Katecheta 3/2003
E-wydanie
„Katecheta” jest teraz również dostępny Jako e-wydanie!
Na półkę Katechety
Bardzo krótkie rozmowy o bardzo ważnych sprawach cz. II Modlitwa, płyta dvd + materiały pomocnicze
Filmy: o. Leonard Bielecki i o. Franciszek Chodkowski, Tekst: ks. Jacek Zjawin
MULTIMEDIA
20,00 zł 10,00 zł

„VERBA DOCENT…”

Doświadczenia poszukujące jako technika wspierania aktywności edukacyjnej katechizowanej młodzieży klas gimnazjalnych
Autor: Anna Zellma
Artykuł archiwalny
Tytuł niniejszego opracowania może wzbudzać u wielu katechetów pewne kontrowersje. Czy można zastosować technikę doświadczeń poszukujących Celestyna Freineta w katechezie młodzieży klas gimnazjalnych, a jeżeli „tak” to w jaki sposób? Autor adresował swoje propozycje głównie do nauczycieli klas początkowych. Również współczesna literatura pedagogiczna zwraca uwagę jedynie na zastosowanie koncepcji C. Freineta w pracy dydaktyczno-wychowawczej wśród dzieci[1]. Wydaje się jednak, że technika doświadczeń poszukujących C. Feineta powinna znaleźć swoje zastosowanie w katechezie młodzieży klas gimnazjalnych[2]. Jej zastosowanie może wspierać aktywność edukacyjną katechizowanej młodzieży.
W celu ukazania doświadczeń poszukujących C. Freineta jako jednej z technik wspierania aktywności edukacyjnej katechizowanej młodzieży klas gimnazjalnych, należy najpierw scharakteryzować samą technikę doświadczeń poszukujących, a następnie wskazać na: jej zastosowanie w katechezie młodzieży klas gimnazjalnych, znaczenie w procesie wspierania aktywności edukacyjnej katechizowanej młodzieży i uwagi praktyczne.
 
1. Technika doświadczeń poszukujących
 
Doświadczenia poszukujące, zwane „techniką samodzielnego zdobywania wiedzy przez uczniów”, mają swoje źródła w tzw. „psychologii wrażliwości na świat”, która bazuje na doświadczeniu zdobywanym przez człowieka „po omacku”[3], a więc na przypadkowym natrafianiu przez dziecko w trakcie samodzielnych doświadczeń i samodzielnego działania na różne przedmioty i zjawiska, a także na odkrywaniu cech ludzi, zwierząt, roślin i przedmiotów za pomocą zmysłów wspieranych intuicją i przeżyciami emocjonalnymi, szczególnie zainteresowaniami i motywacją[4]. Są one wyższą formą doświadczeń zdobywanych przez człowieka, której zastosowanie pozwala uczniom na podejmowanie samodzielnej pracy w zakresie nauczania i wychowania szkolnego.
Doświadczenia poszukujące pojawiają się po wielokrotnym powtórzeniu prób samodzielnego działania i odkrywania określonych treści uwieńczonych sukcesem. Ich wyznacznikiem jest - występująca po wielokrotnym powtórzeniu prób czynionych „po omacku”, uwieńczonych powodzeniem - świadomość doznanych wrażeń zmysłowych oraz zdolność do posługiwania się nimi w sposób celowy i zamierzony, w miejsce działania spontanicznego[5]. Doświadczenia poszukujące są więc elementem wtórnym samodzielnego działania uczniów.
Do elementów konstytuujących technikę doświadczeń poszukujących zalicza się: osobę nauczyciela i ucznia, środowisko edukacyjne, formy organizacyjne aktywności wychowanków, metody i środki dydaktyczne[6]. Nauczyciel – zgodnie z założeniami C. Freineta – jest tu pośrednikiem między uczniem a rzeczywistością, uczeń zaś uczestnikiem i partnerem procesu edukacyjnego. Nauczyciel w myśl założeń Freineta powinien rozumieć i wspomagać rozwój dziecka, co w praktyce przejawia się w takiej organizacji edukacji, która ukierunkowana jest na ucznia, jego potrzeby psychiczne. Charakterystycznym wyznacznikiem osoby nauczyciela, animującego rozwój ucznia, jest jakość nadawanych przez niego komunikatów werbalnych i pozawerbalnych. Komunikaty werbalne, jak podkreśla Freinet, powinny być wyrażane w formie informacji i propozycji. Z kolei w komunikowaniu pozawerbalnym ważna jest postawa nauczyciela, jego zachowanie i sposób mówienia[7].
Środowisko edukacyjne, zdaniem Freienta, konstytuują takie elementy, jak klasa lub laboratorium, kąciki edukacyjne (np. językowe, przyrodnicze, matematyczne, środowiskowe) wyposażone w różnorodne materiały dydaktyczne służące do poznawania określonej wiedzy i środowisko lokalne, w skład którego wchodzi środowisko społeczne (dom, szkoła, grupa rówieśnicza), środowisko przyrodnicze i kulturowe[8].
Formy organizacyjne aktywności wychowanków są to sposoby postępowania nauczyciela, wyzwalające określone działania uczniów. Freinet wyróżnia formę zbiorową, zespołową i indywidualną. Pierwsza z nich odnosi się do oddziaływań nauczyciela ukierunkowanych równocześnie na wszystkich uczniów. Nauczyciel wspólnie z uczniami uczestniczy w procesie kształcenia. Z kolei forma zespołowa, zwana we współczesnej dydaktyce pracą grupową, polega na tym, że wszyscy uczniowie w klasie, podzieleni na grupy, są zaangażowani aktywnie w pracę związaną z podjętym zagadnieniem. Natomiast określenie „forma indywidualna” odnosi się do pracy poszczególnych uczniów, którzy niezależnie - jeden od drugiego wykonują określone przez nauczyciela zadania dydaktyczne, korzystając przy tym z bezpośredniej pomocy nauczyciela[9].
Istotnym elementem doświadczeń poszukujących są, jak zauważa Freient, metody dydaktyczne, czyli pewne narzędzia pedagogiczne, sprzyjające wytworzeniu naturalnej motywacji pracy uczniów i pozwalające wraz z wieloma innymi technikami realizować w naturalny sposób oryginalną koncepcję nauczania i wychowania. „Obejmują [one] całość życia i działalność klasy, wszystkie doświadczenia i wszystkie realizacje, których celem jest możliwa i skuteczna praca nauczyciela i ucznia”[10]. Wśród tak określonych metod można, w myśl założeń Freineta, wymienić następujące kategorie metod: 1) metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy, obejmujące metodę problemową, przypadków, sytuacyjną i brainstormingu; 2) metody waloryzacyjne; 3) metody impresyjne; 4) metody ekspresyjne oraz 5) metody praktyczne obejmujące realizację zadań wytwórczych i ćwiczebnych[11].
W koncepcji techniki doświadczeń poszukujących Freient wymienia także środki dydaktyczne. Obejmują one fiszki poszukujące, zwane kartoteką fiszek problemowych lub kartami pracy ucznia oraz kartoteki materiałów źródłowych. Fiszki poszukujące zawierają pewną liczbę poleceń do wykonania w związku z określonym tematem, a także źródło informacji i wskazanie na osoby wykonujące określone zadanie. Natomiast kartoteki materiałów źródłowych zawierają materiały dokumentacji źródłowej, zwane klasową biblioteką pracy. Obejmuje ona materiały wyczerpujące, rzetelne, należycie skatalogowane i w każdej chwili dostępne, takie jak np. fotografie, reprodukcje, prospekty, filmy, płyty CD, materiały reklamowe, widokówki[12]. Ich gromadzenie dokonuje się przy udziale zarówno nauczyciela, jak i uczniów. Wymaga ono – już w toku gromadzenia – porządkowania według przyjętych zasad. Różnorodność tych zbiorów zależy od pomysłowości nauczyciela i współpracujących z nim uczniów. Zgromadzone materiały dostarczają uczniom informacji w określonym przez nauczyciela zakresie celem bezpośredniego lub pośredniego poznawania rzeczywistości[13].
Wszystkie wymienione elementy techniki doświadczeń poszukujących Freienta służą wyzwalaniu u uczniów wszechstronnej, a zarazem celowej aktywności. Sprzyjają nabywaniu samodzielności w zakresie poszukiwania materiałów potrzebnych do rozwiązywania różnych problemów i uczeniu się niekonwencjonalnych sposobów ich rozwiązywania. Mogą zatem mieć zastosowanie w toku różnych zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych.
 
2. Zastosowanie techniki doświadczeń poszukujących w katechezie młodzieży klas gimnazjalnych
 
Scharakteryzowana powyżej technika doświadczeń poszukujących zarówno jako całość, jak i w formie wybranych elementów może mieć zastosowanie w katechezie młodzieży klas gimnazjalnych. Co więcej, wybrane elementy tej techniki, takie jak np. metody problemowe, waloryzacyjne, ekspresyjne, praktyczne czy też formy zbiorowe, indywidualne, zespołowe znalazły już zastosowanie zarówno w teorii, jak i w praktyce katechetycznej. Dydaktycy katechezy omawiają te metody i formy, wskazując na ich zastosowanie w edukacji religijnej, chociaż nie w kontekście koncepcji C. Freineta. Również Autorzy nowych programów nauczania religii dla młodzieży klas gimnazjalnych w procedurach osiągania celów edukacji religijnej proponują katechetom zastosowanie wybranych elementów z zakresu techniki doświadczeń poszukujących Freienta, bez wyraźnego odwołania się do koncepcji Freineta. Dla przykładu, program edukacji religijnej opracowany na podstawie materiałów katechetycznych „ W drodze do Emaus”. Jezus uczy i zbawia” oraz podręcznik metodyczny dla klasy I-III gimnazjum, opracowany do programu „Wierzyć Chrystusowi” (red. Z. Marek) w procedurach osiągania celów edukacji religijnej wymienia: w klasie I – brainstorming („burzę mózgów”)[14], notatkę prasową[15], list[16]; w klasie II – przygotowanie gazetki[17], list[18], „burzę mózgów”[19], artykuł prasowy[20]; w klasie III – redagowanie gazetki klasowej[21], pracę z tekstem źródłowym[22], list[23], pracę plastyczną[24], pośrednio nawiązującą do swobodnej ekspresji plastycznej Freienta. W każdej niemal jednostce lekcyjnej analizowane programy i podręczniki metodyczne wymieniają formę zbiorową, zwaną frontalną, formę grupową i indywidualną[25].
Wybrane elementy techniki doświadczeń poszukujących Freineta mogą znaleźć również swoje zastosowanie w pracy z wykorzystaniem programu „Przyjąć blask Bożej Prawdy, opracowanego pod red. J. Szpeta i D. Jackowiak. Z analizy programu wynika, że Autorzy pozostawiają katechetom dużą swobodę w zakresie doboru sposobów osiągania celów edukacji religijnej, co stanowi podstawę do wykorzystania technik doświadczeń poszukujących. Wielokrotnie proponuje się tu zastosowanie formy pracy zespołowej, tzw. pracy w grupie: zbiorowej (frontalnej) i indywidualnej[26].
W programach nauczania religii młodzieży klas gimnazjalnych nie występuje jednak technika doświadczeń poszukujących jako wyraźnie wyodrębniona procedura osiągania celów edukacyjnych. Nie oznacza to braku możliwości zastosowania owej techniki w szkolnym nauczaniu religii. Każdy bowiem nauczyciel religii, realizując określony program nauczania religii zatwierdzony przez Biuro Programowania Katechezy, działające przy Komisji Wychowania Katolickiego Episkopatu Polski, dostosowuje go do potrzeb i możliwości konkretnej grupy katechizowanych uczniów, do warunków materialnych szkoły i parafii oraz do własnych kompetencji i możliwości warsztatowych[27]. Istnieje zatem możliwość zaplanowania w rozkładzie nauczania i w planie pracy na dany rok szkolny wykorzystania techniki doświadczeń poszukujących Freneta. Powstaje jednak pytanie o procedurę wykorzystania owej techniki w katechezie szkolnej młodzieży klas gimnazjalnych.
W odpowiedzi należy podkreślić, iż lekcje religii realizowane z zastosowaniem techniki doświadczeń poszukujących mogą przebiegać według następujących etapów procesu dydaktycznego: 1) pobudzanie i ukierunkowanie aktywności katechizowanej młodzieży; 2) organizowanie środowiska informacyjnego przez nauczyciela religii i katechizowaną młodzież; 3) działalność poznawcza katechizowanej młodzieży; 4) działanie i aktywność praktyczna młodzieży; 5) przeżywanie i aktywność emocjonalna katechizowanych uczniów; 6) synteza opracowanych materiałów.
Na początku pracy techniką doświadczeń poszukujących nauczyciel religii stara się zainteresować młodzież przedmiotem, osobą, tematem czy zdarzeniem. Służy temu stawianie katechizowanej młodzieży określonych pytań, takich jak np. „Co wiesz o ....?”, „Czego chciałbyś się dowiedzieć?”, „W jaki sposób i gdzie możesz poszukać informacji?”, „Kto może Ci w tym pomóc i dlaczego”. Na tym etapie ma miejsce zwerbalizowanie przez katechizowanych uczniów potrzeby poznawczej i form aktywności w postaci karty pracy, czyli tzw. fiszki poszukującej[28]. Fiszki te mogą być uprzednio przygotowane przez nauczyciela religii lub też tworzone przez młodzież przy wykorzystaniu metody zwanej „burzą mózgów”. Na przykład, w związku z postawionym przez nauczyciela religii problemem, katechizowana młodzież redaguje zadania, proponuje źródła będące pomocą w ich rozwiązaniu i wskazuje na osoby odpowiedzialne za rozwiązanie postawionych zadań. Ten drugi sposób tworzenia fiszek jest szczególnie pożądany z uwagi na rozwijanie myślenia twórczego.
Drugi etap pracy techniką doświadczeń poszukujących to organizowanie środowiska informacyjnego i dostosowywanie go do indywidualnych lub zespołowych poszukiwań, podejmowanych przez katechizowanych uczniów pod kierunkiem nauczyciela religii. Młodzież korzysta z dostępnych w kąciku religijnym różnorodnych materiałów dydaktycznych, np. z Pisma św., KKK, dokumentów soborowych, podręczników dla ucznia, książek i czasopism religijnych, encyklopedii katolickich, słowników teologicznych, atlasów biblijnych. Pomocne mogą okazać się opracowane przez katechizowanych uczniów „teczki problemowe”, zawierające wycinanki oraz tzw. prasówkę z czasopism, jak również fotografie i pocztówki, dyskietki, płyty, przeźrocza, filmy. Do tego etapu pracy katechizowanych uczniów można także wykorzystać najbliższe otoczenie społeczne, przyrodnicze, kulturowe (np. środowisko rodzinne, parafialne) i tkwiące w nim wartości. Wymienione materiały są, obok fiszek poszukujących, nieodzownym elementem techniki doświadczeń poszukujących.
Trzeci etap pracy katechizowanej młodzieży koncentruje się wokół działalności odkrywczej ukierunkowanej poprzez fiszkę poszukującą, zwaną kartą pracy. Młodzież może tu, stosownie do podjętych treści nauczania katechetycznego, analizować materiały źródłowe, prowadzić wywiad lub/i obserwację, poszukując odpowiedzi na zawarte w fiszce poszukującej pytania. Ta forma działalności prowadzi do kolejnego etapu, jakim jest działanie i aktywność praktyczna. Owa forma działania polega na indywidualnym lub zespołowym porządkowaniu, segregowaniu informacji i wyrażaniu ich, np. w formie notatek, sprawozdań, opisów, gazetek, ilustracji, kartotek dokumentacji źródłowej. Po jej zakończeniu ma miejsce kolejny etap pracy młodzieży, związany z aktywnością emocjonalną. Katechizowani prezentują przed całą klasą samodzielnie zebrany i uporządkowany materiał. Następuje także uzupełnianie opracowań zarówno przez katechetę, jak i przez katechizowanych, a więc interpretacja wzbogacająca.
Końcowym etapem pracy techniką doświadczeń poszukujących jest synteza materiałów, opracowanych przez poszczególne grupy uczniów czy też w wyniku indywidualnych poszukiwań. Dokonują jej katechizowani wspólnie z nauczycielem religii. Młodzież porządkuje zgromadzony materiał według przyjętego kryterium, zastanawia się i wybiera odpowiednią formę wyrażenia opracowanego zagadnienia. Może to być np. gazetka, album, książeczka tematyczna, folder, poster, scenka rodzajowa, makieta, artykuł do gazetki parafialnej lub szkolnej.
W tym miejscu rodzi się pytanie dotyczące istotnych elementów, konstytuujących samą fiszkę poszukującą. Należy podkreślić, że zawiera ona informacje odnośnie do zadań, jakie katechizowani uczniowie mają podjąć i zrealizować na poszczególnych etapach działania oraz źródła, z których katechizowani mogą korzystać w celu rozwiązania postawionych problemów czy zadań. Tak opracowana fiszka poszukująca ukierunkowuje aktywność poznawczą, emocjonalną i praktyczną zespołów czy poszczególnych uczniów, a tym samym ich twórczość. Podczas tworzenia karty pracy powstaje wiele pomysłów, które są analizowane i porządkowane. Istotny jest tu fakt, że zadania zamieszczone w fiszce poszukującej mogą, a niekiedy nawet powinny, być realizowane poza zajęciami szkolnymi, jako forma pracy domowej. Umożliwia się wówczas zebranie określonych wiadomości czy rozwiązanie problemów, które będą stanowić podstawę dla kolejnej lekcji religii i podjętego - w jej toku - problemu.
 
3. Znaczenie doświadczeń poszukujących w procesie wspierania aktywności edukacyjnej katechizowanej młodzieży klas gimnazjalnych
 
Każdy z wyżej wymienionych etapów realizacji zajęć katechetycznych z wykorzystaniem techniki doświadczeń poszukujących wspiera wszechstronną aktywność młodzieży. Wymaga bowiem ze strony katechizowanych uczniów niekonwencjonalnych działań twórczych oraz zainteresowania badanych przedmiotem, sprawą, zdarzeniem. Technika doświadczeń poszukujących nastawiona jest przede wszystkim na wspomaganie katechizowanej młodzieży w samodzielnym poszukiwaniu materiałów i rozwiązywaniu zadań zawartych w fiszce poszukującej.
Również sam proces tworzenia przez katechizowaną młodzież kart pracy wyzwala w niej aktywność edukacyjną. Katechizowani muszą bowiem najpierw, posługując się metodą brainstormingu, wytworzyć jak najwięcej pomysłów związanych z określonym zagadnieniem, które następnie analizują, porządkują w logiczną całość, zastanawiają się nad źródłem informacji i przewidują, kto zrealizuje zadania. W rezultacie powyższych czynności powstanie karta pracy.
Aktywizowanie katechizowanej młodzieży ma miejsce także w toku gromadzenia materiałów źródłowych. Potrzeba wykorzystania różnorodnych zbiorów obliguje uczniów do gromadzenia różnych materiałów, co wyzwala u nich pomysłowość.
Efektem zastosowania doświadczeń poszukujących w edukacji religijnej uczniów klas gimnazjalnych jest wychodzenie poza dostarczone informacje i podejmowanie działań twórczych. Uczniowie doświadczają, że są podmiotem zachodzących w toku katechezy działań dydaktyczno-wychowawczych. Dostrzegają, iż od ich zaangażowania zależy jakość rozwiązanego przez zespół zadania. Dzięki doświadczeniom poszukującym katechizowani odkrywają otaczający ich świat w jego różnych wymiarach i dostrzegają wymiar chrześcijański szeroko rozumianej kultury. Rola katechety w tym procesie polega na ukierunkowywaniu zainteresowań młodzieży oraz wspomaganiu ich w segregowaniu i systematyzowaniu zdobytych przez nich doświadczeń.
Wszystko to wpływa nie tylko na modyfikowanie tradycyjnej struktury lekcji, ale także służy upodmiotowieniu kształcenia katechetycznego i kształtowaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności za postawione przed nimi zadanie. Jest okazją do nabywania umiejętności współpracy w zespole klasowym. Nauczyciel religii ma tu okazję to tego, by być bliżej katechizowanego ucznia, uwzględniając to, kim on jest i jakim człowiekiem może, i powinien się stawać.
 
4. Uwagi praktyczne
 
Zastosowanie techniki doświadczeń poszukujących w edukacji religijnej młodzieży gimnazjalnej wymaga adaptacji do katechezy, troski o należycie wyposażony kącik religijny i odmiennego – od prowadzonych metodami konwencjonalnymi – przebiegu zajęć katechetycznych oraz opracowania na użytek lekcji religii przez katechetę lub katechizowanych kart pracy, stosownie do podjętego zagadnienia.
Niektóre z etapów doświadczeń poszukujących młodzież może realizować w ramach pracy domowej. Na przykład katechizowani mogą opracować materiały źródłowe na wskazany przez nauczyciela religii temat czy też zrealizować zadania zamieszczone w karcie pracy.
Analizując treści edukacji religijnej młodzieży klas gimnazjalnych, zamieszczone w programie nauczania religii, wydaje się, iż jest wiele tematów, które można podejmować z wykorzystaniem techniki doświadczeń poszukujących. Dla przykładu młodzież przed pielgrzymką szkolną wspólnie zastanawia się z nauczycielem religii, które miejsca sakralne chciałaby zobaczyć i dlaczego oraz co mogłoby jej pomóc w zebraniu większej ilości informacji o nich. Z pomysłów katechizowanej młodzieży może powstać karta pracy. Technikę doświadczeń poszukujących można także wykorzystać w toku podejmowania tematu ukierunkowanego na rozpoznawanie religijnego wymiaru jałmużny, kultury korzystania z czasu wolnego czy też, chcąc rozwijać odpowiedzialność za Kościół i służbę ludziom. Odpowiednie do realizacji ową techniką są zagadnienia związane z rokiem liturgicznym, jak również ukierunkowane na pośrednie lub bezpośrednie przygotowanie katechizowanej młodzieży do sakramentu bierzmowania. Realizacja - w ramach katechezy parafialnej - celebracji liturgicznej wymaga uprzedniego przygotowania młodzieży pod względem merytorycznym. W tym celu można posłużyć się techniką doświadczeń poszukujących. Na przykład w III klasie gimnazjum jest wskazane, by planowaną w listopadzie celebrację związaną z wyborem imienia, poprzedziła katecheza przygotowująca i wyjaśniająca wybór nowego imienia przy bierzmowaniu[29]. Ową katechezę można zrealizować z zastosowaniem techniki doświadczeń poszukujących, zwracając szczególną uwagę na odpowiednie przygotowanie karty pracy. Wskazane jest tu przydzielenie zadań poszczególnym uczniom.
Technikę doświadczeń poszukujących można wykorzystać, chcąc aktywizować młodzież w zakresie gromadzenia materiałów dydaktycznych, potrzebnych do realizacji zajęć katechetycznych. Uczniowie poszukując określonych źródeł, samodzielnie poznają związane z nimi treści i nabywają nowe umiejętności.
W toku gromadzonych przez młodzież materiałów źródłowych można je porządkować według przyjętej zasady. Interesujący sposób uporządkowania zbiorów proponuje H. Semenowicz. W myśl jej propozycji tworzenie kartotek źródłowych w katechezie najlepiej jest zacząć od przygotowania segregatorów (po jednym dla każdej serii zagadnień). Na ich grzbiecie wpisujemy grubym paskiem symbol i nazwę, np. „Nasza parafia, nasza diecezja”. W każdym segregatorze wkładamy folie lub teczki z opisaną w nich zawartością. Wewnątrz teczek należy przygotować folie do przechowywania materiałów szczegółowych, które powinny być opisane lub oznaczone symbolami. Dla przykładu w segregatorze „Nasza parafia...” można wyodrębnić następujące zagadnienia: dzieje parafii, dane personalne, organizacja życia religijnego i form kultu w parafii, statystyka, ruchy religijne. W każdym segregatorze trzeba także przewidzieć jedną teczkę na materiały różne, nie mieszczące się w przyjętej klasyfikacji[30].
Opracowane przez katechizowaną młodzież materiały, zebrane w całości, dają punkt finalny i stanowią podstawę do realizacji kolejnych etapów doświadczeń poszukujących Freineta. Można je też, stosownie do podjętego zagadnienia, opracować w formie przewodnika. W ten sposób wzbogacą one kącik religijny czy też biblioteczkę katechetyczną, z której korzysta młodzież w toku zajęć.
Technika doświadczeń poszukujących jest więc jedną z cennych metod, które można stosować w pracy z katechizowaną młodzieżą klas gimnazjalnych, zwłaszcza w toku realizacji zagadnień ponadprogramowych. Umożliwia ona modernizację tradycyjnego modelu kształcenia katechetycznego w klasach gimnazjalnych. Wymaga jednak odpowiedniego wkomponowania w strukturę rocznego rozkładu materiału, tak by technika doświadczeń poszukujących stanowiła pomoc w spotkaniu młodzieży z Bogiem i w rozwoju wiary.
 
Aneks
 
 
Zadanie
Źródło informacji
Kto wykona
     
     
 
 
Anna Zellma - dr katechetyki, adiunkt na Wydziale Teologicznym Uniwerstytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
 
 

[1] W niniejszym artykule pomija się charakterystykę głównych elementów koncepcji pedagogicznej C. Freineta, gdyż została ona podjęta w artykule traktującym o wykorzystaniu technik Freineta w katechizacji dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Zob. A. Zellma, Wykorzystanie technik Freineta w katechizacji dzieci w wieku wczesnoszkolnym, „Katecheta”, 45(2001) nr 6, s. 3-6.
[2]Katechezą w gimnazjum objęta jest młodzież między 13 a 16. rokiem życia, a więc będąca w wieku dorastania i podlegająca znaczącym przemianom biologicznym, intelektualnym i psychicznym. Szerzej na temat charakterystyki katechizowanej młodzieży klas gimnazjalnych zob. w: Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001, s. 49-50.
[3] A. Lewin, Celestyn Freinet czyli Nowoczesna Szkoła Francuska, w: A. Lewin, Wychowanie. Tryptyk pedagogiczny. Korczak, Makarenko, Freinet, Warszawa 1986, s. 112.
[4] H. Semenowicz, Freinet w Polsce, Warszawa 1980, s. 97.
[5]Tamże, s. 97.
[6] C. Freinet, Naturalne metody wychowania, w: (red.) I. Wojnar, Wychowanie przez sztukę, Warszawa 1965, s. 137-139; Tenże, O szkołę ludową, Wrocław 1976; E. Filipiak, H. Smolińska-Rębas, Technika doświadczeń poszukujących Celestyna Freineta, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna”, nr 14/1999, s. 28-30; E. Kłosińska, Droga do twórczości. Wdrażanie technik Celestyna Freineta, Kraków 2000; W. Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Warszawa 1998, s. 48; E. Stucka-Bogdan, Technika „doświadczeń poszukujących” C. Freineta i jej zastosowanie w praktyce szkolnej, „Wychowanie na co dzień”, nr 9/1997, s. I-II;
[7] E. Filipiak, H. Smolińska, Od Celestyna Freienta do edukacji zintegrowanej w poszukiwaniu modelu wczesnej edukacji, czyli o tym jak organizować sytuacje edukacyjne wyzwalające aktywność własną dziecka, Bydgoszcz 2000, s. 165; Z. Olek-Redlarska, B. Krzesińska, Pedagogika Freineta a teraźniejszość, „Życie Szkoły”, 50(1995) nr 6, s. 376-379.
[8] Z. Olek-Redalska, B. Krzesińska, Pedagogika Freineta a teraźniejszość, art. cyt., s. 376-379.
[9] C. Freient, O szkołę ludową. Pisma wybrane, Wrocław 1976.
[10] Tamże, s. 17.
[11] Szerzej na temat tych metod wraz ze wskazaniem ich zastosowania w toku zajęć szkolnych, zwłaszcza w nauczaniu religii pisze m.in. M. Korgul, Dydaktyka na lekcjach religii, Wrocław 1998; J. Szpet, Dydaktyka katechezy, Poznań 1999; M. Śnieżyński, Zarys dydaktyki dialogu, Kraków 1998; Tenże, Dialog edukacyjny, Kraków 2001.
[12] C. Freient, O szkołę ludową. Pisma wybrane, dz. cyt., s. 99.
[13] Tamże, s. 89-100.
[14] Zob. np. lekcja nr 3, w: (red.) Z. Marek, „Jesteś uczniem Chrystusa”. Podręcznik metodyczny do nauki religii dla klasy I gimnazjum, Kraków 1999, s. 28.
[15] Zob. np. lekcja nr 5 -, „Mój świat”; lekcja nr 24 - „Jezus – dawca miłości”, lekcja nr 42 - „Bóg oczekuje wierności”, w: (red.) Z. Marek, Program edukacji religijnej dla klasy I gimnazjum, AZ-3-01/1, Kraków 2000.
[16] Zob. tamże: lekcja nr 69 - „Powołani do zmartwychwstania”; lekcja nr 71 - „Ostateczne powołanie”.
[17] Zob. np. lekcja nr 46 - „Wierzę w Ducha Świętego”, w: (red.) Z. Marek, Podręcznik metodyczny do religii dla klasy II gimnazjum, Kraków 2000, s. 420.
[18] Zob. tamże: lekcja nr 16 - „Po co pustynia”, lekcja nr 57 - „Ku sobie, ludziom i Bogu”, s. 159, 512.
[19] Zob. tamże: lekcja nr 25 - „Radosne wspominanie”, s. 244.
[20] Zob. tamże: lekcja nr 29 - „Jezus niejedno ma imię” , „Lekcja nr 31: „Wieczne mieszkanie”, s. 277, 300.
[21] Celem egzemplifikacji można wskazać tu na propozycje zamieszczone w następujących jednostkach lekcyjnych: lekcja nr 1: „Kim jest człowiek?”; lekcja nr 43: „Jezusowy Kościół”, w: (red.) Z. Marek, Podręcznik metodyczny do nauki religii dla klasy III gimnazjum, Kraków 2001, s. 22, 292.
[22] Zob. tamże: temat nr 24 - „Poznawanie Boga”, s. 178.
[23] Zob. tamże: lekcja nr 43: „Jezusowy Kościół”, s. 292.
[24] Zob. np. (red.) Z. Marek, Podręcznik metodyczny do religii dla III klasy gimnazjum, dz. cyt., lekcja nr 3: „Drogi do szczęścia”, s. 35.
[25] Zob. i por. tamże.
[26]Zob. i por. np. J. Szpet, D. Jackowiak, „Słowo Boga jest blisko Ciebie”. Pierwsza klasa gimnazjum. Przewodnik metodyczny, Poznań 2000; J. Szpet, D. Jackowiak, „Wolni przez miłość”. Druga klasa gimnazjum. Przewodnik metodyczny, Poznań 2000.
[27] W sposób interesujący pisze na ten temat P. Tomasik, podając nie tylko teoretyczne założenia, ale i praktyczne wskazania. Zob. P. Tomasik, Program uniwersalny a program autorski, „Pastores”, 16(2002) nr 3, s. 26-32.
[28] Schemat fiszki poszukującej zamieszczono w aneksie artykułu.
[29] Zob. Materiały do katechezy parafialnej. Celebracje liturgiczne, w: (red.) Z. Marek, Podręcznik metodyczny do religii dla II klasy gimnazjum, Kraków 2001, s. 27-37.
[30] Szerzej na ten temat zob. w: H. Semenowicz, Freinet w Polsce, Warszawa 1980, s. 110.
[31] Schemat został zaczerpnięty z H. Semonowicz, Freient w Polsce, dz. cyt., s. 99.