(red.)Hanna Tranda, Mirosław Patalon, W drodze za Chrystusem. Kościoły chrześcijańskie w Polsce mówią o sobie

ks. Zdzisław Józef Kijas
Wiek XX był niewątpliwie czasem szczególnym w dziejach świata. W Europie ale nie tylko zaszły rewolucyjne zmiany zarówno polityczne czy historyczne, jak i kulturalne czy duchowe. Uczestniczyły w nich, mniej lub bardziej świadomie i dobrowolnie, również Kościoły chrześcijańskie. Wierni wspólnot chrześcijańskich stawali się świadkami, uczestnikami czy wręcz promotorami większych i mniejszych wydarzeń, które kształtowały oblicze Europy i świata. Wciągani byli oni, nierzadko siłą, w toczące się spory kulturowe i ideologiczne, w podejmowane przez innych działania wojenne i pokojowe. Chrześcijanie padali ofiarą ideologicznego terroru, stawali się męczennikami, dając świadectwo odwagi płynącej z wiary i miłości do Boga.
(red.) Hanna Tranda, Mirosław Patalon
 
W drodze za Chrystusem. Kościoły chrześcijańskie w Polsce
mówią o sobie
 
Wydawnictwo WAM, Kraków 2009
 
Wiek XX – wiek konfliktów i dialogu
 
Wiek XX był niewątpliwie czasem szczególnym w dziejach świata. W Europie – ale nie tylko – zaszły rewolucyjne zmiany zarówno polityczne czy historyczne, jak i kulturalne czy duchowe. Uczestniczyły w nich, mniej lub bardziej świadomie i dobrowolnie, również Kościoły chrześcijańskie. Wierni wspólnot chrześcijańskich stawali się świadkami, uczestnikami czy wręcz promotorami większych i mniejszych wydarzeń, które kształtowały oblicze Europy i świata. Wciągani byli oni, nierzadko siłą, w toczące się spory kulturowe i ideologiczne, w podejmowane przez innych działania wojenne i pokojowe. Chrześcijanie padali ofiarą ideologicznego terroru, stawali się męczennikami, dając świadectwo odwagi płynącej z wiary i miłości do Boga.
Miniony wiek, bez wątpienia, zapisze się na kartach historii jako czas wielkich konfliktów i wojen oraz równie intensywny okres poszukiwań zgody, jedności, pojednania i dialogu. Wielkie poszukiwania prowadzone w celu odbudowania widzialnej jedności świadków Jezusa Chrystusa doprowadziły do narodzin ruchu ekumenicznego. Pionierami były: Międzynarodowa Rada Misyjna (International Missionary Council), organizacje Życie i Praca (Life and Work) oraz Wiara i Ustrój (Faith and Order). Dały one faktyczny początek Światowej Radzie Kościołów (World Council of Churches), powstałej w 1948 roku i mającej swoją siedzibę w Genewie.
 
Ruch ekumeniczny
 
Każde większe lub mniejsze dzieło rodzi się w bólach. Nie był ich pozbawiony również ruch ekumeniczny. Określono cele ekumenizmu i sposób ich osiągnięcia. Ruch misyjny, z którego wywodzi się ruch ekumeniczny, dość szybko stracił zainteresowanie ekumenizmem jako odrębną działalnością Kościoła lub dyscypliną teologiczną. Interesował się dziełem na rzecz jedności chrześcijan w takim stopniu, w jakim służyło ono działalności misyjnej, dla której liczył się tylko jeden cel: „szerzenie chwały Ewangelii”. Z kolei organizacja Życie i Praca, również obecna u początków ruchu, wyznawała zasadę, że w służbie jedności chrześcijan nie ma miejsca na dyskusje doktrynalne. Liczy się tylko wspólne świadectwo chrześcijan.
Inną drogę wybrała organizacja Wiara i Ustrój, która podczas konferencji w Lozannie w 1925 roku głosiła prawdę, że chrześcijanom należy uświadomić, iż podział Kościoła jest skandalem, a jedność można osiągnąć poprzez dysputy i przezwyciężanie różnic doktrynalnych. Podkreślano wizję powołania do życia federacji lub ligi zrzeszającej, na zasadzie dobrowolności, różne Kościoły chrześcijańskie, która stanowiłaby forum do dyskusji na poważne tematy doktrynalne. Postawa taka rodziła się z przekonania (także z doświadczenia), że chrześcijanie należący do różnych Kościołów czy wspólnot nie znają siebie nawzajem, mają nierzadko błędne (krzywdzące) mniemania o sobie. Są nieufni i podejrzliwi. Ich spojrzenie na siebie jest obarczone często trudną przeszłością, dziedzictwem tzw. „ojców”, których błędy spoczywają na barkach synów. Uznano więc za sprawę priorytetową, aby każda wspólnota chrześcijańska przedstawiła – w miarę obiektywnie i całościowo – najważniejsze elementy swojego credo, czyli opisała genezę wspólnoty, strukturę, doktrynę, życie duchowe, etykę życia osobistego i społecznego, swoją postawę wobec tych, którzy do niej nie należą, a chcieliby się zapoznać z jej bogactwem. Sądzono, że tylko w miarę pełna wiedza o sobie i innych jest w stanie oddalić wiekowe uprzedzenia i wznieść trwałe mosty jedności.
 
Publikacja W drodze za Chrystusem
 
Takie właśnie jest główne założenie autorów książki W drodze za Chrystusem. Kościoły chrześcijańskie w Polsce mówią o sobie, o czym zresztą informują we wstępie sami redaktorzy: „Mamy nadzieję – piszą – że niniejsza publikacja stanie się źródłem wiedzy o Kościołach chrześcijańskich w Polsce, ich historii i tradycjach duchowych” (s. 7). Chodzi głównie o siedem Kościołów zrzeszonych w Polskiej Radzie Ekumenicznej, organizacji powstałej w 1946 roku, i o Kościół rzymskokatolicki. Autorzy zwracają się do katechetów, nauczycieli, studentów i wszystkich tych, którzy chcą zapoznać się z różnorodnością chrześcijaństwa w Polsce. „Wierzymy – konkludują – że niniejsza publikacja pozwoli przełamać wiele mitów i stereotypów wciąż funkcjonujących w naszym społeczeństwie” (s. 9).
Wśród autorów poszczególnych esejów znajdują się zarówno zwierzchnicy wspólnot (ks. Edward Puślecki – zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Polsce czy bp Wiktor Wysoczański – zwierzchnik Kościoła Polskokatolickiego), jak również duchowni i świeccy (Pelagia Jaworska czy Marek Kita). Każdy z nich cieszy się określonym autorytetem, ma wiedzę, i doświadczenie, cechuje się umiłowaniem swojego Kościoła; jego tożsamością dzieli się z czytelnikiem.
Może nazbyt odważnie (stąd też mało prawdziwie) brzmią słowa wstępu, prezentujące publikację. Ich autorzy piszą bowiem, że oddają „do rąk czytelnika ważną i pionierską na gruncie polskim ekumeniczną publikację” (s. 7). Słowa te czynią krzywdę – oddanym sprawie jedności – polskim animatorom ekumenizmu, którzy wcześniej z miłością i prawdą prezentowali swoje wspólnoty wyznaniowe, poznawali inne, budując więzy chrześcijańskiej jedności. Tym niemniej niniejsza pozycja wydaje się bardzo ważna, szczególnie teraz, kiedy ruch ekumeniczny zdaje się przeżywać określone trudności. Przypomnienie, kim jesteśmy i jak bardzo zależy nam na jedności, nabiera szczególnej aktualności, wartości i znaczenia. Dodatkowym walorem, którego zabrakło w książce, byłby zapewne rozdział pokazujący elementy wspólne prezentowanych Kościołów i te, które je jeszcze różnią, aczkolwiek są już przedmiotem refleksji, dyskusji i dialogu.
Atutem jest właściwy język przekazu. Dzięki niemu omawiana pozycja komunikuje to, co zamierza, i tym, do których się zwraca. Nie są nimi sami katecheci czy nauczyciele, ale również katechizowani, a także miłośnicy historii, zwyczajów, ruchów religijnych, wierzący. „W drodze za Chrystusem” jest idealnym źródłem wiedzy na temat głównych Kościołów chrześcijańskich w Polsce i nie tylko. Nie pozostaje mi zatem nic innego, jak zachęcić do jej przeczytania.
 
Zdzisław Józef Kijas OFM Conv
 
Autor recenzjiprof. dr hab., franciszkanin, kierownik Katedry Ekumenizmu oraz dyrektor Ośrodka Studiów Franciszkańskich na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II; prowadzi wykłady w Polsce i we Włoszech; laureat nagrody naukowej Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana" z 2007, autor ponad 200 artykułów naukowych, kilkudziesięciu popularnonaukowych, recenzji i tłumaczeń oraz kilkunastu książek z zakresu teologii dogmatycznej i ekumenizmu.