Zdzisław Kijas OFM, Czyściec. Czy jest i dla kogo?

ks. Bogdan Częsz
Pojęcie czyśćca jest dobrze znane każdemu katolikowi. Kojarzy się ono jednak na pierwszym miejscu z rodzajem kary, za winy nie odpokutowane w czasie ziemskiego życia. Stąd mówi się o cierpieniu dusz przechodzących proces oczyszczenia w czyśćcu, a sam czyściec jawi się w tym kontekście przede wszystkim jako tajemnica sprawiedliwości Bożej.

 

 

 Pojęcie czyśćca jest dobrze znane każdemu katolikowi. Kojarzy się ono jednak na pierwszym miejscu z rodzajem kary, za winy nie odpokutowane w czasie ziemskiego życia. Stąd mówi się o cierpieniu dusz przechodzących proces oczyszczenia w czyśćcu, a sam czyściec jawi się w tym kontekście przede wszystkim jako tajemnica sprawiedliwości Bożej.

 

 Pojęcie czyśćca jest dobrze znane każdemu katolikowi. Kojarzy się ono jednak na pierwszym miejscu z rodzajem kary, za winy nie odpokutowane w czasie ziemskiego życia. Stąd mówi się o cierpieniu dusz przechodzących proces oczyszczenia w czyśćcu, a sam czyściec jawi się w tym kontekście przede wszystkim jako tajemnica sprawiedliwości Bożej.

    Tymczasem współczesna myśl teologiczna stara się zwrócić uwagę na to, że w czyśćcu realizuje się proces dojrzewania człowieka do osiągnięcia szczęścia oglądania oblicza Boga. Dlatego należy czyściec pojmować bardziej w kategoriach miłości Bożej niż sprawiedliwości.
    Książka o. Kijasa odzwierciedla to ujęcie. Autor chce skłonić czytelnika, aby swoją refleksję nad zagadnieniem czyśćca prowadził na osi: grzeszność człowieka - miłosierdzie Boga. W konsekwencji prowadzi to do ukazania czyśćca jako stanu nasyconego wyjątkowym ładunkiem chrześcijańskiej nadziei i miłości.
    Autor omawia najpierw genezę pojęcia czyśćca, analizując klasyczne teksty biblijne, by następnie przejść do przedstawienia krótkiego zarysu pojęcia w nauczaniu Ojców Kościoła. Zaczyna od św. Augustyna, którego doktryna zaciążyła w sposób zasadniczy na katolickiej koncepcji czyśćca, a dopiero potem prezentuje przemyślenia wcześniejszych Ojców i pisarzy starochrześcijańskich, wśród których poczesne miejsce zajmuje Tertulian (nie ma jednak wśród nich św. Ambrożego, w nauczaniu którego zawarta jest oryginalna myśl o roztopieniu grzechów po śmierci w ogniu oczyszczającym - na wzór ołowiu). Autor ilustruje tę część swojej rozprawy cytatami z dzieł Ojców Kościoła, choć - niestety - w przypisach nie podaje wydań źródłowych.
    Po wyliczeniu wypowiedzi Magisterium Kościoła dotyczących czyśćca, rozpoczyna się druga, zasadnicza część książki, zawierająca omówienie istotnych elementów katolickiej nauki o czyśćcu. Autor osadza ją na gruncie chrystologii, gdzie centralne miejsce zajmuje Chrystus. Odkupienie ofiarowane człowiekowi przez Chrystusa daje możliwość oczyszczenia, które w tym kontekście jest łaską wypływającą z Bożego miłosierdzia. Czyściec zatem jawi się jako znak Bożej miłości do człowieka. Oczyszczenie dokonuje się w Chrystusie i prowadzi do spotkania z Nim, a równocześnie z Ojcem i Duchem Świętym. W czyśćcu zatem dokonuje się dojrzewanie do spotkania z Miłością. Punktem odniesienia i wzorcem doskonałości, ku której człowiek tam dojrzewa jest Chrystus.
    W tej części pracy autor powołuje się na wypowiedzi wielu teologów. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że są wśród nich nie tylko teologowie katoliccy, ale także prawosławni i protestanccy.
    Autor dzieli się swoją dobrą znajomością teologii, zwłaszcza prawosławnej, przytaczając także teksty liturgiczne Kościołów Wschodnich. Wzrasta w ten sposób wartość opracowania, a czytelnik otrzymuje przegląd nauki o czyśćcu w wymiarach ekumenicznych. Przy okazji interpretacji ognia czyśćcowego, znajdujemy następującą konkluzję: "Czyściec gładzi więc kary, jakie pozostały człowiekowi po darowanych mu grzechach, których dopuścił się w trakcie swojego ziemskiego życia. Czyściec gładzi ponadto grzechy lekkie. Dopiero w momencie zupełnego oczyszczenia się ze wszystkiego, co przeszkadza duszy oglądać Boże oblicze, co utrudnia jej odpowiedź miłością na Bożą miłość, zapoczątkowana zostaje wieczna radość" (s. 250).
    W ostatniej części książki autor rozpatruje kwestie, które mają związek z nauką o czyśćcu, a mogą dla niektórych chrześcijan stanowić problem. Należy do nich rozumienie odpustów (autor podaje zwięzłą syntezę nauki o odpustach - s. 297-310), możliwość antycypacji czyśćca na ziemi, a także zagadnienie ewentualnych powiązań pomiędzy prawdą o czyśćcu a teorią reinkarnacji. W tej ostatniej kwestii autor zwraca uwagę na to, że chrześcijańska koncepcja zbawienia, którego pełnię stanowi osobowa wspólnota z Bogiem jest nie do pogodzenia z reinkarnacją, rozumianą jako wcielanie się duszy ludzkiej w kolejne byty, aż do momentu osiągnięcia pełnej nirwany, czyli niebytu, całkowitego wygaśnięcia ludzkiego istnienia złożonego z materii i ducha, poprzez rozpłynięcie się w bóstwie. Za niemieckim teologiem J. R. Sachsem wylicza osiem aspektów chrześcijańskiego rozumienia zbawienia, które stoją w wyraźnej sprzeczności z teorią reinkarnacji: teologiczny, historyczny, pneumatologiczny, chrystologiczny, antropologiczny, eklezjologiczny, kosmologiczny, eschatologiczny (s. 323-334).
    Książką o. Kijasa powinni zainteresować się wszyscy, którzy w jakiejkolwiek formie nauczają o czyśćcu, a więc także katecheci, jak również studenci teologii i osoby poszukujące pogłębienia swojej wiary.