Konferencja Episkopatu Włoch, komisja do spraw doktryny wiary, głoszenia i katechezy Lettera ai cercatori di Dio(List dla szukających Boga), Rzym, 12 kwietnia 2009

ks. Wojciech Osial
Kościół katolicki we Włoszech w ciągu ostatnich kilkunastu lat bardzo mocno akcentuje konieczność działań duszpasterskich i katechetycznych o charakterze ewangelizacyjnym. Świadczy o tym zarówno bogata refleksja naukowa katechetyków, jak i liczne dokumenty duszpasterskie i katechetyczne, w których zauważa się poważne symptomy kryzysu wiary i wskazuje na różnorodne działania mające ożywić życie religijne człowieka.
Konferencja Episkopatu Włoch,
Komisja ds. doktryny wiary, głoszenia i katechezy
 
Lettera ai cercatori di Dio,Rzym, 12 kwietnia 2009
 
ElleDiCi, Leumann (Torino) 2009
 
Kościół katolicki we Włoszech w ciągu ostatnich kilkunastu lat bardzo mocno akcentuje konieczność działań duszpasterskich i katechetycznych o charakterze ewangelizacyjnym. Świadczy o tym zarówno bogata refleksja naukowa katechetyków, jak i liczne dokumenty duszpasterskie i katechetyczne, w których zauważa się poważne symptomy kryzysu wiary i wskazuje na różnorodne działania mające ożywić życie religijne człowieka. Można tutaj wymienić chociażby liczne dokumenty Konferencji Episkopatu Włoch, a wśród nich szczególnie nowe programy odnowy procesu wtajemniczenia chrześcijańskiego, opublikowane w latach 1997-2003 i oparte na katechumenalnych wzorcach formacji wiary. Bogata teoria katechetyczna znajduje swoje odzwierciedlenie w działaniach praktycznych. Wiele diecezji próbuje podejmować odnowę wiary poprzez realizację ewangelizacyjnych wskazań duszpasterskich i katechetycznych. W procesie odnowy wiele uwagi poświęca się kwestii pierwszego głoszenia Ewangelii osobom nieochrzczonym, niewierzącym lub przeżywającym różnego rodzaju kryzysy w wierze. Dostrzega się dużą grupę ludzi wymagających wejścia na drogę nawrócenia i stałej formacji wiary. Zauważa się, że jest to grupa, która nieustannie powiększa się i tym samym wymaga szczególnej troski.
W przywołany kontekst ewangelizacyjnych działań Kościoła, szczególnie w odniesieniu do rzeczywistości pierwszego głoszenia Ewangelii, wpisuje się omawiany dokument, zatytułowany Lettera ai cercatori di Dio. Został on zredagowany w 2008 roku przez Komisję Episkopatu Włoch do spraw doktryny wiary, głoszenia i katechezy. Rada Stała Konferencji Episkopatu zatwierdziła jego publikację na konferencji w dniach 22-25 września 2008 roku. Dokument ukazał się drukiem w roku 2009. Został opatrzony słowem wstępnym. Podpisał je 12 kwietnia 2009 roku arcybiskup Bruno Forte, przewodniczący Komisji Episkopatu, redagującej dokument. Omawiana w recenzji edycja pochodzi z 2009 roku; jej wydawcą jest salezjańskie wydawnictwo Elle Di Ci z Turynu. Dokument stanowi owoc kolegialnej pracy, w której uczestniczyło wielu biskupów, teologów, duszpasterzy, katechetów i ekspertów do spraw komunikacji pastoralnej. W myśl założeń Autorów, dokument ma być nie tylko punktem wyjścia do refleksji i dialogu nad pierwszym, ewangelizacyjnym głoszeniem wiary w Jezusa Chrystusa, ale przede wszystkim pomocą, skierowaną do wszystkich ludzi szukających Boga, którzy są zainteresowani pytaniem o Jego istnienie i działanie. Wśród adresatów mogą być zarówno osoby niewierzące, które zauważają powagę pytań o Boga, jak i osoby wierzące, które – wzrastając w wierze – stawiają sobie ciągle nowe pytania. Dokument skierowano również i do tych, którzy w żaden sposób nie są zainteresowani problemem Boga. Ma on za zadanie zachęcić ich do refleksji nad sensem życia, przy zachowaniu pełnego szacunku dla wolności sumienia każdego człowieka.
Dokument ma za zadanie wzbudzić wiarę w ludziach szukających Boga oraz pogłębić wiarę osób, które przeżywają jej kryzys. Tak przyjęty cel kształtuje zasadniczą ideę i myśl przewodnią dokumentu. Odczytujemy w niej wyjście z szacunkiem i przyjaźnią do wszystkich ludzi szukających Boga. Dostrzega się dużą liczbę osób przeżywających wewnętrzne niepokoje, stany, których w żaden sposób nie można ignorować. Fundamentalne są tutaj pytania ukryte w sercu człowieka: Boże, kim jesteś dla mnie? Kim ja jestem dla Ciebie?, często gaszone, tłumione, źle rozumiane czy niesłusznie spychane na plan dalszy. Zadaniem dokumentu jest dotarcie do tych, którzy często z trudem stawiają głębokie pytania o sens życia lub – rozczarowani – przestali w ogóle szukać Boga. W takim świetle należy też odczytywać sam tytuł dokumentu. Nie jest to pouczenie doktrynalne czy upomnienie, ale ciepły i przyjazny list zawierający zaproszenie do szukania Boga, który daje się odnaleźć. Dokument posiada silny charakter ewangelizacyjny i wpisuje się w obszar działań Kościoła, podejmujących pierwsze głoszenie Ewangelii. Funkcja ewangelizacyjna jest tutaj wiodąca i pierwszorzędna. Wtajemniczenie, wychowanie i pouczenie w wierze to działania dalsze, skierowane do tych, którzy już otworzyli się na Boga i chcą słuchać Jego Słowa.
Dokument został zredagowany w formie trzech rozdziałów, które stanowią ciekawy i logiczny ciąg refleksji nad sensem życia i znaczeniem Boga dla jego poznania i zrozumienia. Rozdział pierwszy Le domande che ci uniscono (Pytania, które nas jednoczą) podejmuje kwestię egzystencjalnych pytań człowieka. Jest to próba zajrzenia w najgłębsze tajniki serca człowieka. Zauważa się, że istnieje rozpowszechnione poszukiwanie czy oczekiwanie czegoś lub Kogoś, czemu lub Komu można byłoby powierzyć własne pragnienia, odnoszące się do szczęścia i przyszłości. Ten sen o szczęściu jest przeżywany na różne sposoby. Próbuje się go opisać przez wybrane pytania dotyczące sensu życia ludzkiego. Podjęte tematy – szczęście i cierpienie, miłość i upadki człowieka, praca i święto, sprawiedliwość i pokój, wiara – wymagają zarówno odwagi w poszukiwaniu prawdy, jak i wolności serca czy rozumu. Zakłada się, że tak sformułowane problemy ułatwiają człowiekowi odkryć potrzebę spotkania z Bogiem.
Rozdział drugi La speranza che è in noi (Nadzieja, która jest w nas) stanowi punkt centralny dokumentu. Autorzy podejmują zadanie ukazania Boga jako sensu historii i życia ludzkiego. Stwierdza się, że kto posiada doświadczenie wiary, jest przekonany, że ten Ktoś naprawdę istnieje i jest zdolny odpowiedzieć, zrozumieć i przyjąć poszukiwania człowieka. Ma On imię i twarz, jest nim Bóg, który w Chrystusie stał się bliski każdemu człowiekowi. Relacja z Bogiem nadaje sens życiu człowieka. W dokumencie tym autorzy pragną podzielić się tym doświadczeniem wiary, które nadaje sens życiu. W tym celu opisano tajemnicę Objawienia się Boga w Jezusie Chrystusie, tajemnicę Kościoła oraz wezwano do życia według Ducha. Propozycja życia wiarą w Boga jest owocem wiary nie tylko obecnego pokolenia ludzi; to historia tych wszystkich, którzy już wcześniej spotkali Chrystusa. Jest to doświadczenie osób znanych i nieznanych, które tworzą łańcuch świadków Chrystusa. Dla nich Chrystus jest osobą, która w ciele przeżyła wszystkie troski i niepokoje dzisiejszego człowieka. W dokumencie nie zamierza się przekazywać całości wiary chrześcijańskiej. Głównym celem jest wzbudzenie zainteresowania lub przynajmniej zaciekawienia w serach tych, którzy szukają Boga, aby mogli przemyśleć osobę i naukę Chrystusa oraz pogłębić wiarę w świetle świadectw, które o niej świadczą. B. Forte w prezentacji dokumentu stwierdza, że dla dalszych pogłębień poleca się głównie lekturę Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz katechizmy Konferencji Episkopatu Włoch.
Rozdział trzeci Come incontrare il Dio di Gesù Cristo (Jak spotkać Boga, Jezusa Chrystusa?) jest próbą udzielenia pomocy szukającym Boga, by potrafili myśleć, planować i przeżywać konkretne doświadczenia życia w celu dojścia do osobistego spotkania z żywym Bogiem. Ten duchowy akompaniament tej części dokumentu sięga do prawdy o świadkach wiary w historii Kościoła. Prowadzeni przez Ducha Świętego pomagają oni dzisiejszemu człowiekowi przyjąć i interpretować prawdę życia ludzkiego oraz otwierać się na Boga. Dąży się do tego, by ukazać znaczenie wspólnoty Kościoła, która podtrzymuje i dodaje odwagi na drodze wiary. Proponuje się swoistego rodzaju mapę życia, prowadzonego według Ducha Bożego, w celu nabycia ufności w bliskość i działanie Boga w codziennym życiu człowieka. W ten sposób życie staje się autentyczne i pełne sensu. Elementami, które podtrzymują drogę bycia z Bogiem, są: modlitwa, słuchanie słowa Bożego, sakramenty, służba Bogu i bliźniemu, oczekiwanie na przyszłe życie. To są doświadczenia, które pomagają spotkać Jezusa Chrystusa.
Dokument cechuje bardzo silny wymiar egzystencjalny i antropologiczny. Cała jego struktura opiera się na katechetycznej zasadzie korelacji pomiędzy Objawieniem Bożym a życiem człowieka. Lektura pozwala łatwo zauważyć, że pytania człowieka znajdują odpowiedź w orędziu Ewangelii, natomiast objawienie się Boga w Chrystusie staje się zrozumiałe w świetle najgłębszych pytań o sens życia ludzkiego. Wśród doświadczeń egzystencjalnych człowieka odnajdujemy odwoływanie się do licznych – i zarazem typowych – pytań człowieka o cierpienie, miłość, sprawiedliwość, itp. Duże znaczenie przypisano doświadczeniu człowieka w historii chrześcijaństwa i Kościoła.
Na podkreślenie zasługuje bardzo jasny i czytelny język dokumentu. Z pewnością jest to efekt ewangelizacyjnych założeń dokumentu. W ten sposób List dociera do szerokiej grupy czytelników. Nie podejmuje się w nim zagadnień czy interpretacji teologicznych – trudnych do zrozumienia, ale dąży się, aby każdy akapit był zrozumiały i przejrzysty. Zaletą dokumentu jest również odwoływanie się do licznych wydarzeń i sytuacji z zakresu codzienności życia ludzkiego. Taki wybór również przyczynia się do łatwiejszej percepcji treści dokumentu. Ciekawy jest sam tytuł listu, który wydaje się być bardzo prowokujący, zachęcający, klarowny, a tym samym prowadzi do szerszego zainteresowania. Rzeczą ciekawą i potrzebną wydaje się być dodatek zamieszczony na końcu dokumentu, zawierający wykaz kilku pozycji, których lektura przyczyni się z pewnością do pogłębienia przekazywanych treści. Obok katechizmów, wspomnianych już wcześniej, poleca się znane dzieła wprowadzające w tematykę chrześcijaństwa. Wśród nich są pozycje J. Ratzingera, W. Kaspera, K. Rahnera, H. Urs von Balthasara, N. Bussiego i B. Fortego.
Biskupi włoscy wyrażają zachętę, aby dokument dotarł do wielu osób, wzbudził liczne reakcje, zapytania i odpowiedzi, które pomogą osobom pytać o Boga. Dokument jest potrzebny i aktualny. Dobrze więc, że został zredagowany. Pozostaje życzyć, aby dotarł on do jak najszerszej grupy szukających Boga. Wydaje się, że również w naszym kraju podobny dokument byłby pomocny i bardzo wartościowy. Istnieje bowiem wielu ochrzczonych, którzy w obliczu kwestii podobnych do sygnalizowanych w dokumencie, wciąż pytają o Boga. Rzeczywistość ewangelizacyjna jest bardzo aktualna; zmusza, by dotrzeć do tych, którzy – będąc ochrzczeni – jakże często sami szukają Boga w życiu.
 
ks. Wojciech Osial
 
 
Autor recenzji – dr katechetyki, wykładowca w WSD w Łowiczu, rzeczoznawca do spraw oceny programów nauczania religii Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, konsultant ds. katechezy w Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Skierniewicach, referent ds. katechezy w Kurii Diecezjalnej w Łowiczu.