mętnych oparów współczesnej bezideowości i z - co najmniej - lekko nadpsutych haseł o tolerancji i wolności? Czy chrześcijaństwo jest źródłem duchowej mocy, pozwalającej doświadczać uwalniania się z własnych słabości? Czy skupia ono prawdę większą od naszego umysłu, której poznanie pozwala wyjść poza ciasny horyzont własnej doczesności? A może jest ono byciem blisko z Bogiem, który napełnia sensem codzienną pracę, radość i każde ludzkie cierpienie... Takie chrześcijaństwo stanowi drogę zmagania się i walki o poszerzanie własnej autentycznej wolności.

Prawdopodobnie nie wszyscy uczniowie formułują wprost takie pytania. Nie można im za to odmówić woli sprawdzania tego, czy nauka głoszona w kościele i na katechezie jest rzeczywiście prawdziwa. Trzeba przy tym pamiętać, że młodzi ludzie poznali już wiele różnych teorii, które zdążyły ich pewnie głęboko rozczarować i zniechęcić. Co zrobić, by chrześcijaństwo nie stało się jedną z nich? Do jakich argumentów należy się odwołać, jakich metod i strategii wychowawczych użyć, aby - zgodnie z założeniami programu katechetycznego dla klas I szkół ponadgimnazjalnych - ukształtować w uczniach postawę świadków Chrystusa w Kościele[1]?

 

Rozważania nad znaczeniem wychowania maryjnego w katechezie można wyrazić poprzez ważne i coraz częściej zadawane pytanie: Jakie zadania stawia Kościół aktualnie przed katechezą maryjną i jak powinny być one realizowane oraz – czy wychowywanie przez katechezę do bycia uczniem Chrystusa i członkiem Kościoła autentycznie zaangażowanym, może posiłkować się funkcjonującą w katechizacji zasadą: patrz na Maryję Matkę Jezusa, ponieważ w Niej znajdziesz pomoc w realizacji swojego chrześcijańskiego powołania[1].

Człowiek może osiągnąć duchową doskonałość najpewniej idąc drogą, którą ukazała Maryja, stąd konieczność prezentacji w katechizacji maryjnego stylu wierności Bogu[2]. Katecheza maryjna potrzebuje perspektyw, by mogła nabrać poprawnego dynamizmu we wskazywaniu osobistej więzi z Bogiem, inicjować autentyczne nawrócenie oraz rodzić poczucie radości z faktu bycia uczniem Chrystusa na wzór Maryi[3].

„Głównym źródłem katechezy jest słowo Boże zawarte w świętej Tradycji i Piśmie Świętym” (PDK 32). Jeśli katecheza ma być miejscem głoszenia dobrej nowiny o zbawieniu, to musi odwoływać się do Biblii. W niej bowiem wciąż na nowo „Bóg niewidzialny w nadmiarze swej miłości zwraca się do ludzi jak do przyjaciół i obcuje z nimi, aby ich zaprosić do wspólnoty z sobą i przyjąć ich do niej” (KO 2). W konsekwencji katecheza winna być „przepełniona i przeniknięta myślą, duchem, postawami biblijnymi i ewangelicznymi przez stały kontakt z samymi tekstami (biblijnymi)” (CT 27). Te postulaty są podejmowane w katechezie polskiej. Podkreślanie wagi elementu biblijnego w katechezie przez polskich katechetyków, wielość publikacji traktujących o lectio divina, liczba tłumaczeń obcojęzycznych katechez biblijnych, jak i rodzimych materiałów stanowiących wprowadzenie do pracy z Biblią, może sprawiać wrażenie wręcz swoistego boomu w polskiej katechezie. Rodzi się tylko pytanie, czy to jest już ta „wiosna katechezy biblijnej”, o której w 1991 roku wspomniał nestor polskich biblistów, a przy tym autentyczny propagator Biblii w duszpasterstwie polskim, ks. prof. Józef Kudasiewicz[1].

Sługa Boży, ks. Franciszek Blachnicki, znany jest ogółowi Polaków jako założyciel Ruchu Światło-Życie, zwykle nazywanego ruchem oazowym (1954- )[1]. Rozwinął się on z Oazy Dzieci Bożych, dwutygodniowych rekolekcji zorganizowanych dla ministrantów. Przeżycie oazy, wakacyjnych rekolekcji, stanowi dla tych, którzy rozpoczynają formację w Ruchu, jak i dla tych, którzy ją kontynuują, metodę o charakterze przeżyciowo-wychowawczym i wydarzenie centralne, które staje się przede wszystkim wielkim momentem nawrócenia i wyzwolenia[2].