Katecheta 9/2004
E-wydanie
„Katecheta” jest teraz również dostępny Jako e-wydanie!
Na półkę Katechety
Ojcze przebacz im. Siedem ostatnich słów Jezusa na krzyżu Best
seller
Anselm Grun
KSIĄŻKA
20,00 zł 10,00 zł

KATECHECI PYTAJĄ - PORADY ORGANIZACYJNO-PRAWNE

W nowy rok szkolny ze znowelizowaną Kartą Nauczyciela
Autor: Leszek Dembski
Artykuł archiwalny
15 lipca 2004 r. Sejm RP uchwalił Ustawę o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Artykuł niniejszy omawia zmiany dotyczą­ce bezpośrednio lub pośrednio nauczycieli religii rzymskokatolickiej. Założenie to pocią­ga za sobą dwojakie konsekwencje: pominię­cie szeregu zmian, uczynienie tekstu bardziej dostępnym dla Czytelników, co jest szczerym pragnieniem autora.
Patrząc na dokonaną nowelizację, można umownie przyjąć następujące obszary zmian: awans zawodowy nauczycieli, nawiązywanie i rozwiązywanie  stosunku   pracy,  finanse, przywileje nauczycieli.
O awansie
Wydłużono okres osiągania kolejnych stopni awansu. I tak, nauczyciel kontraktowy, chcący rozpocząć staż na nauczyciela mia­nowanego musi legitymować się dwuletnim stażem pracy nauczycielskiej1. W praktyce oznacza to, iż nauczyciel, który zaczynając pracę w szkole, równocześnie rozpoczyna staż na stopień nauczyciela kontraktowego, po pozytywnym zakończeniu stażu i uzyska­niu tegoż stopnia, kolejny rok szkolny „pau­zuje", czyli pracuje jako nauczyciel kontrakto­wy, nie odbywający stażu. Inaczej wygląda sytuacja nauczyciela, którego pierwszy rok pracy w szkole nie był połączony ze stażem (np. pracował w zastępstwie i zrezygnował z odbycia stażu). Gdy w drugim (lub dowol­nym kolejnym) roku swej pracy przechodzi procedurę awansu na nauczyciela kontrakto­wego, to po uzyskaniu tego stopnia może, od 1 września, rozpocząć staż na nauczyciela mianowanego.
Z kolei nauczyciel mianowany, chcący roz­począć staż na nauczyciela dyplomowanego, musi wykazać się przepracowanym co naj­mniej rokiem od dnia nadania posiadanego stopnia awansu2.
W tym miejscu warto zwrócić uwagę na staż nauczyciela posiadającego stopień na­ukowy doktora - ma on prawo do stażu na nauczyciela mianowanego bądź dyplomowa­nego w wymiarze roku i 9 miesięcy3. Jest to wydłużenie o rok w stosunku do dotychczas obowiązujących przepisów.
Oczywiście wszyscy nauczyciele, którzy w momencie wejścia w życie omawianych zmian (14 dni od dnia ogłoszenia) są w trak­cie odbywania stażu, kontynuują go na do­tychczasowych zasadach4.
W ustawie podjęto także próbę doprecy­zowania zapisu o przedłużeniu i przerwaniu stażu, zapisu powodującego dotychczas sporo kłopotów interpretacyjnych. Zgodnie z nowym zapisem w przypadku nieobecno­ści nauczyciela w pracy, z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż urlop wypoczynkowy, trwającej nieprzerwanie dłużej niż mie­siąc, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności5Natomiast jeżeli nieobec­ność będzie dłuższa niż rok, staż ulega przerwaniu, a nauczyciel musi zacząć go od początku i odbyć w pełnym wymiarze6.
Teraz kilka uwag dotyczących terminów związanych z awansem zawodowym na­uczycieli. Najpierw należy przypomnieć o obowiązującym od 27 czerwca 2003 roku zapisie precyzyjnie określającym początek stażu: Nauczyciel rozpoczyna staż z począkiem roku szkolnego, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć7Po zakończeniu stażu nauczyciel ma 30 dni na złożenie dyrektorowi szkoły sprawozda­nia z realizacji stażu8. Dyrektor ustala ocenę dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia złożenia sprawozdania9Gdy ocena jest pozytywna nauczyciel stażysta lub kon­traktowy składa wniosek o postępowanie kwalifikacyjne bądź egzaminacyjne w roku uzyskania tej oceny10.
Z tym sformułowaniem związany jest czas pracy komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyj­nych. Otóż prawodawca zrezygnował ze wskazywania explicite czasu pracy komisji, a nakazał organom prowadzącym postępo­wania kwalifikacyjne bądź egzaminacyjne do­konanie tegoż w określonych przedziałach czasowych. I tak: Nauczycielom, którzy złożą wnioski o podjęcie odpowiednio postępowa­nia kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego do 30           czerwca danego roku, właściwy organ (...) wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w ter­minie do 31 sierpnia danego roku"11Nato­miast nauczycielom,  którzy złożą  wnioski o podjęcie odpowiednio postępowania kwali­fikacyjnego lub egzaminacyjnego do 31 paź­dziernika danego roku, właściwy organ (...) wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w ter­minie do 31 grudnia danego roku12.
W tym kontekście warto odnotować korek­tę zapisu dotyczącego trybu zmiany wysoko­ści wynagrodzenia z tytułu uzyskania kolejne­go stopnia awansu zawodowego. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, nauczycielo­wi, który otrzymał decyzję właściwego organu o nadaniu kolejnego stopnia awansu do dnia 31 sierpnia, przysługuje odpowiednio wyższe wynagrodzenie od pierwszego dnia nowego roku szkolnego13. Jeżeli decyzję tę otrzymał nauczyciel do dnia 31 grudnia, to podwyżkę otrzymuje od 1 stycznia14.
Wydaje się, iż omawiane w powyższym akapicie zmiany mają, między innymi, na ce­lu ułatwienie planowania wydatków budżeto­wych, związanych z płacami nauczycieli w powiązaniu z dynamicznymi zmianami zaszeregowania, spowodowanymi awansem zawodowym. Potwierdzeniem tej tezy jest ust. 8 w art. 9d KN15.
Wprowadzone regulacje modyfikują skład komisji egzaminacyjnej, w której będzie te­raz zasiadał jako członek przedstawiciel or­ganu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz dwóch (a nie trzech jak do tej pory) eks­pertów16. Skład komisji na pozostałe stopnie nie uległ zmianie.
Inaczej będzie wyglądało postępowanie kwalifikacyjne na stopień nauczyciela dyplo­mowanego. Komisja dokonuje analizy dorob­ku zawodowego nauczyciela i przeprowadza z tym nauczycielem rozmowę17. Zakres tema­tyczny rozmowy określi minister właściwy do spraw oświaty i wychowania na drodze roz­porządzenia18. Należy więc spodziewać się w najbliższym czasie nowelizacji Rozporzą­dzenia o awansie...
Potwierdzeniem decyzji właściwego orga­nu o uzyskaniu kolejnego stopnia awansu za­wodowego jest akt nadania tegoż stopnia. Określając zawartość tego dokumentu, pra­wodawca wprowadził następującą zmianę: w akcie nadania należy umieścić informację o poziomie wykształcenia nauczyciela (do tej pory należało wymienić kwalifikacje), lecz nie wymienia się typów i rodzajów szkół, w któ­rych nauczyciel może być zatrudniony19. Ko­rekta ta czyni akt nadania stopnia awansu za­wodowego dokumentem bardziej odpornym na dezaktualizację, a przez to ogranicza ilość sytuacji, kiedy trzeba go wymieniać.
Ostatnią kwestią związaną z awansem, która wymaga omówienia, jest zmiana wyma­gań w stosunku do ekspertów. Może nim zo­stać nauczyciel dyplomowany, który po uzyskaniu tego stopnia przepracował co naj­mniej 3 lata, ukończył z wynikiem pozytyw­nym szkolenie dla kandydatów na ekspertów i posiada co najmniej 10-letni staż pracy pe­dagogicznej, psychologicznej, naukowo-dydaktycznej albo artystycznej20. Musi on także spełniać jeden z warunków wymienionych w punkcie 5. ust. 11 a art. 9g KN oraz uzyskać rekomendację21. Nauczyciele, którzy już są ekspertami, mają obowiązek do 31 grudnia 2006 roku ukończyć wyżej wspomniane szko­lenie22. Wszystkich zainteresowanych szczegółami regulacji dotyczących ekspertów odsyłam do art. 9g ust. 11, 11a-c oraz 12 Karty Nauczyciela.
O pracy i płacy
W art. 10. ust. 5. jest wzmianka o nawiąza­niu stosunku pracy na podstawie mianowa­nia. Ustęp ten wymienia warunki, jakie muszą zostać spełnione, by ten fakt prawny zaistniał. Omawiana nowelizacja dodaje ust. 5a i 5b, w których określa, że nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nie­określony staje się nauczycielem zatrudnio­nym na podstawie mianowania, z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następują­cego po miesiącu, w którym:
1) nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego,  o ile spełnione są  warunki określone w ust. 5;
2) w przypadku nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego w czasie trwania umowy o pracę zostały spełnione warunki, o których mowa w ust. 523.
Ten fakt potwierdza na piśmie dyrektor szkoły24. Mamy więc do czynienia ze swo­istym  przekształceniem  jednego  stosunku pracy w inny, bez konieczności podejmowa­nia jakichkolwiek działań proceduralnych przez nauczyciela.
Jeżeli nauczyciel pragnie posiadać legity­mację służbową, kieruje do dyrektora szkoły wniosek o jej wydanie, a dyrektor ma prawo za tę czynność pobrać opłatę nie przekracza­jącą kosztów wytworzenia dokumentu25.
W tym miejscu trzeba zająć się delikatną kwestią czasu pracy nauczyciela. Stosowne zapisy znajdują się w art. 42 KN. 27 czerwca 2003 r. wprowadzono zmianę, którą powta­rza tekst prezentowanej nowelizacji. Otóż w ust. 2 tegoż artykułu wymienione są zaję­cia i czynności składające się na czas pracy nauczyciela, który to czas (przy zatrudnieniu w pełnym wymiarze) nie może przekraczać 40 godzin na tydzień"26Zmiana dotyczy punktu 2. tegoż ustępu. Do zmiany z czerw­ca 2003 brzmiał on: (nauczyciel zobowiąza­ny jest realizować) inne czynności wynikają­ce z zadań statutowych szkoły. Obecnie czy­tamy co następuje: inne czynności i zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zajęć opiekuń­czych i wychowawczych wynikających z po­trzeb i zainteresowań uczniów. Ten zapis ko­responduje z obecnym brzmieniem art. 1. Ustawy o systemie oświaty, w którym wymie­nione są zadania systemu oświaty w Polsce. Nowelą z 27.06.2003 roku dodano, m. in. ust. 15, gdzie zapisano, że system oświaty zapewnia warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów poprzez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie umiejętności spędzania czasu wolnego. W analizowanym zapisie prawo­dawca daje dyrektorowi szkoły możliwość zlecania  nauczycielom  realizacji  zajęć  innych niż dydaktyczne (opiekuńczych, wy­chowawczych) w ramach jego czasu pracy.
Obowiązująca Karta Nauczyciela podaje definicję zastępstw doraźnych27 i określa za­sady wynagradzania za nie28.
W art. 30. Karty mowa jest o wynagra­dzaniu nauczycieli. W ust. 8. wymienia się środki, które są zagwarantowane przez państwo w dochodach jednostek samorzą­du terytorialnego. Ustawodawca dopisał do listy środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli z uwzględnieniem doradztwa metodycznego29Zapis ten czyni zasadnym bliższe zainteresowanie się przez nauczycieli (szczególnie tych podno­szących kwalifikacje i doskonalących swój warsztat pracy) sposobem podziału wspo­mnianych środków i możliwością skorzysta­nia z nich.
Nauczyciel może być zawieszony w peł­nieniu obowiązków. Mówi o tym art. 83 KN. Dopisano ust. 1a, w którym nakazuje się dy­rektorowi szkoły zawieszenie w pełnieniu obowiązków nauczyciela jeżeli wszczęte po­stępowanie karne lub złożony wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego dotyczy naruszenia praw i dobra dziecka.
Do procedur związanych z wypowiedze­niem stosunku pracy dodano konieczność poinformowania przez dyrektora reprezentu­jącej nauczyciela organizacji związkowej30. Umożliwiono także nauczycielowi, który otrzymał wypowiedzenie z przyczyn określo­nych w ust. 1. pkt 231 przejście w stan nie­czynny. Nauczyciel chcąc skorzystać z tej możliwości musi w terminie do 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy złożyć pisemny wniosek na ręce dyrektora szkoły32.
O przywilejach
Znika art. 59 mówiący o przyjmowaniu do szkół dzieci nauczycieli. Nieco inaczej wyglą­dają zasady przyznawania zasiłku na zago­spodarowanie. Zasiłek taki może otrzymać nauczyciel kontraktowy w ciągu dwóch lat od dnia podjęcia pierwszej pracy zawodowej życiu w szkole i posiada kwalifikacje wyma­gane do zajmowania danego stanowiska33Wniosek o wypłacenie zasiłku nauczyciel mo­że złożyć w okresie roku, licząc od dnia uzy­skania stopnia nauczyciela kontraktowego34.
Ostatnim zagadnieniem, które należy omó­wić jest (nomen omen) urlop dla poratowania zdrowia. Prawo do otrzymania takiego urlopu przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślo­ny, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole35Dotychczas wystarczał okres 5 lat pracy w szkole. W czasie przebywania na ta­kim urlopie nauczyciel nie może nawiązać sto­sunku pracy lub podjąć innej działalności za­robkowej36Ta regulacja zaostrza dotychczasowe rozwiązanie, gdyż nauczyciel nie mógł prowadzić tylko działalności sprzecznej z ce­lami udzielonego urlopu. Przed zakończeniem urlopu (nie później niż 2 tygodnie) nauczyciel otrzymuje od dyrektora skierowanie na bada­nia kontrolne, aby stwierdzić, czy nie ma prze­ciwwskazań do pracy na określonym stanowi­sku37. Prawodawca jasno określił składniki wy­nagrodzenia, przysługującego nauczycielowi w okresie przebywania na urlopie dla porato­wania zdrowia. Są to: wynagrodzenie zasadni­cze, dodatek za wysługę lat, inne świadczenia pracownicze, w tym dodatek socjalny38. O ko­lejny urlop dla poratowania zdrowia nauczy­ciel może ubiegać się po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla porato­wania zdrowia39O tym, że nauczycielowi po­trzebny jest taki urlop orzeka lekarz ubezpie­czenia zdrowotnego, leczący nauczyciela40.
W tym miejscu nie pozostaje mi już nic in­nego, jak tylko życzyć wszystkim Nauczycie­lom, a szczególnie Katechetom dużo zdro­wia.
 
Leszek Dembski - katecheta w Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu, doradca metodyczny dla miasta Inowrocławia, ekspert komisji kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy.
 
1  Art. 9d ust. 4 KN (w całym artykule powołuję się na tekst Ustawy Karta Nauczyciela po zmianach, wprowadzonych zgod­nie z omawianą ustawą).
2  Art. 9d ust. 4 KN.
3  Art. 9c ust. 2 KN.
4  Art. 5 Ustawy z 15 lipca 2004 o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (dalej jako UZ).
5  Art. 9d ust. 5 KN.
6  Art. 9d ust. 5 KN.
7  Art. 9d ust. 1 KN.
8  Par. 6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 3 sierpnia 2000 r. (z późniejszymi zmianami) w sprawie uzy­skiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.
9  Art. 9c ust. 6 KN.
10 Art. 9d ust. 7KN.
11 Art. 9b ust. 3KN.
12 Art. 9b ust 3a KN.
13 Art. 39 ust. 1 KN.
14 Art. 39 ust. 1a KN.
15 Dyrektor szkoły corocznie, w arkuszu organizacyjnym szkoły, o którym mowa w odrębnych przepisach, podaje liczbę na­uczycieli, w podziale na stopnie awansu zawodowego, przystępujących do postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyj­nych w roku szkolnym, którego dotyczy dany arkusz organizacyjny oraz wskazuje terminy złożenia przez nauczycieli wnio­sków o podjęcie tych postępowań.
16 Art. 9g ust. 2 KN.
17 Art. 9b ust. 1 p. 3KN.
18 Art. 9g ust. 10 KN.
19 Art. 9b ust. 5 KN.
20 Art. 9g ust. 11a KN.
21 Tamże.
22 Art. 6 UZ.
23 Art. 10 ust. 5a KN.
24 Art. 10 ust. 5b KN.
25 Art. 11 a.
26 Art. 42 ust. 1 KN.
27 Art. 35 ust. 2a KN: „Przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydak­tycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego, obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycz­nych, wychowawczych lub opiekuńczych, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela".
28 Art. 35 ust. 3 KN: „Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy".
29 Szczegółowy sposób naliczania tych środków oraz ich przeznaczenie zawiera art. 70a KN.
30 Art. 20 ust. 5a KN.
31 Chodzi o częściową likwidację szkoły lub zmiany organizacyjne, powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmiany w planie nauczania (art. 20 ust. 1 pkt 2 KN).
32  Art. 20 ust. 5c KN.
33  Art. 61 1 KN.
34  Art. 61  2 KN.
35  Art. 73  1 KN.
36  Art. 73   7 KN.
37  Art. 73  6 KN.
38  Art. 73  5 KN.
39  Art. 73   8 KN.
40  Art. 73  10 KN.