Romuald Niparko, „Katecheta”. Półwiecze czasopisma. Dokumentacja zawartości za lata 1957-2007

ks. Jerzy Bagrowicz
W 2007 roku obchodziliśmy jubileusz 50-lecia czasopisma Katecheta. Powstało ono w 1956 roku w Poznaniu jako dwumiesięcznik pedagogiczno-dydaktyczny dla nauczycieli religii i katechetów. Inicjatorem powołania czasopisma był długoletni katecheta i profesor katechetyki, publicysta, a także redaktor ks. Marian Finke (1906-1986). Jego zasługi dla rozwoju katechetyki naukowej i służba w dziele pomocy nauczycielom religii i katechetom są powszechnie znane.Czasopismo podejmowało misję, którą wcześniej, bo niemal od początków dwudziestego wieku, pełnił Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy (1911-1939) oraz Przegląd Katechetyczny (1946-1946).
Romuald Niparko
 
„Katecheta”. Półwiecze czasopisma. Dokumentacja zawartości za lata 1957-2007
 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Teologiczny, Poznań 2009
 
W 2007 roku obchodziliśmy jubileusz 50-lecia czasopisma „Katecheta”. Powstało ono w 1956 roku w Poznaniu jako dwumiesięcznik pedagogiczno-dydaktyczny dla nauczycieli religii i katechetów. Inicjatorem powołania czasopisma był długoletni katecheta i profesor katechetyki, publicysta, a także redaktor – ks. Marian Finke (1906-1986). Jego zasługi dla rozwoju katechetyki naukowej i służba w dziele pomocy nauczycielom religii i katechetom są powszechnie znane. Czasopismo podejmowało misję, którą wcześniej, bo niemal od początków dwudziestego wieku, pełnił „Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy” (1911-1939) oraz „Przegląd Katechetyczny” (1946-1946). Dzieło zainicjowane przez ks. Mariana Finkego rozwija się i dziś, służąc pomocą tym, którzy podejmują trud przekazu wiary w szkole i katechezie parafialnej. Obecnie „Katecheta” jest miesięcznikiem, uznanym i szanowanym forum rozmów o nauczaniu religii i katechezie, żywo reagującym na zmieniającą się rzeczywistość, nurty odnowy Kościoła, przekazu wiary, meandry problemów współczesnego wychowania oraz nowoczesnej pedagogiki religijnej i katechetyki, a zwłaszcza na potrzeby i doświadczenia środowiska nauczycieli religii.
Z inicjatywy Redaktora Wydawnictw Wydziału Teologicznego UAM w Poznaniu, ks. Feliksa Lenorta, została opracowana całościowa bibliografia czasopisma za lata 1957-2007. Trudu tego podjął się ks. profesor Romuald Niparko, pedagog i katechetyk z Wydziału Teologicznego UAM. Można powiedzieć, że jest on w tej dziedzinie znakomitym fachowcem, doświadczonym ekspertem od tego rodzaju opracowań. Praca ta (o ile dobrze pamiętam) stanowi trzecią tego typu publikację, dokumentującą zawartość polskich czasopism katechetycznych. Doświadczenie ks. prof. R. Niparki, zdobyte podczas prac przy redakcji „Encyklopedii katolickiej” KUL, zaowocowało nie tylko umiejętnością dokumentowania zawartości czasopism, ale i świadomością potrzeby wykonania tej niełatwej pracy.
Podjęcie takiego trudu było niezwykle potrzebne. Nie chodziło przecież jedynie o to, aby uczcić złoty jubileusz zasłużonego czasopisma i upamiętnić jego niekwestionowany dorobek, choć i taki cel może przyświecać tego typu publikacji. Najpierw – jak wolno sądzić – chodziło o uporządkowane i udokumentowane ukazanie dorobku polskiej myśli pedagogiczno-religijnej i katechetycznej, ale i poszukiwań polskiej katechezy, jej wzlotów i upadków. Chodziło również o pokazanie, w jaki sposób polska myśl katechetyczna nawiązywała do refleksji teologiczno-eklezjologicznej i życia Kościoła ostatniego pięćdziesięciolecia. Był to przecież czas odnowy zapoczątkowanej przez Sobór Watykański II, przyswajania nurtów odnowy katechetycznej Kościoła, dokumentowania naszej naukowej łączności z najambitniejszymi ośrodkami myśli pastoralno-katechetycznej, ukazywania oryginalnego dorobku katechetycznego i doświadczeń życia Kościoła w Polsce. Na opracowanie takiej dokumentacji czekali przede wszystkim czytelnicy „Katechety”, nauczyciele religii i katecheci, bo wielu z nich korzysta nie tylko z aktualnie ukazujących się zeszytów czasopisma, ale sięga do wcześniejszych, stojących na półkach. Jest rzeczą oczywistą, że dzięki takiej dokumentacji korzystanie z zawartości „Katechety” stanie się o wiele łatwiejsze. Na końcu należy nadmienić, choć może należałoby to uczynić na początku, jak bardzo edycja ta ułatwi życie studentom i tym, którzy naukowo zajmują się wspomnianymi zagadnieniami.
Dokumentacja zawartości czasopisma jest przydatna, o ile autorowi uda się stworzyć jakąś określoną koncepcję strukturalną, zgodną ze stanem wiedzy z danej dziedziny oraz z normami dla sporządzania takich bibliografii. Ksiądz prof. R. Niparko zdecydował się na strukturę zgodną ze schematem zawartości treści czasopisma „Katecheta”, a więc w kolejności: 1) katecheta (podmiot przekazu), 2) katecheza (treść przekazu), 3) odbiorca oraz 4) sposób przekazu (metody i środki). Schemat całości wyznaczają więc cztery zasadnicze kryteria. Szczegółowa realizacja nie była rzeczą łatwą, co można zauważyć przy lekturze publikacji. Przyjęcie pewnej koncepcji i poszukiwanie wewnętrznych, doktrynalnych zasad spójności treści rodzi problem, zwłaszcza jeśli chodzi o wyodrębnienie bardzo szczegółowych zagadnień, ich przyporządkowanie, bo przecież niekiedy przynależą one do kilku działów jednocześnie. Korzystający z tej bibliografii może mieć np. pewien kłopot z odróżnieniem działu III, zatytułowanego Natura katechezy, od działu XIII, zatytułowanego – chyba niezbyt fortunnie – Katecheza. To może wprowadzać w błąd czytelnika, który dopiero przy szczegółowej lekturze dowiaduje się, że w dziale XIII: Katecheza znajdują się raczej materiały do katechez, konspekty jednostek lekcyjnych, a nie refleksje o katechezie jako takiej.
Mimo tej uwagi, wydaje się, że autorowi opracowania udało się tak ująć szczegółowe problemy katechezy, że ocalił jedność struktury refleksji pedagogiczno-katechetycznej, a jednocześnie nie skomplikował zbytnio możliwości poruszania się po tak bogatym materiale. Otrzymaliśmy więc bibliografię o starannie przemyślanej koncepcji, ambitnej formule i starannej realizacji wydawniczej.
Chciałbym tu osobno podkreślić niezwykle solidne i konsekwentne opracowanie cytacji tytułów artykułów, recenzji, jednostek lekcyjnych i innych materiałów drukowanych w „Katechecie”. W wielu miejscach mamy nie tylko opis bibliograficzny artykułu, ale i niekiedy bardzo bogatą informację o zawartości niektórych tekstów. Szczególnie cenne są omówienia tych artykułów, recenzji czy innych tekstów, które przybliżają czytelnikowi tematy, postaci czy wydarzenia mniej znane, a dla polskiego odbiorcy znaczące. Czytelnik może np. zdobyć informacje o zawartości treści wydawnictw obcojęzycznych, szczególnie zeszytów czasopism poświęconych wychowaniu i katechezie. Uważam, że jest to niezwykły walor tej pracy. Pomocą będzie także dołączony indeks autorów.
Na koniec jeszcze raz słowa uznania dla Autora, którego aktywność w dziele dokumentacji naukowej jest godna najwyższego podziwu, oraz dla Wydawnictwa dbającego o promowanie tego typu prac. Otrzymaliśmy bardzo cenny upominek, wieńczący niejako działalność miesięcznika „Katecheta”. Upominek ten będziemy mieli stale pod ręką, bo jest bezcennym narzędziem w naszej pracy i refleksji.
 
ks. Jerzy Bagrowicz
 
Zamówienia: Biblioteka WT UAM, tel. (061) 851 97 43; e-mail: biblioteka@thfac.poznan.pl.
 
 
Autor recenzji prof. dr hab., kierownik Zakładu Katechetyki i Pedagogiki Religii na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor czasopisma „Pedagogia Christiana”.