ks. Jan Kochel, Zbigniew Marek SJ, „Pedagogia biblijna w katechezie”

Piotr Borowiak
Co może być lekarstwem, które nada siłę i doda życia katechizacji? Co potrzebne jest współczesnemu człowiekowi do lepszego poznania Stwórcy? Odpowiedzi na takie pytania udzielają autorzy publikacji "Pedagogia biblijna w katechezie".
Dobra katecheza jest jednym z fundamentalnych elementów prowadzących do wzrostu życia chrześcijańskiego. Przez wieki Kościół otaczał ją opieką, tak aby Dobra Nowina o Chrystusie była przekazywana kolejnym pokoleniom. Rodzą się pytania: Jak przekazywać niezmienne prawdy o Jezusie w zmieniającym się świecie? Jak dotrzeć do młodego człowieka z przekazem wiary?
Jak opowiedzieć młodym o miłości Bożej, której w głębi serca każdy z nich pragnie? Zarzuty przeciw katechezie dotyczą najczęściej katechezy szkolnej. Ich część może się wpisywać w tendencyjną kontestację nauczania Kościoła, jednak w dużej mierze mogą to być głosy krytyki ludzi, którzy upominają się o solidną katechizację, a takowej nie otrzymują. Pragnienie czegoś głębszego bywa cechą współczesnego człowieka, zanurzonego w konsumpcyjnym świecie. Pragnienie doświadczenia bliskości Boga jest, wbrew pozorom, bardzo silne w dzisiejszych czasach. Czasami krytyka katechezy jest wołaniem o udoskonalenie i o pochylenie się nad naszymi lekcjami religii. Co może być lekarstwem, które nada siłę i doda życia katechizacji? Co potrzebne jest współczesnemu człowiekowi do lepszego poznania Stwórcy? Odpowiedzi na takie pytania udzielają autorzy publikacji Pedagogia biblijna w katechezie. Chcą oni pokazać, że katechizacja powinna mocno opierać się na słowie, „które jest żywe i skuteczne” (Hbr 4,12). Pismo Święte zostało spisane dla wszystkich ludzi i dla wszystkich pokoleń. Człowiek każdego czasu – czy to żyjący w starożytności, czy też człowiek współczesny – przy odrobinie dobrej woli, z pomocą łaski Bożej odkryje, że Biblia jest słowem Boga skierowanym do wszystkich, a równocześnie także właśnie do niego osobiście. Autorzy recenzowanej książki pragną zachęcić Czytelników oraz katechizowanych, aby słowo Boga zawarte w Piśmie Świętym ożywiło struktury katechezy. Wiele już pisano na ten temat, jednak sprawa ta nie traci swej aktualności i warto podejmować ją na nowo.
Autorzy niniejszej publikacji zajmują się naukowo katechezą biblijną. Pierwszemu z nich, ks. Janowi Kochelowi, bliska jest teologia biblijna; prowadzi on stronę internetową Szkoła Słowa Bożego (www.ssb24.pl). Drugi z autorów – Zbigniew Marek SJ – prowadzi Korespondencyjny Kurs Biblijny (kursbiblijny. deon.pl). Stąd też wspólne zainteresowania oraz troska o wymiar biblijny katechezy skłoniła obu kapłanów do współpracy oraz podzielenia się refleksjami na temat relacji Biblii i katechezy.
Autorzy w oparciu o dokumenty Kościoła we wstępie swego dzieła uzasadniają, dlaczego podjęli się tego tematu, i wydaje się to bardzo trafną argumentacją. Wyjaśniają bowiem, że chcą „pomóc w zrozumieniu wagi czy wręcz konieczności opierania na przesłaniu biblijnym całej działalności katechetycznej”. Usiłują także „podpowiadać czytelnikowi, w jaki sposób, podejmując misyjną działalność Kościoła, może ona posługiwać się perykopami biblijnymi, tak by zawarty w nich przekaz zbawczego orędzia był czytelny i dostępny oraz rozpoznawany zgodnie z wiarą Kościoła”.
W rozdziale I ks. Kochel ukazuje specyfikę każdej z czterech ewangelii. W Ewangelii wg św. Marka wskazuje na Jezusa jako nauczyciela i katechetę, a na dwunastu apostołów jako pierwszych regularnie katechizowanych według pedagogii Jezusa. Pedagogia ta, na podstawie występowania słów „Dwunastu” i „droga”, została nazwana duchową wędrówką Dwunastu. Natomiast na podstawie Ewangelii wg św. Mateusza wyróżnia kilka cech tejże pedagogii, takich jak: zmuszanie do myślenia, łączenie dawnego z nowym, nadanie podwójnego przykazania miłości, nauczanie przykładem swojego życia, zainteresowaniem swoimi uczniami i wiele innych cech charakteryzujących sposób nauczania Mistrza. W Ewangelii wg św. Łukasza ważne będą ewangelizacja i świadectwo, natomiast u św. Jana wtajemniczenie i dojrzałość w wierze.
W II rozdziale ukazana została katecheza Kościoła; wyjaśniono tam pojęcie katechezy, krótko przedstawiono jej historię, jej związek z Pismem Świętym oraz jej relację do ewangelizacji. Autor słusznie wykazuje, że ewangelizacja powinna towarzyszyć katechezie. Dodać należy, że w dzisiejszych czasach spotykamy osoby, które mają wiedzę religijną, jednak potrzebują ewangelizacji, która doprowadzi ich do żywej relacji z Chrystusem. Inni znów nie posiadają wiedzy religijnej ani nie potrafią określić swojej relacji do Boga – im też jest potrzebna nowa ewangelizacja. Inni jeszcze potrzebują pogłębienia lub ożywienia swojej wiary. Dlatego biorąc pod uwagę to zróżnicowanie, autor niniejszego rozdziału przypomina, że papieże ostatnich lat: Paweł VI, Jan Paweł II i Benedykt XVI, dobrze rozumieli te potrzeby i na różne sposoby przybliżali znaczenie terminów: „ewangelizacja”, „reewangelizacja”, „nowa ewangelizacja”, które mają swe źródło w Piśmie Świętym. Autor zwraca uwagę na „katechezę ewangelizacyjną”, obejmującą również dorosłych. Przypomina także, iż w zlaicyzowanym społeczeństwie katecheza powinna przejąć rolę nowej ewangelizacji. Wreszcie, aby wykazać wagę Biblii, autor wskazuje na źródła katechezy. Przypomina, że głos Jezusa dociera do nas za pośrednictwem Kościoła poprzez Tradycję i Pismo Święte. W tym celu zwraca uwagę na konieczność docenienia słowa Bożego i przybliża czytelnikowi zasady posługiwania się Biblią w katechezie.
Wszystko to ma doprowadzić do żywej więzi z Jezusem Chrystusem, gdyż taki jest cel katechizacji ukazany w III rozdziale – spotkanie z Jezusem i nawiązanie z Nim relacji. Poprzez to związanie się z Panem człowiek będzie w stanie przyjąć przykazania Boże.
W rozdziale IV katecheta ukazany jest jako współpracownik Boga. Czytamy tam: „Każdy uczeń, który stał się nauczycielem, stał się również współpracownikiem Boga w dziele wychowania w wierze”. Autor zwraca też uwagę na potrzebę formacji biblijnej katechizujących. Pomocne w tym może być praktykowanie lectio divina. Doceniona jest tu również pomocność Szkół Słowa Bożego. Słusznym jest podane spostrzeżenie, że gdy katecheta jest blisko słowa Pańskiego, staje się sługą Słowa, czyli sługą samego Chrystusa.
Rozdział V traktuje o biblijnych zasadach wychowania. Autor wskazuje tam na aktualność wspomnianych norm oraz na fakt, że Biblia jest wielką księgą edukacyjną. Aby wgłębić się w jej treść oraz dobrze zrozumieć i przekazać sens Pisma Świętego, powinno się znać jego język, występujące w nim rodzaje literackie oraz podstawowe kryteria jego interpretacji. Ażeby uniknąć błędów, podano w tym rozdziale niewłaściwe sposoby korzystania z Pisma Świętego. Autor zwraca uwagę na wartość czytania Biblii i posługiwania się nią w rodzinach. Podano propozycje, jak powinno wyglądać wychowanie biblijne w gimnazjum i w szkole ponadgimnazjalnej.
W pracy zaprezentowane zostały wybrane metody pracy z tekstami biblijnymi. Jak podaje autor: „właściwe posługiwanie się nimi może w znacznym stopniu ułatwić działalność katechetyczną”, a metody te przysłużą się „bezpośredniemu odkrywaniu zawartej w perykopach biblijnych treści zbawczego orędzia”. Inne z metod posłużyć mają „przenoszeniu w życie treści odkrytego orędzia”. Ta część publikacji pokazuje, jak w praktyce zastosować Pismo Święte w katechezie. Wśród metod pracy z tekstem znajdziemy takie, które dotyczą pracy z odkrytym orędziem zbawczym oraz metody wyrażania doświadczeń inspirowanych tekstem biblijnym.
Całość dzieła jest spójna. Autorzy ukazali Jezusa jako Nauczyciela i Katechetę, następnie poprzez zarys katechezy Kościoła doprowadzili do wyjaśnienia celów i zadań katechezy. Ukazując wartość słowa Bożego w katechizacji, dowiedli, że Biblia jest księgą fundamentalną w nauczaniu i wychowaniu. Praca ta jest swoistym kompendium na temat relacji Pisma Świętego i katechizacji, choć temat nie został tutaj wyczerpany. Podjęcie tego zagadnienia przez autorów wydaje się niezwykle ważne, gdyż obserwujemy w świecie małą rolę słowa Bożego w życiu oraz w wychowaniu chrześcijańskim. Autorzy skorzystali z wielu źródeł: zarówno z dokumentów Kościoła, jak i z publikacji z działu biblistyki oraz katechetyki. Recenzowana praca została napisana przystępnym językiem, choć nie jest ona wolna od sformułowań i myśli teologicznych, które trudniej będzie przyjąć laikowi niż zorientowanemu w teologii. Czytelnikowi życzymy, aby spełniła się intencja autorów, którą wyrazili oni następującymi słowami: „Mamy nadzieję, że sama publikacja będzie wsparciem przy naświetlaniu Bożym objawieniem spraw ludzkiego życia. Ufamy, że poprawny kontakt ze słowem Bożym będzie otwierał ludzkie serca na Boga, w którym »żyjemy, poruszamy się i jesteśmy« (Dz 17,28)”.
 
Piotr Borowiak – alumn Międzydiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Opolu, doktorant II roku na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Opolskiego.