Druga część równie przydatna

ks. Radosław Chałupniak
Kolejna książka, która ma służyć wychowaniu w wierze poprzez ciekawe podpowiedzi: Jak pracować z Youcatem w sposób ciekawy i skuteczny? Gorąco polecam!
Prezentowana książka jest kontynuacją – a dokładnie drugą częścią – znanych już polskim katechetom Lekcji z „Youcatem”. Scenariuszy o wyznaniu wiary (Poznań 2013). Pani Aleksandra Bałoniak, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Katecheta” i jednocześnie nauczycielka religii w poznańskim liceum, podjęła się ciekawego i inspirującego wyzwania, jakim jest wykorzystanie katechizmu dla młodzieży Youcat w konkretnych spotkaniach formacyjnych. Cały projekt pomyślany został szeroko, a do jego realizacji zaproszono spore grono katechetów – świeckich i duchownych, teoretyków i praktyków, doktorów i doktorantów, kobiet i mężczyzn.
Od Światowych Dni Młodzieży w Madrycie w 2011 roku, kiedy to papież Benedykt XVI przekazał młodym katolikom z różnych krajów Youcat, podjęto już różnorakie próby ukazania, jak po ten „żółty katechizm” można sięgać, wychowując wiarę kolejnych pokoleń. Jednym ze środowisk, które owocnie podjęło się takiego zadania, jest grupa, która zebrała się wokół czasopisma „Katecheta”, a której „duszą” stała się pani Aleksandra. Opracowywane scenariusze pojawiały się sukcesywnie na łamach tego największego polskiego periodyku katechetycznego, ażeby w dalszym ciągu, już po dokładniejszej korekcie, znaleźć swoje miejsce w zwartym wydaniu książkowym.
Co może zainteresować katechetów, wykorzystanie treści zawartych w Youcacie wyraża się w tej publikacji się m.in. w nowych metodach przekazywania wiedzy, w kreatywnym podejściu do katechetycznych zagadnień oraz w twórczej adaptacji treści religijnych do mentalności współczesnych młodych ludzi i świata, w którym oni żyją. W tym sensie omawiana książka jest nie tylko zebraniem 36 katechez, lecz także zestawieniem nowoczesnych pomysłów oraz przykładów do wykorzystania w różnych zajęciach z młodzieżą.
Nawet doświadczeni katecheci mogą dzięki Lekcjom z „Youcatem” poznać interesujące metody pracy oraz nauczyć się je wykorzystywać podczas innych lekcji. Bogactwo proponowanych metod jest znaczącym walorem prezentowanej publikacji. Przygotowane w prezentowanym zbiorze katechezy mogą być wykorzystywane zarówno w ramach szkolnych lekcji religii, jak i spotkań parafialnych czy rekolekcyjnych. Przeznaczone są one dla katechetów, którzy chcieliby wyruszyć ze swoimi uczniami po ścieżkach wiary, mając za przewodnika Youcat, którzy dali się porwać zaproszeniu papieża Benedykta: „Studiujcie katechizm, […] odsłoni on przed Wami orędzie Ewangelii jak drogocenną perłę (Mt 13,46)”.
Scenariusze zajęć odnoszą się do katolickiej liturgii i odpowiadają drugiemu rozdziałowi Youcatu, a więc punktom 166-278. Dla katechetów mogą stać się one nie tylko „gotowym pomysłem”, jak ciekawie i owocnie przeprowadzić kolejne tematy katechez, ale także źródłem własnych inspiracji oraz dalszych poszukiwań. Obecność zagadnień liturgicznych w katechezie stanowi jedno z jej podstawowych zadań. Liturgia i katecheza są ze sobą silnie związane. Liturgia, będąc źródłem oraz szczytem chrześcijańskiego życia, wymaga wprowadzenia i stałego wyjaśniania. Dokonuje się ono zarówno podczas konkretnych czynności liturgicznych, jak i – a może przede wszystkim – poprzez systematyczną katechezę. W tym znaczeniu liturgia potrzebuje dobrej katechezy, która przygotowuje uczestników do coraz bardziej świadomego, aktywnego i owocnego zaangażowania.
W drugiej odsłonie Lekcji z „Youcatem” zaprezentowano różne scenariusze o sakramentach, liturgii, znakach świętych i celebracjach. Autorzy poszczególnych katechez podjęli treść sugerowaną przez katechizm. Od ogólnych zagadnień (o znaczeniu liturgii, jej źródłach i istocie) przechodzi się do pytań coraz bardziej szczegółowych, które mogą nurtować współczesnych katolików (Dlaczego liturgia w Kościele? Co można zmienić w liturgii? Po co sakramenty?). W dalszej części omówione zostały dokładnie poszczególne sakramenty (chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, sakrament pokuty, namaszczenie chorych, kapłaństwo oraz małżeństwo). Nie unikano również zagadnień trudnych, choć aktualnych, jak na przykład ślub z innowiercą czy możliwości rozwiązania małżeństwa.
Ogólnie należy stwierdzić, że recenzowana książka – choć nie jest ona wprost podręcznikiem katechez liturgicznych – zawiera istotne treści ułatwiające wprowadzenie oraz zrozumienie liturgii, dając także możliwość lepszego zaangażowania się w dzieło liturgii. Zarówno młodzi, jak i starsi katolicy mogą odnaleźć w prezentowanych katechezach ważne wiadomości, a także impulsy do głębszego przeżywania Bożego kultu.
Każda z przygotowanych katechez składa się z następujących elementów: cele katechetyczne – wymagania ogólne, treści nauczania – wymagania szczegółowe (wiedza i umiejętności), formy organizacji zajęć, metody dydaktyczne, środki dydaktyczne. Struktura (schemat) zajęć obejmuje: I. Wprowadzenie, II. Świadectwo Pisma Świętego, III. Studium Youcatu,
IV. Nowe życie / pogłębienie wiary (z notatką do zeszytu oraz propozycją modlitwy na zakończenie). Poszczególne jednostki
lekcyjne zawierają ważne i ciekawe podsumowania, puenty i aktywizacje. W obecnej recenzji nie może jednak zabraknąć pewnych uwag krytycznych, dotyczących słabszych stron książki. Mianowicie pewnym mankamentem tej publikacji może być dość trudny język proponowanych w niej notatek. Wydaje się, że można było je znacznie uprościć i ukonkretnić, odnosząc się wyraźnie do zakładanych wymagań szczegółowych.
Cenne są natomiast wszelkie wyjaśnienia i określenia (np. s. 40, 104), które przywołują Autorzy katechez, odnosząc się do katechizmu Youcat. Współczesna katecheza musi bowiem wprowadzać uczniów w pojęcia religijne, a proponowane im jednostki lekcyjne powinny uwzględniać fakt, że coraz więcej młodych ludzi jest dziś pozbawionych socjalizacji religijnej, która niegdyś w naturalny sposób dokonywała się w rodzinnych domach oraz we własnych parafiach. Nawet najpiękniejsze i najwznioślejsze słowa tracą na znaczeniu, jeśli nie są przez odbiorców właściwie rozumiane.
Nie do końca uzasadnione jest powtarzanie w każdej jednostce w planowanych celach ogólnych dwóch sformułowań: „analiza i interpretacja treści zawartych w Katechizmie Kościoła katolickiego dla młodych »Youcat«” oraz „odkrywanie wartości egzystencjalnej Youcatu”. Równie dobrze można by powtarzać, że wymaganiem ogólnym jest na przykład „wychowanie wiary” oraz „kształtowanie wartościowego życia”. Zbędne jest także eksponowanie w każdej lekcji form organizacji zajęć (indywidualnej, partnerskiej, grupowej czy zbiorowej).
Choć Autorzy przyjęli terminologię współczesnych dokumentów oświatowych, co jest ważne i przydatne w przygotowaniu, jak również w prowadzeniu szkolnych lekcji religii, to jednak należałoby pamiętać również o tym, że nie można katechezy zredukować wyłącznie do przekazu wiadomości religijnych czy do kształtowania określonych umiejętności (takie założenia zawiera każda jednostka dydaktyczna). Zarówno w szkole, jak i tym bardziej w katechezach parafialnych wyraźnie powinien zostać wyeksponowany element wychowania. W zakładanych wymaganiach szczegółowych należałoby wskazać, jakie postawy (elementy wolitywno-emocjonalne) powinni uczniowie przeżyć, czego przez dane zajęcia doświadczyć, jakie pragnienia, motywacje czy postanowienia powinny obudzić w nich przekazywane im treści.
Pamiętając o powyższych uwagach, raz jeszcze warto przypomnieć wartość zaprezentowanych scenariuszy oraz zachęcić katechetów, by w swoim oddziaływaniu sięgali po Youcat. Z pewnością Lekcje z „Youcatem”. Scenariusze o sakramentach, liturgii, znakach świętych i celebracjach mogą pomóc w przygotowaniu oraz w przeprowadzeniu ciekawych zajęć, a także w owocnym zaprzyjaźnianiu się z tym niezwykle interesującym katechizmem dla młodzieży.
Kolejna książka proponowana przez panią Aleksandrę Bałoniak ma służyć wychowaniu w wierze poprzez ciekawe podpowiedzi: Jak pracować z Youcatem w sposób ciekawy i skuteczny? Jej adresatem są katecheci i duszpasterze, którzy chcą wprowadzać młodych ludzi na niełatwe ścieżki wiary, otwierając przed nimi skarby Kościoła katolickiego. Gorąco polecam!

ks. Radosław Chałupniak,  – doktor habilitowany nauk teologicznych w zakresie katechetyki, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Opolskiego (www.katechetyka.diecezja.opole.pl).